🦠
Quturish virusining patogenezida "inkubatsiya davrining davomiyligi" nimalarga bog‘liq va virus markaziy nerv sistemasiga (MNS) qanday yo‘l bilan yetib boradi?
Quturish virusining inkubatsiya davri (odatda 2–3 haftadan 1–2 oygacha) tishlangan joyning bosh miya va orqa miyadan qanchalik uzoq yoki yaqin joylashganiga bog‘liq. Virus dastlab tishlangan joydagi muskul to‘qimasida ko‘payadi, so‘ngra sezuvchi nervlar uchlari orqali harakat neyronlariga o‘tib, sentropetal (markazga intiluvchi) yo‘nalishda MNSga qarab harakatlanadi.
Babesh-Negri tanachalari nima, ular qayerda shakllanadi va ularning laboratoriya tashxisidagi ahamiyati qanday?
Babesh-Negri tanachalari — bu quturish virusi bilan zararlangan neyronlarning sitoplazmasida hosil bo‘ladigan maxsus kiritmalar (inklyuziyalar). Ular asosan ammon shoxlari (gippokamp), uzunchoq miya va miyacha neyronlarida joylashadi.
Paramiksoviruslar oilasining morfologik tuzilishidagi o‘ziga xos "F-oqsil" va "NH-glikoprotein"ning funksional farqini tushuntiring.
NH-glikoprotein: Ham gemagglyutinatsiya (hujayraga yopishish), ham neyraminidaza (virusning hujayradan chiqishi) faolligiga ega.
F-oqsil (Fusion): Virus qobig‘ining xo‘jayin hujayra membranasi bilan qo‘shilishini (sintezini) ta’minlaydi va virus genomining hujayra ichiga kirishini osonlashtiradi.
Koronaviruslarning (Coronaviridae) morfologik tuzilishidagi "toj" (corona) ko‘rinishini qaysi struktura hosil qiladi va u qanday vazifani bajaradi?
Koronaviruslarning tashqi qobig‘ida uzunligi 12–14 nm bo‘lgan tikansimon o‘simtalar (spikes) mavjud bo‘lib, ular glikoproteinlardan tashkil topgan. Bu o‘simtalar virusga "toj" ko‘rinishini beradi va ular hujayra retseptorlari bilan bog‘lanish hamda gemagglyutinatsiya (eritrotsitlarni yopishtirish) xususiyatiga ega.
Quturishga qarshi "Virus fixe" (fiksirlangan virus) tushunchasiga izoh bering. L. Paster uni qanday qilib olgan?
Virus fixe — bu laboratoriya sharoitida olingan, odam uchun patogenligini yo‘qotgan, lekin immunogenlik xususiyatini saqlab qolgan shtamm. L. Paster yovvoyi ("ko‘cha") virusini quyonlar miyasida ko‘p marta (passaj) qayta-qayta o‘stirish orqali uning yashirin davrini 5 kungacha qisqartirgan va natijada vaksina olish uchun xavfsiz shtammga erishgan.
Vezikulyar stomatit virusining (Vesiculovirus) arboviruslardan farqli yuqish mexanizmi qanday?
Vezikulyar stomatit virusi Aedes turkumidagi chivinlar orqali yuqishi sababli arboviruslar guruhiga kiradi. U odamlarda og‘iz va burun shilliq qavatlarida suyuqlik bilan to‘la pufakchalar (vezikulalar) hosil qilishi bilan xarakterlanadi.
Koronaviruslarning tashqi muhitga va fizik-kimyoviy omillarga chidamliligi qanday?
Koronaviruslar tashqi muhitga nisbatan chidamsiz. Ular efir, etanol va boshqa organik erituvchilar ta’sirida tez parchalanadi. 60^\circ C haroratda, ultrabinafsha (UB) nurlar ta’sirida va kislotali (pH < 3) muhitda o‘z faolligini yo‘qotadi.
Bonus😉
-1600
Quturish virusining o‘ziga xos morfologik shakli qanday?
Quturish virusi o‘qsimon (patronsimon) shaklda bo‘lib, o‘lchami 180 \times 75-80 nm ni tashkil etadi. Uning bir uchi yumaloq, ikkinchi uchi esa tekis qirqilgandir.
Babesh-Negri tanachalari neyronning qaysi qismida va qanday shakllarda uchraydi?
Neyronlarning sitoplazmasida va ularning o‘simtalarida (akson/dendrit) joylashadi. Shakli sharsimon, ovalsimon yoki ko‘p qirrali bo‘lib, o‘lchami 0,5-2,5 mkm.
Quturish virusining "yovvoyi" (ko‘cha) va "fiksirlangan" (fixe) shtammlari o‘rtasidagi asosiy farq nima?
Ko‘cha virusi tabiatda uchraydi va Babesh-Negri tanachalarini hosil qiladi. Fiksirlangan virus esa laboratoriyada olingan bo‘lib, uning inkubatsiya davri qisqa (5 kun), u neyronlarda kiritmalar hosil qilmaydi va odam uchun patogen emas.
Quturish kasalligining prodromal davrida bemorda qanday simptomlar kuzatiladi?
Tishlangan joyda og‘riq, qichishish, bemorda xavotir, tushkunlik, tana haroratining ko‘tarilishi va og‘iz qurishi kabi belgilar paydo bo‘ladi.
Quturishda o‘limning asosiy sababi nima?
Kasallikning falajlik davrida yurak va nafas markazlarining falajlanishi natijasida bemor 5-7 kundan so‘ng vafot etadi.
Vezikulyar stomatit virusi odamlarga qanday yuqadi?
virus arboviruslar guruhiga kirib, Aedes turkumidagi chivinlar chaqishi orqali yuqadi.
Koronaviruslarning genomi qanday tuzilishga ega?
Virus genomi bir ipli musbat RNKdan (+shRNK) iborat bo‘lib, u nukleokapsid ichida spiral shaklda joylashgan.
Koronaviruslarning antigen tuzilishiga ko‘ra necha guruhi mavjud?
Odam koronaviruslarining shtammlari antigen xususiyatiga ko‘ra 4 ta guruhga bo‘linadi, lekin ularning barchasi umumiy antigenga ega.
Bonus😀
+800
Koronaviruslar hujayraning qaysi qismida ko‘payadi va qanday qilib tashqariga chiqadi?
Virus sitoplazmada ko‘payadi, endoplazmatik to‘r membranasida yig‘iladi va hujayradan kurtaklanish yo‘li bilan chiqadi.
Odamlarda koronaviruslar keltirib chiqaradigan asosiy klinik ko‘rinishlar nimalardan iborat?
Asosan yuqori nafas yo‘llarining yallig‘lanishi (kuchli tumov, bronxit, zotiljam), shuningdek, bolalarda enteral (me’da-ichak) buzilishlar (gastroenterit) kuzatiladi.
Paragripp virusining nechta tipi mavjud va ular qanday kasalliklarni chaqiradi?
1–4 tiplari mavjud. 1-2 tiplari bolalarda "bo‘g‘ma" (krup), 3-tipi bronxit va zotiljamni keltirib chiqaradi.
Ozodbeknini yovvoyi tulki tishlab oldi. Oradan 20 kun o‘tib, bemorda yorug‘likdan qo‘rqish, suvni ko‘rganda yoki uning ovozini eshitganda yutqin muskullarining spazmi (suvdan qo‘rqish) kuzatila boshladi.
Savol: Ushbu kasallikning terminal (yakuniy) bosqichida bemorning bosh miya neyronlarida qanday o‘ziga xos tuzilmalarni topish mumkin va bu holatda davolash choralari foyda beradimi?
Neyronlar sitoplazmasida Babesh-Negri tanachalari topiladi. Afsuski, kasallikning klinik belgilari (falajlik, suvdan qo‘rqish) namoyon bo‘lgandan keyin davolash choralarini ko‘rish foydasiz, natija 100% o‘lim bilan tugaydi.
Laborant shubhali materialni Seller usuli bilan bo‘yadi. Mikroskop ostida hujayra sitoplazmasi qizil rangga, uning ichidagi dumaloq donachalar esa ko‘k (bazofil) rangga bo‘yalganini ko‘rdi.
Savol: Laborant qaysi virusning patognomonik belgisini topdi va bu virus qaysi oilaga mansub?
Bu quturish virusi (Rabies virus). U Rabdoviruslar (Rhabdoviridae) oilasiga, Lyssavirus turkumiga mansub.
Bog‘chada bir nechta bolada tana harorati ko‘tarilishi, kuchli tumov va quruq yo‘tal kuzatildi. Shifokor bolalarda bronxit va zotiljam (pnevmoniya) rivojlanish xavfi borligini aytdi. Laboratoriya tekshiruvi virus tarkibida HN (gemagglyutinatsiya-neyraminidaza) va F oqsillari borligini ko‘rsatdi.
Savol: Gap qaysi virus haqida ketmoqda?
Bu Paragripp virusi. U Paramiksoviruslar oilasiga mansub bo‘lib, asosan yosh bolalarda og‘ir nafas yo‘llari kasalliklarini keltirib chiqaradi.
Elektron mikroskop ostida tekshirilayotgan virusning tashqi qobig‘ida 12-14 nm uzunlikdagi, tikanli o‘simtalar borligi aniqlandi. Bu o‘simtalar virusga quyosh tojiga o‘xshash ko‘rinish bermoqda. Virus RNK saqlaydi va tashqi muhitga, ayniqsa efirga juda chidamsiz.
Savol: Ushbu virus qaysi fasllarda epidemiya ko‘rinishida ko‘p tarqaladi?
Bu Koronavirus. Ular asosan kuz va qish oylarida epidemiya ko‘rinishida tarqaladi.
It tishlagan bemorga shifokor zudlik bilan antiseptik ishlov berib, immunoglobulin va vaksina yuborishni buyurdi. Shifokor ushbu muolajalarni tishlangan vaqtdan boshlab ma’lum bir muddat ichida qilish shartligini aytdi.
Savol: Matnga ko‘ra, bu muolajalar maksimal qancha vaqt ichida bajarilishi lozim?
Zararlangan odamga 72 soat ichida yuborilishi lozim.