Amaliy
Bilingvizm qaysi tildan olingan
( lotincha)
Chex tilshunoslarini sanang
( gavranek,Matezius)
1970 yildan boshlab nima tilshunoslikda tadqiqotchilarning e'tiborini torta boshlagan
J: Pijin va kreol tillar
Turonga kelgan Rui Gonsales de Klavixo Amir Temur chiqargan bir farmon haqida shunday yozadi:
" Agarda u talab qilsa hatto imperiya hukmdori Amir Temurning o'g'li , shaxzoda bo'lsa ham, hatto u Soxibqironning xotini bo'lsa ham... otdan tushishga majburdir!!!"
Savol: Kim edi bunday g'oyatda ulkan huquqqa ega bo'lgan insonlar?
Javob: choparlar (xabarchilar).
. Bu iborani hayotda negadir faqat oilali erkaklarga nisbatan ishlatamiz. Aslida esa bu iboradagi predmetning ikkita ko‘zi bor, biri erga, ikkinchisi xotinga tegishli. Ushbu predmet haqidagi maqolada uning naqshlari va gilamchilik san‘ati ham eslab o‘tiladi.
Diqqat savol: e‘tiborni predmetdan uzoqlashtirmagan holda iborani yozib bering.
Javob: ola xurjun bo‘yniga tushmoq
Diglossiya atamasi nechanchi yilda kim tomonidan kiritilgan
( Ferguson tomonidan 1959 yilda)
Hayrat, xursandman,mamnunlik,qoyil qolmoq sozlari qaysi paralingvistik vosita turi
( bosh irgʻamoq)
Kod aralashuvi qachon ingliz tilshunosligida paydo bo'lgan
J: 20 asrning 70 yillarda
Koʻpchilik uni koʻngilochar oʻyin deb qaraydi. Umuman barcha oʻyin borib-borib sportga aylanganidek, u bilan minglab kishilar sport turi sifatida shugʻullanishadi. Aslida qadimdan eskimoslar uzoqdagi oʻljani koʻrish uchun buni oʻylab topishgan.
D/S: Eskimoslar uzoqdagi oʻljani uljani nima orqali koʻrishgan? Uning hozirdagi nomini toping?
Javob:Batut
Bu soha dastlab Germaniyada vujudga kelgan bo'lib, ularga kimlardir san'at ustalari, yana kimlardir psixolog, boshqalar yaxshi suhbatdosh deya ta'rif beradilar. Abdulla Oripovning "Sohibqiron" asarida esa unga Amir Temur "biz ikki tig'doshlarmiz" deb kinoya qiladi.
Diqqat savol: ushbu faoliyat bilan shug'ullanuvchilarni nomlang.
Javob: Sartarosh
Sotsiolekt-lisoniy hamjamiyat a’zolari nutqiga xoslangan leksemalarga nimalar kiradi.
( argo jargon sleng termin dialektizm)
Kodlar almashinuvi qaysi hollarda yuz beradi
( adresatning almashinuvi
Soʻzlovchi roʻlining oʻzgarishi
Muloqot mavzusi)
C. A. Ferguson fanga nima olib kirdi
J:"Diglossiya" terminini
Boy jinoyat qilsa - "sho'xlik". Kambag'al sho'xlik qilsa- jinoyat. Boy o'lsa motam. Kambag'al o'lsa "Y" dir.
Bu O'tkir Xoshimovning " Daftar hoshiyasi bitiklari "kitobidan olingan jumla edi.
Diqqat savol: Jumlada "Y" ostida yashiringan so'zni toping?
Javob: Y-Bandalik.
Mashhur saytlardan biri 2024-yilda Ukrainadagi bir voqeani eslab o'tadi. Unga ko'ra, mahalliy futbol jamoasi a'zolarini o'yin oldidan U YERga majburlab olib ketilganligi aytiladi. "Maxsus topshiriq" olishgach, kayfiyatsiz o'yinga qaytishadi va mag'lubiyatga uchrashadi.
Diqqat savol: O'tkir Hoshimov asarlaridan birida qassobxona deya ta'rif berilgan U YERni yozib bering
Javob: Voyenkomat
Kodlarni almashtirish atamasi nechanchi yilda kim tomonidan ilmiy termin sifatida ishlatilgan
( 1954- yilda Hans Vogt )
Kimlar bilingvizm masalasi tadqiqining lingvistik uslubiy asoslarini oʻrganish nazaryasiga asos soldilar
( vilgelm fon Humboldt va Piajelar)
Til egasining ayni bir ma'noni turlicha ifodalay olish bu...
J: Qayta ifodalash qobiliyati deyladi
Ba'zi psixologlar Uni kurashga tenglashtirishaadi : dastlab, birlashuv uchun kurash, soʻng teng huquqlik uchun kurash, oxirida mustaqillik uchun kurash.
D/S: Uni bir soʻz bilan yozib bering.
Javob: Oila qurish
Yurtimizdagi bu mashxur inshootning eng katta tomosha zaliga 1800dan ortiq tomoshabin sig'adi. Undan tashqari foydalanuvchilar uchun bir nechta kichik sig'imli xonalar ham mavjud.
Diqqat savol: ushbu bino nomini Said Ahmadning "Sobiq" hikoyasida "ezma kasb egalari" deb berilgan ta'rifga bog'lab yozib bering
Javob: Kinochilar uyi
Tanziya uganda zoir mazambek aholisi qaysi tilda gaplashadi
( suxayli)
. Hozirgi kreol va pijing tillarning kelib chiqishi nechanchi asrda nima uchun qoʻllanilgan
( XVll-XlX asrlarda savdo-sotiq uchun
Unda inson faoliyatining turli sohalarida foydalaniladi Adabiy til har xil sohalarda turli vaziyatlarda ishlatilgan
J: yarim funksional tarmoq
O'tkir Hoshimov o‘z davrida shunday degan edi: “Bir marta o‘qiladigan kitob, bir marta ko‘riladigan spektakl yo film, bir marta tinglanadigan musiqa – bir marta ishlatiladigan “IKS”ga o‘xshaydi”. Versiyaga ko‘ra, IKS ilon tishidan andoza olib yaratilgan.
Diqqat savol: IKS nima?
Javob: Shpis 💉
Karim Qassam buyurtmasiga ko'ra, Iroqda barpo etilishi boshlangan bu loyiha 1980- yildagi Iroq-Eron urushi tufayli qolib ketdi. Sharof Rashidovich tashabbusi bilan u yurtimizda qad rostladi. Hozirda markazda ko'zimizni quvnatib turgan loyihani nomlang.
Javob: Toshkent teleminorasi