Kanalar (Acarina) biologiyasi
Kanalar hayotiy siklida tuxum va lichinkadan keyingi, ammo imago (yetuk shakl)dan oldingi bosqich qanday nomlanadi?
Javob: Nimfa bosqichi.
Izoh: Nimfa bosqichida kanalar 4 juft oyoqqa ega bo'ladi, lekin jinsiy sistemasi hali rivojlanmagan bo'ladi.
Qichima kanasi odam terisining aynan qaysi qatlamida yo'l ochib parazitlik qiladi?
Javob: Epidermisning muguz qatlamida.
Izoh: Parazit teri ostiga chuqur kirmaydi, balki ustki muguz qavatida oqimtir yo'llar hosil qiladi.
Odamda parazitlik qiladigan eng kichik bit turini ayting.
Javob: Qov biti (Phthirus pubis).
Izoh: Uning o'lchami taxminan 1,5 mm bo'lib, kiyim va bosh bitidan ancha kichik
Burgalar bitlardan farqli o'laroq necha bosqichli metamorfoz bilan rivojlanadi?
Javob: To'liq metamorfoz (4 bosqich).
Izoh: Tuxum, lichinka, g'umbak va imago bosqichlari mavjud.
Bo'g'imoyoqlilar tipi turlarining soni taxminan qancha?
Javob: 1,5 milliondan ortiq.
Izoh: Bu Yer yuzidagi hayvon turlarining 70-80 foizini tashkil etadi.
Iksod kanalarining urg'ochisi qonga to'ygach, nechtagacha tuxum qo'yishi mumkin?
Javob: 20 000 tagacha.
Izoh: Urg'ochi iksod kanalarining xitin qalqoni kichik bo'lib, tanasining qolgan qismi cho'ziluvchan bo'lgani uchun juda ko'p miqdorda qon so'ra oladi
Qichima kanasining lichinkasi nimaga asosan yo'llardagi hujayra qoldiqlari bilan oziqlanishga majbur?
Javob: Chunki lichinkaning xartumi terini teshishga ojizlik qiladi.
Izoh: Faqat yetuk (imago) kanalar terini teshish xususiyatiga ega, lichinkalar esa tayyor qoldiqlar bilan oziqlanadi.
Bitlar qanday rivojlanish turiga ega?
Javob: To'liqmas metamorfoz.
Izoh: Rivojlanish tuxum (sirka), lichinka va imago bosqichlaridan iborat, g'umbak davri mavjud emas.
Burga oshqozonida bakteriyalar ko'payib, qon o'tishini to'sib qo'yishi nima deb ataladi?
Javob: "O'lat tiqini" (blok).
Izoh: Bu tiqin sababli burga och qoladi va qon so'rayotganda bakteriyalarni orqaga qusib, xo'jayinga yuqtiradi.
Bo'g'imoyoqlilarning tana bo'shlig'i qanday rivojlangan?
Javob: Aralash tana bo'shlig'i (miksotsel).
Izoh: Birlamchi va ikkilamchi tana bo'shliqlari qo'shilib ketishi natijasida shakllangan.
Og'iz apparati tanasining ventral (pastki) tomonida joylashgan va orqa tomondan ko'rinmaydigan kanalar oilasini ayting.
Javob: Argas kanalar (Argasidae).
Izoh: Bu oila vakillari qalqonsiz bo'lib, og'iz apparati tanasining ostida yashiringan bo'ladi.
Qichima kanasi odam tanasining qaysi joylarida ko'proq uchraydi?
Javob: Barmoqlar orasi, qo'ltiq osti va son oralig'ida.
Izoh: Bu joylarda teri yumshoq va yupqa bo'lgani uchun kanaga yo'l ochish qulay
Bitlar kasallik qo'zg'atuvchilarini asosan qanday usulda (yo'l bilan) yuqtiradi?
Javob: Kontaminatsiya (ifloslantirish) yo'li bilan.
Izoh: Ular chaqib yuqtirmaydi, balki axlati yoki gemolimfasi teri yuzasidagi yaraga surtilishi orqali yuqtiradi
Burgalar nima sababdan nospetsifik parazitlar hisoblanadi?
Javob: Chunki ular turli xil issiqqonli hayvonlarda bemalol qon so'raveradi.
Izoh: Masalan, kalamush burgasi odamga ham bemalol o'tib, kasallik yuqtira oladi.
Faqat tashuvchilar orqali yuqadigan kasalliklar qanday nomlanadi?
Javob: Obligat-transmissiv kasalliklar.
Izoh: Bunday kasalliklar tashuvchi bo'g'imoyoqlisiz tabiatda tarqala olmaydi.
Iksod kanalarida kasallik qo'zg'atuvchisining tuxum orqali keyingi avlodga o'tishi nima deb ataladi?
Javob: Transovarial yuqish.
Izoh: Bu xususiyat kanani nafaqat tashuvchi, balki kasallikning uzoq muddatli tabiiy rezervuariga aylantiradi
Qichima kanasining nafas olish a'zosi haqida ma'lumot bering.
Javob: Maxsus nafas a'zosi yo'q, butun tana yuzasi bilan nafas oladi.
Izoh: Akariformlar kenja turkumiga kiruvchi bu parazitlarda traxeyalar reduksiyalangan.
Toshmali terlama qo'zg'atuvchisi bo'lgan rikketsiyalar bitning qaysi qismidan tashqariga chiqadi?
Javob: Bitning ichagidan axlati bilan.
Izoh: Rikketsiyalar bit ichagida ko'payadi va axlat bilan teri yuzasiga tushadi.
Odam burgasi (Pulex irritans) asosan qaysi o'ta xavfli kasalliklarning tashuvchisi?
Javob: O'lat (chuma) va tularemiya.
Izoh: Bu kasalliklar bakterial tabiatga ega va burgalar orqali transmissiv yo'l bilan tarqaladi.
Dermatsentor (Dermacentor) urug'iga mansub kanalar asosan qaysi landshaft zonasida uchraydi?
Javob: Cho'l va dasht zonalarida.
Izoh: It va tayga kanalaridan farqli o'laroq, bular quruq iqlimga moslashgan.
Tayga kanasining (Ixodes persulcatus) rivojlanish sikli noqulay sharoitlarda necha yilgacha davom etishi mumkin?
Javob: 7 yilgacha.
Izoh: O'rmon sharoitida ozuqa (xo'jayin) topish qiyin bo'lgani sababli rivojlanish sikli uzoq muddatga cho'zilishi mumkin.
Qichima kasalligining profilaktikasida "jamoat profilaktikasi"ga nimalar kiradi?
Javob: Kasallarni aniqlash, ularni davolash va buyumlarini dezinfeksiyalash.
Izoh: Bu tadbirlar maktab, bog'cha va transport vositalarida kasallik tarqalishini to'xtatishga qaratilgan.
Qaytalama terlama qo'zg'atuvchisi bo'lgan spiroxetalar bitning qayerida yashaydi va qanday yuqadi?
Javob: Gemolimfasida yashaydi, bit ezib yuborilganda yuqadi.
Izoh: Spiroxetalar bit ichagida emas, tana suyuqligida bo'ladi, shuning uchun bitni o'ldirishda ehtiyot bo'lish lozim
Burgalarning lichinkalari qayerda rivojlanadi va nima bilan oziqlanadi?
Javob: Pol yoriqlari, gilamlar va axlatlarda; organik moddalar bilan oziqlanadi.
Izoh: Lichinkalar qon so'rmaydi, ular yetuk burgalarning yarim hazm bo'lgan qonga boy axlatlari va boshqa organik qoldiqlar bilan oziqlanadi.
Bitlar va burgalar o'rtasidagi asosiy morfologik farq nimada?
Javob: Bitlar dorso-ventral (ustidan pastga) siqilgan, burgalar esa ikki yonidan siqilgan.
Izoh: Bitlar teri ustida mustahkam yopishishga, burgalar esa jun va soch orasida tez harakatlanishga moslashgan.