Су
Адам ағзасының шамамен қанша пайызын су құрайды?
Ересек адамның ағзасының шамамен 60–70%-ын су құрайды.
Көмірсулар дегеніміз не?
Көмірсулар — құрамында негізінен көміртек, сутек және оттек болатын органикалық қосылыстар.
Моносахарид дегеніміз не?
Моносахаридтер — гидролиз кезінде одан әрі қарапайым көмірсуларға ыдырамайтын бір молекулалы көмірсулар.
Дисахарид дегеніміз не?
Екі моносахарид қалдығының гликозидтік байланыс арқылы қосылуынан түзілетін көмірсу.
Полисахарид дегеніміз не?
Көптеген моносахарид қалдықтарынан құралған күрделі көмірсулар.
Судың тірі ағзалар үшін негізгі 3 қызметін атаңыз.
Көмірсулардың негізгі қызметтерін атаңыз.
Энергетикалық, қор жинаушы, құрылымдық және реттеуші қызмет атқарады.
Глюкоза мен фруктозаның химиялық формуласы қандай?
Екеуінің де формуласы — C₆H₁₂O₆.
Сахароза қандай екі моносахаридтен тұрады?
Глюкоза + фруктоза.
Крахмал, гликоген және целлюлоза қай организмдерде кездеседі?
Судың жоғары жылу сыйымдылығы ағза үшін қандай маңызға ие?
Су көп жылу сіңіре алады, сондықтан ағзаны температураның күрт өзгеруінен қорғайды және дене температурасын тұрақты сақтауға көмектеседі.
Көмірсулар құрылымына қарай қандай негізгі топтарға бөлінеді?
Моносахаридтер, дисахаридтер және полисахаридтер.
Глюкозаның адам ағзасындағы негізгі қызметі қандай?
Глюкоза — жасушалар үшін негізгі энергия көзі. Оның тотығуы кезінде АТФ түзіледі.
Лактоза мен мальтозаның құрамын атаңыз.
Крахмал мен гликогеннің негізгі айырмашылығы қандай?
Екеуі де глюкоза қалдықтарынан тұрады, бірақ гликогеннің тармақталуы әлдеқайда жоғары. Крахмал өсімдіктерде, гликоген жануарларда негізгі қор көмірсуы болып табылады.
Судың полярлы молекула болуы оның қандай биологиялық қасиеттерін қамтамасыз етеді?
Полярлығы судың көптеген иондық және полярлы заттарды жақсы ерітуіне, сутектік байланыс түзуіне және жасушадағы заттардың тасымалдануына мүмкіндік береді.
Көмірсулардың энергетикалық және құрылымдық қызметтерін мысалдармен салыстырыңыз.
Глюкоза энергия көзі ретінде пайдаланылады. Ал целлюлоза өсімдік жасушасының қабырғасын құрайды, яғни құрылымдық қызмет атқарады.
Глюкоза мен фруктозаның құрылымдық айырмашылығы қандай?
Екеуінің молекулалық формуласы бірдей, бірақ құрылымы әртүрлі. Глюкоза — альдоза, ал фруктоза — кетоза.
Дисахаридтердің түзілуінде гликозидтік байланыстың рөлі қандай?
Гликозидтік байланыс екі моносахаридті біріктіреді. Бұл кезде әдетте су молекуласы бөлініп шығады.
Целлюлоза адам ағзасында неге қорытылмайды?
Адамда целлюлозадағы β-1,4-гликозидтік байланыстарды ыдырататын целлюлаза ферменті жоқ.
Судың осмос пен жасушаның су алмасуындағы рөлін түсіндіріңіз.
Осмос кезінде су жартылай өткізгіш мембрана арқылы еріген зат концентрациясы төмен ортадан жоғары ортаға қарай өтеді. Бұл жасушаның су балансын және ішкі ортасының тұрақтылығын сақтауға мүмкіндік береді.
Көмірсулардың құрылымы олардың биологиялық қызметіне қалай әсер етеді?
Қарапайым көмірсулар, мысалы глюкоза, тез ыдырап энергия береді. Күрделі көмірсулардың ұзын тізбекті құрылымы оларды қор жинауға немесе құрылым түзуге бейімдейді. Мысалы, крахмал — қор жинаушы, целлюлоза — құрылымдық полисахарид.
Глюкозаның жасушалық тыныс алудағы рөлін түсіндіріңіз.
Глюкоза гликолиз кезінде ыдырап, кейінгі кезеңдерде толық тотығады. Нәтижесінде энергия АТФ түріндежинақталады. Аэробты тыныс алудың жалпы нәтижесінде бір глюкоза молекуласынан шамамен 30–32 АТФтүзіледі.
Сахароза, лактоза және мальтозаны салыстырыңыз.
Крахмал, гликоген және целлюлозаның құрылысын салыстырыңыз.
Үшеуі де глюкоза қалдықтарынан тұрады, бірақ байланысу ерекшеліктері әртүрлі. Крахмал мен гликогенде α-байланыстар, ал целлюлозада β-1,4 байланыстар басым. Сондықтан крахмал мен гликоген энергияны жинақтауға, ал целлюлоза өсімдікке беріктік беруге бейімделген.