Asosiy tushunchalar
Tengsizlik nima?
Javob: Resurs va daromadlarning jamiyatda adolatsiz taqsimlanishi.
Lorenz chizig‘i nimani ko‘rsatadi?
Daromadning aholi guruhlari bo‘yicha qanday taqsimlanganini
Universitetda kimdir iPhone 15 bilan, kimdir eski telefon bilan yursa, bu nimaga misol?
Daromad tengsizligi
Qashshoqlik tuzog‘i (poverty trap) nimani anglatadi?
Kambag‘al odamning imkoniyatlari cheklanishi sabab o‘sha holatda qolib ketishi
Gender tengsizligi nimani bildiradi?
✅ Javob: Erkak va ayollar uchun imkoniyatlar va huquqlarning teng bo‘lmasligi
Daromad tengsizligini grafikda ko‘rsatadigan chiziq nima?
Lorenz chizig‘i
Lorenz chizig‘i qanchalik “pastga egilsa”, tengsizlik qanday o‘zgaradi?
Tengsizlik oshadi
Qishloqdagi bola internet sustligi sabab onlayn kurslardan ortda qolsa, bu nima?
Digital inequality (raqamli tengsizlik)
Daromad tengsizligi oshsa, jamiyatda iste’mol darajasi qanday bo‘ladi?
✅ Javob: Pasayadi.
Ayol va erkak birdek ishlasa ham turlicha maosh olsa, bu qanday hodisa?
✅ Javob: Gender maosh tafovuti (gender pay gap)
Tenglik bo‘lgan holatni ifodalovchi chiziq qaysi?
45° tenglik chizig‘i (line of equality)
Lorenz chizig‘ida 20% aholi jami daromadning 5% ini olsa, bu qanday holat?
Katta daromad tengsizligi
Bir oilada 3 kvartira bor, ikkinchisida esa hech biri yo‘q. Qaysi tengsizlik?
Wealth inequality (boylik tengsizligi)
Ta’limdagi tengsizlik iqtisodga qanday ta’sir qiladi?
✅ Javob: Malakali ishchi kuchi kamayadi → iqtisodiy o‘sish sekinlashadi
“Ayollar yuqori lavozimlarga chiqishda ko‘rinmas to‘siqlarga duch keladi” — bu qaysi tushuncha?
✅ Javob: Shisha shift (glass ceiling)
Jamiyatda imkoniyatlarning farqlanishi qanday ilmiy termin bilan ataladi?
Imkoniyatlar oralig'i
100% aholi → 100% daromad nuqtasi Lorenz chizig‘ida qayerda bo‘ladi?
Grafikning o‘ng yuqori burchagida
Eng boy qatlam 20%, eng kambag‘al qatlam 20% dan 8 barobar ko‘p daromad olsa, Lorenz chizig‘i qanday bo‘ladi?
Juda pastga egilgan — tengsizlik yuqori
Human capital (inson kapitali) teng bo‘lmasa, iqtisodda nima ro‘y beradi?
✅ Javob: Ayrim guruhlar rivojlanmaydi, mehnat bozorida katta farq paydo bo‘ladi
Kasblarning “ayollar kasbi” va “erkaklar kasbi” bo‘lib qolishi qaysi termin bilan ataladi?
✅ Javob: Occupational segregation (kasbiy segmentatsiya)
Daromad tengsizligi qaysi indeks bilan 0 dan 1 gacha baholanadi?
Gini koeffitsiyenti
Qaysi ikki chiziq orasidagi maydon Gini koeffitsiyentini hisoblashda ishlatiladi?
Tenglik chizig‘i va Lorenz egri chizig‘i orasidagi maydon
5 talabaning daromadi: 1 mln, 1 mln, 2 mln, 8 mln, 15 mln. Bu jamoadan qanday Gini xulosa chiqariladi?
Tengsizlik juda yuqori (eng boy talaba umumiy daromadning katta qismini egallagan)
Nega yuqori Gini koeffitsiyenti uzoq muddatda iqtisodiy barqarorlikka xavf tug‘diradi?
✅ Javob: Daromadlar farqi ortsa — o‘rta qatlam qisqaradi, iste’mol kamayadi, siyosiy va iqtisodiy beqarorlik kuchayadi
Nechun ko‘plab davlatlarda qashshoqlik ayollar orasida ko‘proq uchraydi?
✅ Javob: Ayollar ish imkoniyati cheklangan, uy ishlari ko‘p, kam maoshli sohalarda ishlaydi → bu “feminization of poverty”.