Геология жана Рельеф
Чүй өрөөнүнүн батыш бөлүгүндө "Ак-Тоо" деп аталган уникалдуу аки таш (мрамор) кени кайсы райондо жайгашкан?
Аламүдүн району. Ак-Тоо акиташ (мрамор) кени Кыргызстандагы эң ири жана сапаттуу акиташ кендеринин бири.
Кыргызстандагы эң ири булак – "Ала-Арча" булагы кайсы жерден агып чыгат?
Ала-Арча суусунун башында, Аламедин кыштагынын жанында. Булактын орточо чыгымы - секундына 2500 литрге жакын.
Ала-Тоо аркасы" деген ылакап ат менен таанымал, Чүй өрөөнүндө кеңири таралган, саргыч гүлдүү боз чыпкага окшош өсүмдүк – бул эмне?
Шыбак (Artemisia). Чүй өрөөнүнүн табигый ландшафтын мүнөздөгөн эң таралган өсүмдүк, анын сары гүлдөрү менен дарылык касиети белгилүү.
Чоң-Кемин суусунун боюнда жайгашып, "Күрөң" деген ат менен белгилүү болгон орто кылымдагы соода-саякат борбору – бул кайсы шаардын калдыгы?
Күрөң (Кара-Дөбө) шаарынын калдыгы. Бул 8-12-кылымдардагы ири соода-өнөр жай борбору болгон.
Чүйдүн аймагында кеңири таралган, "түркстан алмасы" деп да аталуучу, өтө ширелүү жана бышканда кызарып кетпей турган алма түрү – бул эмне?
Апорт алмасы. Өзүнчө улуттук байлык болуп саналган, алгач Чүйдөгү (азыркы Казакстан) Верный шаарында (азыркы Алматы) өстүрүлгөн.
Бурмалоо суусунун капчыгайында кеңири таралган, ар кандай формада болгон, калк арасында "аюу таш" деп да аталуучу граниттин процесси – бул эмне жана ал кандай пайда болгон?
Бул "эрозиялык формалар" же "граниттик останецтер". Алар миңдеген жылдар бою аба ырайынын (жел, суу, температуранын өзгөрүшү) таасири астында граниттин бөлүкчөлөрүнүн ажырашынан (десквамациядан) пайда болгон.
Чүйдүн түштүк четинде, Кегети өрөөнүндө жайгашкан, бир нече майда шаркыратмалардан турган, жазында эриген кар суусунан пайда болгон кооз шаркыратманын атын атаңыз.
Кегети" шаркыратмалары (же "Белый сброс" деп да аталат). Алар Ала-Арча коругуна жакын жайгашып, майда шаркыратмалардын каскады сыяктуу көрүнөт.
Чүйдүн талаалуу аймактарында жашоочу, тумшугу узун, канаттары кенен, учууда ачык-кызыл түсү көрүнүп турган, Кыргызстандын Кызыл китебине кирген канаттуу – бул ким?
Ит-мурун (Дрофа-красотка, Chlamydotis macqueenii). Булар кечүүчү канаттуулар, Кыргызстандын түштүгүндө көбөйүшүп, күзүндө Индияга учушат. Кыргызстандын Кызыл китебине I категорияда (жоголуп бараткан түр) киргизилген.
Чүй өрөөнүндөгү "Кошой-Коргон" деп аталган эстелик эмнеге арналган жана анын мааниси эмнеде?
Кошой-Коргон – 10-кылымда көчмөндөр тарабынан курулган чоң аска коргон. Анын мааниси – бул Ички Тянь-Шаньдагы эң ири, сакталып калган байыркы коргон-камалдык курулушу, байыркы көчмөндөрдүн аскердик архитектурасынын уникалдуу үлгүсү.
Чүйдө "Байтык" деген жер аталышы менен байланышкан, жергиликтүү эл тарабынан дарылык касиети үчүн бааланган, бийик тоолуу жайыттарда өскөн өсүмдүк – бул эмне?
Байтык" (Ferula). Көп жылдык, ири шыбык сыяктуу өсүмдүк. Анын тамырынан "асафетида" деген дары-дармек алынат. Эл арасында аны дарылык касиети үчүн баалаган, бирок азыр сейрек кездешет.
Чүй облусундагы эң баалуу жана ири запастары бар негизги темир эмес металл кени кайсы?
Алтын (Талды-Булак Сол жээк, Далпран, Камоо-Төр).
Чүй өрөөнүнүн бардык суу ресурстарынын негизги пайдаланылуучу багыты эмне?
Сугат сугаруу (айдоо жерлерди сугаруу).
Чүй өрөөнүнүн түздүктөрүндө кайсы эки топурак түрү басымдуулук кылат?
Боз жана ачык коңур топурактар.
Чүй өрөөнүндөгү, орто кылымдардагы ири соода борборунун калдыгы болгон, "Бурана" мунарасы менен белгилүү шаар чалдыбарынын атын атаңыз.
Бурана (же Суяб, Невакет, Ак-Бешим — бирин атасаңыз болот).
Кара-Балта шаарындагы, алтын өндүрүү боюнча республикадагы эң ири ишканалардын бири катары таанымал болгон комбинаттын атын атаңыз.
Кара-Балта тоо-кен комбинаты
Документте көрсөтүлгөндөй, Чүй дарыясына сол жактан куяткан, Бишкекке жакын тоодон агып түшкөн негизги куймалардын биринин атын атаңыз.
Ала-Арча (же Ысык-Ата, Аламүдүн, Сокулук, Ак-Суу, Кара-Балта — документтегилердин бири).
Чүй өрөөнүндөгү ири суу сактагычтардын биринин атын атаңыз.
Төмөнкү Ала-Арча суу сактагычы (же Спартак, Чомүч плотникасы).
2020-жылдагы маалымат боюнча, Чүй облусунда өстүрүлгөн өсүмдүктөрдүн өндүрүлгөн көлөмү боюнча эң чоң үлүшүн (диаграмма боюнча) кайсы тармак ээлейт?
Дан жана дан буурчак (диаграмма боюнча эң чоң сегмент).
Документте көрсөтүлгөн "өнүктүрүү кадамдарына" ылайык, "Бурана" тарыхый эстелигин калыбына келтирүү жана жаңылоо эмне үчүн пландалып жатат?
Тарыхый мурасты сактоо жана туристтик потенциалын жогорулатуу үчүн. Бурана — улуттук жана тарыхый символ.
Токмок шаарында жайгашкан жана Кыргызстандагы ири айнек өндүрүүчү ишкана – бул кайсы компания?
Кыргыз темир-композит» ЖЧК (айнек өндүрүү).
Документте аталган "Ак-Түз" кени кандай түрдөгү баалуу казмалардын кени болуп саналат жана алардын мааниси эмнеде?
Сейрек кездешүүчү түстүү металлдардын (таш-туз) кени. Алардын мааниси: авиация, космостук техника, электроника сыяктуу илимий-техникалык тармактарда колдонулат, стратегиялык мааниге ээ.
Документте эскертилгендей, Чүй өрөөнүнүн экологиялык маселелеринин бири – Чүй дарыясынын суусунун булганышы. Төмөнкү агымында кайсы булгоочу заттардын көбөйүшү байкалууда?
Фенол, нефть продуктулары, оор металлдар.
Чүй облусунун айыл чарба жерлеринин эң чоң үлүшүн (64,5%) кайсы категория (айдоо, чөп чабынды, жайыт, мөмө-жемиш) ээлейт? Бул аймактын экономикасында мал чарбачылыктын ролу жөнүндө эмне айтат?
Жайыттар (869,2 миң га). Бул облустун мал чарба тармагында (кой, эчки, уй) чоң потенциалы бар экендигин көрсөтөт, бирок айдоо жерлерине салыштырмалуу азыркы учурда мал чарба продукциясынын үлүшү кичине (диаграммада).
Чүй облусунун тарыхый мурасынын өзгөчөлүгү жана анын туризм менен байланышы кандай?
Көп катмарлуу тарыхы бар (орто кылымдагы шаарлар) жана бул туризмдин (этнотуризм, тарыхый туризм) өнүгүшү үчүн негиз болуп саналат.
Чайна Петроль Компани Джунда" ОСОО кайсы өнөр-жай тармагында иштейт жана анын продукциясы эмне?
Нефть азыктарын кайра иштетүү тармагында иштейт. Продукциялары: мунай продуктулары (бензин, дизель отуну ж.б.).