IV–VII ASRLARDA XORAZM
"Xorazmning Afrig‘iy podshohlari oldi tomoniga shoh, orqa tomoniga suvoriy tasvirlari tushirilgan kumush tangalar zarb etgan" - degan tarixiy ma'lumot kimga tegishli?
Nima Xorazmning hukmronlik ramzlari bo‘lgan?
Abu Rayxon Beruniy
Burgut va lochin
Tarixda xioniylar nomi bilan mashhur bo‘lgan qabilalarning asli vatanini ayrim tadqiqotchilar qayerda joylashgan deb hisoblaydilar?
Orol dengizi bo‘yida
Shu davrda O'kuz atamasi qaysi joyning tarixiy atamasi hisoblanadi?
Orol
1. VI asr o‘rtalarida qayerda yashagan turkiy qabilalarni birlashtirgan yangi davlat Turk xoqonligi vujudga keldi?
2. Eftaliylar davlatning shimoliy hududlarini mudofaa qilish bilan band bo‘lgan bir paytda sosoniylar qaysi hududlarini ulardan tortib oladilar?
1. Oltoy va Janubiy Sibirda
2. Toxariston va Chag‘oniyonni
1. Viloyat hokimlarini xoqonlik ma’muriyati bilan bevosita bog‘lash va ularning ustidan nazoratni kuchaytirish maqsadida mahalliy hukmdorlarga xoqonlikning «yabg‘u» unvoni kim tomonidan beriladi?
2. Qaysi xalqlar manbalarida "garchi turklar doimiy yashash joylariga ega bo‘lmasa ham, lekin ularning har birida ajratib berilgan yer borligi haqida ma’lumot beradi" - deb ta'kidlab o'tilgan?
1. Xoqon To‘n yabg‘u
2. Xitoy manbalari
1. X asrda yashagan arab mualliflari (Ibn Xavqal va Ishtaxriy)ning qayd etishicha, qayerda yigirma ikkita darvozasi bo‘lgan?
2. Toxariston tarixiy viloyat shimolda ... tog‘lari, janubda ..., g‘arbda ... va ... vodiysi, sharqda ... bilan chegaralangan
1. Binkat (Toshkent)
2. Hisor, Hindikush, Murg‘ob va Xerirud, Pomir
1. «Turon» atamasi dastlab qaysi manbada tilga olingan?
2. Turklar Birinchi bo‘lib otdan jang vositasi sifatida foydalanganlari haqida kim ma’lumot beradi?
1. «Avesto»
2. Turkiyalik olim Usmon Turonning «Turkiy xalqlar mafkurasi» nomli kitobida
Xubbi haqidagi afsonada keltirilga 2 ta shaxsni ismini keltiring?
Milodiy ... -yilda xorazmshoh Afrig‘ o‘z qarorgohini Xorazmning qadimgi poytaxti ... shahriga ko‘chirdi.
Jamshid, Xubbi
305-yil, Kat
Tarixchi ... ning fikricha, xioniylar IV asrning 70-yillarida o‘zining kuchaygan pallasiga kiradi.
Qachon kidariylar va sosoniylar o‘rtasida hal qilivchi to‘qnashuv bo‘lib o‘tadi.
K. Trever
456-yilda
1. Eftaliylar davlatining dastlabki poytaxti qaysi shaharlar bo‘lgan?
2. Buxoro IV asrdan boshlab Turonning yirik madaniy va iqtisodiy markazlaridan biri bo‘lgan. Bu davrda shaharning nechta darvozasi bo‘lgan?
1. Poykent va Varaxsha
2. Yettita darvozasi
1. Turk xoqonligida davlat faqat urf-odatlar bilan emas, balki yozma qonunchilik hujjatlari bilan ham boshqarilgan. «Turk qonunnomasi» qayerda saqlangan.
2. Turk Xoqonligining markazi qilib belgilanadi?
1. Samarqand ibodatxonasida
2. Oltoy
1. Turk xoqonligida ishlab chiqilgan jinoyatchilikka qarshi qonun hujjatlariga amal qilingan. O‘g‘rilik yoki buzuqlik qilgan shaxslarga qanday jazo qo'llanilgan?
2. Abruy qo'zg'aloni haqida kim ma'lumot bergan?
1. qo‘li yoki oyog‘i kesilgan
2. Abu Bakr Narshaxiyning «Buxoro tarixi» kitobidan
1. Hunarmandchilikda, ayniqsa, qurolsozlik, shishasozlik, to‘qimachilik yuksalgan hudud qaysi?
2. Kim So'g'ddagi ma’muriy islohotlarni ham an’anaviy mahalliy boshqaruv tamoyillarini ham deyarli o‘zgartirmay, aksincha, tudunlar, tarxonlar orqali uni mustahkamladi?
1. Toxariston
2. Xoqon To‘n yabg‘u (618–630)
1. Bu davrda chopuvchi qurolning yangi turi – qilich va dudama, uzun va og‘ir qilich –… paydo bo‘lgan?
2. Ov manzarasi tasvirlangan mis idish (Eftaliylar davri, V asr) qayerdan topilgan?
1. Palash
2. Pokistondan
Kimning: «Xorazm Jayhunning butun foydasini ola bilgan mamlakatdir» - degan iborasi uchraydi?
Qaysi shaharning umumiy maydoni 25 gektarni tashkil etgan?
Istaxriy
Tuproqqal'a
Nuqtalar o'rniga mos so'zlarni qo'ying?
1. IV asrda turkiy qabilalardan xioniylar dastlab ... vohasini egallashgan, janub tomonga yurib, ... hududida hukmronlik qilishgan.
2. Kim jujanlar hujumi tufayli o‘z qarorgohini Bolo (Balx)ga ko‘chirgan?
1. Zarafshon, Kushon podsholigi
2. Yuechjilar (kushonlar) hukmdori Sidolo
1. Qaysi shahar bu davrda arab manbalarida ta’riflanganidek, «Madina at-tujjor» – «Savdogarlar shahri» bo‘lgan.
2. Taxtga o‘tirgan nomzodni aniqlab, taqdim etadigan kengash ham mavjud bo‘lgan. Bu kengash tarkibi kimlardan iborat edi?
1. Poykand
2. Sulolaning mo‘tabar kishilari hamda saltanatning obro‘li a’yonlaridan
1. Qo‘rg‘ontepa yaqinidagi Ajinatepadan buddaning haykallari topilib, o‘rganildi. 12 metrlik Ajinatepa buddasi haykali hozirgi kunda qayerda saqlanadi?
2. Turk xoqonligi asoschisi Bumin qaysi xonadonga mansub bo‘lgan?
1. Dushanbe shahridagi Milliy arxeologiya muzeyida
2. Ashina xonadoni
1. Nuqtalar o'rniga mos shaharlarni tanlang?
G‘arbiy Turk xoqonligining ... (Oq Bishim), ... (Turfan), Ek-tog‘ (...) kabi shaharlari xoqonlikda qarorgoh vazifasini bajargan.
2. ... asrning birinchi yarmida G‘arbiy Turk xoqonligi bilan Xitoy o‘rtasida, ayniqsa, iqtisodiy aloqalar faollashdi. Bu davrda Xitoyga ... marotaba savdo elchiligi yuboriladi
1. Suyab, Beshbaliq, Sharqiy Turkiston
2. VII asr, to‘qqiz
1. Sug‘dda shakllangan azaliy demokratik tamoyillardan farqlanardi. Bu yerda boshqaruv kimning qo'lida bo'lgan?
2. Farg'onadan qo‘shni mamlakatlarga qanday mahsulotlar chiqarilgan?
1. Yirik dehqon, savdogar va shahar amaldorlaridan iborat Oqsoqollar Kengashi
2. bo‘yoq, rangli shisha buyumlar va dori-darmonlar
1. Qayerda V-VI asrlarda orqa tomonida tik turgan kamonchi tasviri tushirilgan kumush tangalar chiqarilgan?
2. buddaviy o‘quv maskanlari?
3. tosh va yog‘ochlarga o‘yib yozishga nihoyatda qulay bo‘lganyozuv qaysi?
1. Samarqand Sug‘dida
2. vihara
3. turkiy run (ko‘kturk) xati
Akademik Ahmadali Asqarov o‘zining qaysi asarida so‘nggi antik davrni milodiy II-IV asrlar deb ta'kidlaydi?
Xorazmn ta’lim maskanlarida bolalarga, asosan, ..., ... va .... idan saboq berilgan.
«O‘zbek xalqining etnogenezi va etnik tarixi»
o‘qish, yozish va jang san’ati
1. Kidariylar Hindistonda Gupta davlatini egallab, bu yerda 75 yil hukmronlik qilgan davrda qayerga elchilar yuborgan?
2. «Kidara Kushon sha» degan yozuv bitilgan tangalar bir vaqtning o‘zida nechta hokimlar tomonidan zarb etilgan.
1. Xitoy
2. ikkita hokim
1. Kim shunday yozadi: «Eftaliylar podshosi rimliklar va boshqa podsholardan qolishmaydigan holda aholiga g‘amxo‘rlik ko‘rsatadi, o‘zlari va qo‘shnilari bilan bo‘lgan munosabatlarda adolat mezonlariga amal qiladi».
2. V asrda, nisbatan qadimiyroq bo‘lgan qishloq o‘rniga umumiy maydoni 18 gektar bo‘lgan yangi shahar barpo etiladi. bu qaysi shahar?
1. Vizantiyalik tarixchi Prokopiy Kesariyskiy
2. Panjikent
1. Qadimgi «Qovunchi madaniyati» hozirgi o'rni qayerda joylashgan?
2. Turk xoqonligida O‘n o‘q el sardori qancha qo'shinga ega bo‘lgan?
1. Hozirgi Toshkent viloyati Yangiyo‘l shahri hududida
2. bir tuman (ya’ni, o‘n ming) suvoriyga
1. Quyidagi mahalliy sulolalar qo‘lida bo‘lgan hududlar hokimliklari qanday ataladi Sug‘d va Farg‘onada oliy hukmdor – «ixshid», Keshda – «...», Buxoroda – «...», Ustrushonada – «...», Chochda – «...» deb atalgan.
2. Buxorodan qochib ketgan toifaning raisi bo‘lmish bir katta dehqonning nomi ... edi. Buxoro tilida bu so'z «... — gavharning shahari» demakdir.
1. ixrid, xudot, afshin, tudun
2. Hamuk, Hamuk — gavharning shahari
1. G‘arbiy Turk hukmdori To‘n yabg‘u o‘z qarorgohini qayerga ko‘chirgan?
2. G‘arbiy Turk xoqonligi tarkibida bo‘lgan Chochga Xoqon hokim etib kimni tayinlaydi. U esa G‘arbiy Turk xoqonligi yaratgan iqtisodiy va siyosiy erkinlikdan foydalanib, qayer bilan diplomatik aloqa o‘rnatdi.
1. Choch yaqinidagi Mingbuloq mavzesi
2. Tegin Tyanchji, Xitoy
1. Sug‘d jangchilari haqida xitoylik sayyoh tomonidan bitilgan esdaliklarida qanday ma’lumot mavjud?
2. Jayhun orqasidan Sharqqa qarab cho‘zilgan yerlar Turon, G‘arbga tomon cho‘zilgan yerlar esa Eron deb ataladi. Kaykovus va Afrosiyob bu mamalakatlarni o‘zaro taqsim qilganlarida Turon Afrosiyobga, Eron esa Kaykabod o‘g‘li Kaykovusga tekkan degan manba kimga tegishli?
1. •«Samarqand hokimining qabilasidan bo‘lgan ko‘pchilik jangchilar jasur va g‘ayratli bo‘lib, o‘limni nazar-pisand qilmagan. Janglarda hech bir raqib ularga bardosh bera olmagan.
2. Ibn Arabshoh
Nuqtalar o'rniga mos so'zlarni qo'ying?
1. Afrig‘iy podshohi ... tangasi zarb etilgan.
2. Zardushtiylik ibodatxonalarida ruhoniylar – ... lar (diniy marosimlarni bajaruvchilar) diniy marosimlarni avloddan avlodga saqlab qolish mas’uliyatini olganlar.
3. «O‘rta asrlar» tushunchasi tarix faniga qaysi davlat tarixchilari tomonidan olib kirilgan.
1. Shovshafar
2. mobad
3. italyan
1. Kidariylarning tangalari qaysi yozuvda zarb etilgan?
2. Manbalarda aytilishicha, kidariylar dastlab qayerda yashaganlar?
3. Quyidagi keltirilganlar qaysi davlat hukmdorlar hisoblanadi? A. Sidalo B. Kidar
1. braxmiy
2. Sharqiy Turkiston
3. A. Yuechjilar (kushonlar) hukmdori B. Kidariylar
1. Termiz atrofidagi qaysi shahar, qadimgi davrda kichik manzilgoh sifatida paydo bo‘lgan IV–V asrlarga kelib maydoni 17 gektar bo‘lgan yirik shaharga aylandi?
2. Firdavsiyning «Shohnoma» asarida Vaxshunvor va Peruz davri voqealari o‘z aksini topgan. Eftaliylarning podshosi Katulf «Shohnoma»da ko‘rsatilgan shu xalqning qaysi podshohiga o‘xshatilgan?
3. ... lar o'rnini to'ldiring? ... vohasidagi Zahoki Maron, ... dagi Shahri Vayron, ... dagi Fir qal’asi shular jumlasidandi
1. Zartepa shahri
2. Gatfar
3. Naxshab, Buxoro, Xorazm
1. Nuqtalar o'rniga mos so'zni qo'ying?
Tangrichilikda diniy ramz to‘rt tomoni teng bo‘lgan salb – «...» hisoblangan. Shundan kelib chiqib, turkiylar uni peshanalariga qizil rangda chizib yurganlar.
2. "Qadimiy turkiylar jang maydonida qahramonlik qilgan ajdodlar ruhiga alohida e’tibor qaratganlar. Ajdodlar ruhiga sig‘inish, turkiylarda o‘zidan oldingi yetti ota-bobosi faoliyatini yaxshi bilish an’anasini shakllantirgan»-bu jumla kimning qaysi asaridan olingan?
1. «adji»
2. Ahmadali Asqarov, «O‘zbek xalqining kelib chiqish tarixi»
1. «Bu ko‘hna shahar dunyo ahamiyatiga ega bo‘lgani uchun YUNESKOning Butunjahon madaniy merosi ro‘yxatiga kiritilgan va unda: «Samarqand – madaniyatlar uchrashadigan makon», – degan so‘zlar yozib qo‘yilgan».- ushbu jumlalar kimga tegishli?
2. Shaharlarda so‘g‘d-turk ikki tilliligi rasmiy odat bo‘lganligi haqida kim o'z asarlarida ham qayd etib o‘tgan.
3. Abruy qo‘zg‘oloni haqidagi tasviriy asar kim tomonidan ishlangan?
1. Xubert Gizen, YUNESKO bosh direktori o‘rinbosari, 2016-yil.
2. Mahmud Qoshg‘ariyning «Devonu lug‘otit-turk» (XI asr)
3. rassom V. S. Kaydalov
1. Afrosiyob xarobalaridan topilgan devoriy rasmlarda Chag‘oniyon va Choch elchilarini qabul qilgan Sug‘d hukmdori kim bo'lgan?
2. To‘n yabg‘u boshqaruvda islohotlar o‘tkazib, qaram o‘lkalarga o‘z vakillari – eltabar (el (davlat) boshqaruvchilar)ni yuborgan bo'lsa, tushadigan soliq nazoratini kimlar orqali amalga oshiradi?
1. Varxuman
2. tudunlar
1. Choch hududida G‘arbiy Turk xoqonligi poytaxti bo'lganidan so'ng dastlab qaysi xoqon nomi chekilgan tangalari, keyinchalik esa qaysi xoqonning yabg‘u-xoqon puli deb nomlanuvchi tangalari muomalada bo‘lgan?
2. turkiy xalqlarning xislatlari haqida bitilgan «Manoqib al-atrok» asarida: «Sosoniy-forslar barcha xalqlardan davlatni boshqarish sohasida, xitoyliklar — hunarmandchilikda, yunonlar — ilm-fanda, turklar — harbiy ishda ustundirlar», — deb kim yozadi?
1. Tardu xoqon, To‘n yabg‘u xoqon
2. Arab adibi Johiz