Raqobat va Monopoliya

1

100

Raqobat tushunchasiga ta’rif bering

Raqobat — bozorda faoliyat yuritayotgan ishlab chiqaruvchi va sotuvchilarning ko‘proq foyda olish, xaridorlarni jalb qilish hamda bozorda ustun mavqega ega bo‘lish uchun olib boradigan iqtisodiy kurashidir. Raqobat bozor iqtisodiyotining asosiy belgilaridan biridir.

200

Monopolistik raqobatning o‘ziga xos jihatlari qanday?

Monopolistik raqobatda:

• bozorda ko‘plab firmalar faoliyat yuritadi;
• mahsulotlar o‘xshash, lekin farqlangan bo‘ladi;
• reklama muhim rol o‘ynaydi;
• firmalar narxga qisman ta’sir ko‘rsata oladi.

2

100

Raqobatning asosiy vazifalari nimalardan iborat?

Raqobatning asosiy vazifalari quyidagilar:

• ishlab chiqarishni tartibga solish;
• resurslardan samarali foydalanishni ta’minlash;
• mahsulot sifatini oshirish;
• narxlarni muvozanatlashtirish;
• innovatsiyalarni rag‘batlantirish;

bozorda nazoratni ta’minlash.

200

Narxning iqtisodiy mazmunini tushuntiring.

Narx — mahsulot yoki xizmatning puldagi qiymati bo‘lib, ishlab chiqaruvchi va iste’molchi o‘rtasidagi iqtisodiy munosabatni ifodalaydi.

 

3

100

Sof raqobat bozori qanday xususiyatlarga ega?

Sof raqobat bozorining asosiy xususiyatlari:

• bozorda ko‘plab sotuvchi va xaridorlar mavjud bo‘ladi;
• mahsulotlar bir xil bo‘ladi;
• bozorda erkin kirish va chiqish imkoniyati mavjud;
• hech bir firma narxga mustaqil ta’sir ko‘rsata olmaydi;
• axborot erkin tarqaladi.

4

100

Monopoliyaning mohiyati nimada?

Monopoliya — bozorda bitta ishlab chiqaruvchi yoki sotuvchining hukmron mavqega ega bo‘lishidir. Monopolist mahsulot hajmi va narxni o‘zi belgilash imkoniyatiga ega bo‘ladi.

5

100

Oligopoliya bozori qanday shakllanadi?

Oligopoliya bozori bir necha yirik firmalar hukmronlik qilganda shakllanadi. Bu firmalar bozordagi narx va ishlab chiqarish hajmiga katta ta’sir ko‘rsatadi hamda bir-birining faoliyatini hisobga olib harakat qiladi.