БАКТЕРИЯЛАР
Сұрақ: Бактериялар дегеніміз не және олардың негізгі ерекшеліктері қандай?
Жауап:
Бактериялар – ядросы қалыптаспаған, біржасушалы прокариотты микроорганизмдер. Олар жасушалық қабырғадан, цитоплазмадан және генетикалық материалдан тұрады. Көпшілігі екіге бөліну арқылы көбейеді. Кейбір бактериялар адамда жұқпалы аурулар тудырады.
Сұрақ: Вирустар дегеніміз не және олардың бактериялардан негізгі айырмашылығы қандай?
Жауап:
Вирустар – жасушалық құрылысы жоқ, тек тірі жасушалардың ішінде көбейе алатын инфекциялық агенттер. Бактериялар өздігінен көбейе алатын жасушалы организмдер болса, вирустар тек иесінің жасушасын пайдаланып көбейеді.
Сұрақ: Саңырауқұлақтар дегеніміз не?
Жауап:
Саңырауқұлақтар – ядросы қалыптасқан эукариотты организмдер. Кейбір саңырауқұлақтар адам ағзасына түсіп, инфекциялық аурулар тудырады. Олар ашытқы тәрізді, зеңді және дерматофиттер болып бөлінеді.
Қарапайымдылар дегеніміз не?
Жауап:
Қарапайымдылар – біржасушалы эукариотты организмдер. Олар адам ағзасында паразиттік тіршілік етіп, әртүрлі жұқпалы аурулар тудыра алады.
Сұрақ: Гельминттер дегеніміз не?
Жауап:
Гельминттер – адам және жануар ағзасында паразиттік тіршілік ететін көпжасушалы құрттар. Олар паразиттік аурулардың қоздырғыштары болып табылады.
Сұрақ: Бактериялар морфологиялық пішініне қарай қандай негізгі топтарға бөлінеді?
Жауап:
Бактериялар пішініне қарай:
* Кокктар – шар тәрізді;
* Бациллалар – таяқша тәрізді;
* Вибриондар – үтір тәрізді;
* Спириллалар – спираль тәрізді;
* Спирохеталар – жіңішке иірілген пішінді болып бөлінеді.
Сұрақ: Вирустардың құрылымдық негізгі бөліктерін атаңыз.
Жауап:
Вирустың негізгі бөліктері:
1. Генетикалық материал – ДНҚ немесе РНҚ;
2. Капсид – генетикалық материалды қорғайтын ақуыз қабықшасы;
3. Кейбір вирустарда сыртқы липидті қабықша болады.
Сұрақ: Патогенді саңырауқұлақтардың негізгі түрлерін атаңыз.
Жауап:
Негізгі түрлері:
* Ашытқы тәрізді саңырауқұлақтар – Candida;
* Зең саңырауқұлақтары – Aspergillus, Mucor;
* Дерматофиттер – Trichophyton, Microsporum, Epidermophyton.
Сұрақ: Адамда ауру тудыратын қарапайымдыларға қандай организмдер жатады?
Жауап:
Негізгі патогенді қарапайымдылар:
* Plasmodium;
* Giardia lamblia;
* Entamoeba histolytica;
* Trichomonas vaginalis;
* Toxoplasma gondii;
* Leishmania.
Сұрақ: Гельминттердің негізгі үш түрін атаңыз.
Жауап:
Гельминттердің негізгі үш тобы:
1. Жалпақ құрттар;
2. Жұмыр құрттар;
3. Сорғыш құрттар.
Грамоң және грамтеріс бактериялардың айырмашылығы неде?
Жауап:
Грамоң бактериялардың жасушалық қабырғасында пептидогликан қабаты қалың болады және Грам әдісімен күлгін түске боялады. Грамтеріс бактериялардың пептидогликан қабаты жұқа, сыртқы мембранасы болады және қызғылт түске боялады.
Мысалы, грамоң бактерияларға стафилококктар, ал грамтеріс бактерияларға ішек таяқшасы жатады.
Сұрақ: ДНҚ-лы және РНҚ-лы вирустарға мысалдар келтіріңіз.
Жауап:
ДНҚ-лы вирустар:
* Аденовирус;
* Герпес вирусы;
* В гепатиті вирусы;
* Адам папилломавирусы.
РНҚ-лы вирустар:
* Тұмау вирусы;
* SARS-CoV-2;
* АИТВ;
* С гепатиті вирусы.
Сұрақ: Candida albicans қандай ауруларды тудырады?
Жауап:
Candida albicans кандидоз ауруын тудырады.
Оның түрлері:
* Ауыз қуысының кандидозы;
* Қынаптық кандидоз;
* Тері кандидозы;
* Жүйелік кандидоз.
Сұрақ: Plasmodium паразиті қандай ауруды тудырады және оның негізгі тасымалдаушысы кім?
Жауап:
Plasmodium паразиті безгек (малярия) ауруын тудырады. Оның негізгі тасымалдаушысы – Anopheles тұқымдасына жататын аналық маса.
Сұрақ: Аскарида мен острицаның адам ағзасына жұғу жолдарының айырмашылығы қандай?
Жауап:
Аскарида (Ascaris lumbricoides) көбінесе ластанған көкөністер, жемістер, су және лас қол арқылы жұғады.
Острица (Enterobius vermicularis) көбінесе адамнан адамға лас қол, төсек-орын, тұрмыстық заттар арқылы таралады. Оның жұмыртқалары тырнақ астына жиналып, қайтадан ауыз арқылы ағзаға түсуі мүмкін.
Сұрақ: Бактериялардың адам ағзасына ауру тудыру механизмдерін түсіндіріңіз.
Жауап:
Бактериялар адам ағзасына түскеннен кейін көбейіп, тіндерді зақымдайды. Кейбіреулері токсиндер бөледі, ал кейбіреулері иммундық жүйенің қабыну реакциясын шақырады.
Негізгі механизмдері:
1. Жасушалар мен тіндерді тікелей зақымдау;
2. Экзотоксин және эндотоксин бөлу;
3. Қабыну процесін туындату;
4. Иммундық жүйенің бұзылуына әкелу.
Сұрақ: Вирустар адам жасушасына қалай еніп, көбейеді?
Жауап:
Вирус алдымен адам жасушасының беткі рецепторларына жабысады. Кейін жасуша ішіне енеді және өзінің генетикалық материалын босатады. Жасушаның ферменттері мен энергиясын пайдаланып жаңа вирустық бөлшектер түзеді. Жаңа вирустар жасушадан шығып, басқа жасушаларды зақымдайды.
Сұрақ: Дерматофиттер адам ағзасының қандай мүшелері мен тіндерін зақымдайды?
Жауап:
Дерматофиттер кератині бар тіндерді зақымдайды:
* Тері;
* Шаш;
* Тырнақ.
Олар теміреткі, аяқ саңырауқұлағы және тырнақ микозы сияқты ауруларды тудырады.
Сұрақ: Қарапайымдылардың адам ағзасына жұғу жолдарын түсіндіріңіз.
Жауап:
Қарапайымдылар бірнеше жолмен жұғады:
* Ластанған су мен тағам арқылы;
* Лас қол арқылы;
* Жыныстық жолмен;
* Қан арқылы;
* Жәндіктердің шағуы арқылы.
Мысалы, Giardia ластанған су арқылы, ал Plasmodium маса арқылы таралады.
Сұрақ: Гельминттердің адам ағзасына тигізетін зиянды әсерлерін түсіндіріңіз.
Жауап:
Гельминттер адам ағзасына бірнеше жолмен зиян келтіреді:
* Қоректік заттарды сіңіріп, дәрумен жетіспеушілігін тудырады;
* Ішкі мүшелерді механикалық зақымдайды;
* Аллергиялық реакциялар шақырады;
* Уытты заттар бөледі;
* Иммундық жүйеге әсер етеді;
* Балаларда өсудің және дамудың тежелуіне әкелуі мүмкін
Сұрақ: Бактериялардың антибиотиктерге төзімділігінің пайда болу себептері және оның қоғамдық денсаулыққа әсері қандай?
Жауап:
Антибиотиктерге төзімділік бактериялардың генетикалық өзгеруі немесе төзімді гендердің бір бактериядан екіншісіне берілуі нәтижесінде пайда болады.
Негізгі себептері:
* Антибиотиктерді орынсыз қолдану;
* Емдеу курсын толық аяқтамау;
* Ветеринарияда антибиотиктерді шамадан тыс пайдалану;
* Инфекциялық бақылау ережелерін бұзу.
Антибиотикке төзімділік емдеуді қиындатады, аурудың ұзақтығын арттырады және өлім қаупін жоғарылатады.
Сұрақ: Вирустық инфекциялардың алдын алуда вакцинацияның маңызы қандай және иммундық жауап қалай қалыптасады?
Жауап:
Вакцинация ағзаның иммундық жүйесін вируспен кездесуге алдын ала дайындайды. Вакцина құрамында әлсіретілген, өлтірілген вирус немесе оның қауіпсіз бөліктері болуы мүмкін.
Вакцина енгізілгеннен кейін:
1. Иммундық жүйе антигенді таниды;
2. Антиденелер түзіледі;
3. Есте сақтау жасушалары қалыптасады;
4. Болашақта вирус түскен кезде ағза тез қорғаныс реакциясын көрсетеді.
Вакцинация жұқпалы аурулардың таралуын азайтады.
Сұрақ: Иммунитеттің төмендеуі саңырауқұлақтық инфекциялардың дамуына қалай әсер етеді?
Жауап:
Иммунитет төмендеген кезде ағза саңырауқұлақтардың көбеюін тиімді бақылай алмайды. Нәтижесінде қалыпты жағдайда зиянсыз болатын Candida сияқты шартты-патогенді саңырауқұлақтар ауру тудыруы мүмкін.
Қауіп факторлары:
* Ауыр созылмалы аурулар;
* Иммундық жүйенің әлсіреуі;
* Ұзақ уақыт антибиотик қолдану;
* Қант диабеті;
* Иммунды басатын дәрілерді қабылдау.
Сұрақ: Безгек ауруының даму циклі мен оның алдын алу шараларын толық сипаттаңыз.
Жауап:
Безгек қоздырғышы Plasmodium адам ағзасына Anopheles масасының шағуы арқылы түседі. Алдымен паразит бауыр жасушаларында көбейеді, кейін қанның эритроциттеріне өтеді. Эритроциттер бұзылған кезде дене қызуы көтеріледі, қалтырау және тершеңдік пайда болады.
Алдын алу шаралары:
* Масалардың шағуынан қорғану;
* Репелленттер пайдалану;
* Масалардың көбею орындарын жою;
* Инсектицидтік торлар қолдану;
* Эндемиялық аймақтарға барған кезде медициналық профилактика жүргізу.
Сұрақ: Паразиттік аурулардың алдын алу жүйесін санитарлық-гигиеналық тұрғыдан талдаңыз.
Жауап:
Паразиттік аурулардың алдын алу кешенді санитарлық-гигиеналық шаралар арқылы жүргізіледі.
Негізгі шаралар:
1. Қолды сабынмен үнемі жуу;
2. Көкөністер мен жемістерді мұқият жуу;
3. Тек қауіпсіз және таза су пайдалану;
4. Ет пен балықты толық термиялық өңдеу;
5. Жеке гигиена ережелерін сақтау;
6. Тұрғын үй мен қоршаған ортаның тазалығын қамтамасыз ету;
7. Үй жануарларын ветеринарлық бақылаудан өткізу;
8. Уақытылы медициналық тексеруден өту.
Бұл шаралар паразиттердің таралу тізбегін үзуге мүмкіндік береді.