1
Ақыл–ой тәрбиесі, ақыл–ой мәдениеті.
Ақыл–ой тәрбиесі – оқушының ойлау қабілетін, танымдық белсенділігін, логикалық ойлауын, білімге құштарлығын дамытуға бағытталған тәрбие жүйесі.
👉 Мақсаты – саналы, білімді, ойы дамыған тұлға қалыптастыру.
2. Ақыл–ой тәрбиесінің міндеттері
Оқушылардың танымдық іс-әрекетінің нәтижесін бақылау, бағалау және есепке алу.
Оқушылардың танымдық іс-әрекетінің нәтижесін бақылау, бағалау және есепке алу – оқу процесінде оқушының білімін, білігін және дағдысын анықтап, талдап, тіркеп отыру жүйесі.
👉 Бұл процесс оқу сапасын жақсартуға және оқушының даму деңгейін анықтауға бағытталады.
2. Бақылау ұғымы
Бақылау – оқушының білімін, дағдысын тексеру процесі.
Мақсаты:
Түрлері:
3. Бағалау ұғымы
Бағалау – оқушының оқу нәтижесіне сапалық және сандық баға беру.
Мақсаты:
Бағалау түрлері:
4. Есепке алу ұғымы
Есепке алу – оқушының оқу жетістіктерін жүйелі түрде тіркеу процесі.
Құралдары:
👉 Есепке алу оқушының даму динамикасын көруге мүмкіндік береді.
5. Бақылау, бағалау және есепке алудың байланысы
Бұл үшеуі бір-бірімен тығыз байланысты:
👉 Үшеуі бірге оқу процесін тиімді етеді.
6. Қазіргі бағалау жүйесінің ерекшелігі
7. Маңызы
Оқу мен жазу арқылы сын тұрғысынан ойлауды дамыту технологиясы.
Сын тұрғысынан ойлау – ақпаратты талдау, салыстыру, дәлелдеу, өз пікірін негіздеп айту қабілеті.
Оқу мен жазу арқылы СТО технологиясы – оқушыны белсенді ойлауға, өздігінен шешім қабылдауға үйрететін оқыту жүйесі.
👉 Бұл технологияда оқушы – ізденуші, мұғалім – бағыт беруші.
2. Мақсаты
3. Негізгі кезеңдері (құрылымы)
Бұл технология 3 кезеңнен тұрады:
1. Қызығушылықты ояту
👉 Оқушының бұрынғы білімін еске түсіру
👉 Жаңа тақырыпқа қызықтыру
Әдістері:
2. Мағынаны тану
👉 Жаңа ақпаратты меңгеру кезеңі
Әдістері:
3. Ой толғаныс
👉 Оқушы өз ойын қорытып, пікірін білдіреді
Әдістері:
Қоғамдық мінез-құлықты қалыптастыру және оқушылар іс-әрекетін ұйымдастыру әдістері.
1. Қоғамдық мінез-құлықты қалыптастыру мәні
Қоғамдық мінез-құлық – оқушының қоғамда өзін дұрыс ұстай білуі, әлеуметтік нормалар мен ережелерді сақтауы, адамдармен қарым-қатынас орната алуы.
Мақсаты – тәртіпті, жауапты, мәдениетті, әлеуметтік белсенді тұлға қалыптастыру.
2. Қоғамдық мінез-құлықты қалыптастыру әдістері
Бұл әдістер оқушының санасына, сезіміне және іс-әрекетіне әсер етеді:
1. Түсіндіру (сендіру) әдісі
Мұғалім оқушыға дұрыс мінез-құлықтың мәнін түсіндіреді.
👉 Әңгіме, пікірталас, мысал келтіру арқылы жүзеге асады.
2. Үлгі көрсету (өнеге)
Оқушы көбіне көргенін қайталайды.
👉 Мұғалімнің, ата-ананың, құрдастарының үлгісі маңызды.
3. Жаттығу (дағдыландыру)
Қайталану арқылы дұрыс мінез-құлық қалыптасады.
👉 Мысалы: амандасу, тәртіп сақтау, уақытында келу.
4. Мадақтау
Оқушының жақсы іс-әрекетін қолдау.
👉 Мақтау, марапаттау, сенім білдіру.
5. Жазалау
Тәртіп бұзған жағдайда қолданылатын әдіс.
👉 Ескерту, түсіндіру, жауапкершілік жүктеу.
(Маңызды: әділ және шамадан тыс болмауы керек)
6. Қоғамдық пікір
Ұжымның бағасы арқылы тәрбиелеу.
👉 Сыныптағы ортақ пікір оқушыға әсер етеді.
«Адал азамат» біртұтас тәрбие бағдарламасы білім беру ұйымдарындағы тәрбие жұмысының негізі
«Адал азамат» біртұтас тәрбие бағдарламасы – білім беру ұйымдарында тәрбиелік жұмысты жүйелі, мақсатты түрде ұйымдастыруға арналған кешенді құжат. Оның басты мақсаты – адал, жауапты, елжанды, еңбекқор тұлға тәрбиелеу.
Бұл бағдарлама қазіргі қоғам талаптарына сай оқушыны тек білімді ғана емес, адамгершілігі жоғары азамат ретінде қалыптастыруды көздейді.
2. Негізгі идеясы
Бағдарламаның өзегі – ұлттық құндылықтар мен жалпыадамзаттық құндылықтарды ұштастыру.
Яғни:
осы қасиеттерді оқушы бойына сіңіру.
3. Тәрбие жұмысының негізгі бағыттары
Бағдарлама аясында тәрбие жұмысы бірнеше бағытта жүзеге асады:
4. Неге бұл бағдарлама – негіз?
Бұл бағдарламаны тәрбие жұмысының негізі деп қарастырудың бірнеше себебі бар:
5. Мұғалімнің рөлі
Бағдарлама табысты болуы үшін мұғалім:
6. Қорытынды
«Адал азамат» бағдарламасы – қазіргі білім беру жүйесіндегі тәрбие жұмысының негізгі бағытын айқындайтын маңызды құрал. Ол оқушыларды тек білімді ғана емес, саналы, жауапты, адал азамат етіп тәрбиелеуге бағытталған.
Этнопедагогиканың пәні, оның негізгі ұғымдары, мақсаты. Этнопедагогиканың басқа ғылымдармен байланысы.
Этнопедагогика – белгілі бір халықтың (этностың) ғасырлар бойы жинақтаған тәрбие тәжірибесін, салт-дәстүрін, әдет-ғұрпын, ұлттық дүниетанымын зерттейтін педагогика саласы.
👉 Пәні:
2. Негізгі ұғымдары
Этнопедагогика келесі басты ұғымдарға сүйенеді:
1. Халықтық тәрбие
– ата-бабадан келе жатқан тәрбие жүйесі
2. Салт-дәстүр
– ұлттың тұрмыс-тіршілігіне байланысты қалыптасқан әдеттер
3. Әдет-ғұрып
– қоғамда қалыптасқан мінез-құлық нормалары
4. Ұлттық құндылықтар
– тіл, дін, мәдениет, өнер, тарих
5. Этнос
– ортақ тілі, мәдениеті, тарихы бар халық
6. Халық педагогикасы
– халықтың тәрбиелік тәжірибесінің жиынтығы
Қазақ этнопедагогикасындағы интеллектуалдық тәрбие.
Интеллектуалдық тәрбие – адамның ойлау қабілетін, зердесін, танымдық белсенділігін, логикалық және шығармашылық ойлауын дамытуға бағытталған тәрбие түрі.
Қазақ этнопедагогикасында ол халықтың ғасырлар бойы жинақталған даналық тәжірибесі арқылы жүзеге асады.
👉 Яғни, қазақ халқы баланы тек тәрбиелеп қана қоймай, ойлы, зерек, шешен, білімді болуға баулыған.
2. Қазақ этнопедагогикасындағы интеллектуалдық тәрбиенің негізі
Қазақ халқында интеллектуалдық тәрбие мына рухани құралдар арқылы берілген:
1. Ауыз әдебиеті
👉 Олар баланың қиялын, ойлауын дамытқан.
2. Мақал-мәтелдер
👉 Қысқа, терең ойлы сөздер арқылы логикалық ойлау қалыптасады.
Мысалы:
3. Жұмбақтар
👉 Баланың логикасын, тапқырлығын дамытады
4. Шешендік сөздер
Төле би
Қазыбек би
Әйтеке би
👉 Би-шешендердің сөздері арқылы:
5. Дәстүрлі ойындар
👉 Олар стратегиялық ойлау мен есептеу қабілетін дамытқан.
Қашықтан оқыту технологиясы.
Қашықтан оқыту технологиясы – мұғалім мен оқушы бір кеңістікте болмаған жағдайда, ақпараттық-коммуникациялық құралдар (интернет, компьютер, платформалар) арқылы жүзеге асатын оқыту түрі.
👉 Яғни оқу процесі онлайн форматта, қашықтықтан жүргізіледі.
2. Мақсаты
3. Негізгі құралдары
4. Қашықтан оқытудың түрлері
1. Синхронды оқыту
👉 Мұғалім мен оқушы бір уақытта байланыста болады
(онлайн сабақ, Zoom, Teams)
2. Асинхронды оқыту
👉 Оқушы тапсырманы өз уақытында орындайды
(видео, тест, тапсырма платформаларда)
Қабылдау туралы түсінік, қабылдаудың негізгі ерекшеліктері.
Қабылдау – сыртқы дүниедегі заттар мен құбылыстардың сезім мүшелері арқылы тұтас бейнеде бейнеленуі және оларды саналы түрде түсіну процесі.
👉 Яғни, адам тек жеке белгілерді емес, заттың толық бейнесін қабылдайды.
2. Қабылдаудың мәні
Қабылдау түйсікке қарағанда күрделірек процесс:
3. Қабылдаудың негізгі ерекшеліктері
1. Тұтастық
👉 Адам затты жеке бөліктер ретінде емес, біртұтас объект ретінде қабылдайды
2. Мағыналылық
👉 Қабылданған нәрсе адамның тәжірибесіне, біліміне байланысты түсініледі
3. Тұрақтылық
👉 Заттың түсі, пішіні, өлшемі өзгерсе де, адам оны бірдей таниды
4. Таңдамалылық
👉 Адам барлық ақпаратты емес, өзіне маңыздысын ғана қабылдайды
5. Қабылдаудың белсенділігі
👉 Қабылдау – пассив емес, адамның ойлауымен байланысты белсенді процесс
6. Қабылдаудың иллюзиялылығы
👉 Кейде адам затты қате қабылдауы мүмкін (көру иллюзиялары)
Педагогика пәні, негізгі ұғымдары?
Педагогика – адамды оқыту, тәрбиелеу және дамыту заңдылықтарын зерттейтін ғылым. Яғни, педагогика білім беру процесінің мәнін, мазмұнын, әдістерін және ұйымдастыру жолдарын қарастырады.
Педагогиканың негізгі нысаны – жеке тұлғаны қалыптастыру процесі.
Пәні – тәрбие, оқыту және білім беру үдерісіндегі заңдылықтар мен қатынастар.
2. Педагогиканың негізгі ұғымдары
Педагогика ғылымы бірнеше басты категорияларға (ұғымдарға) сүйенеді:
1. Тәрбие
Тәрбие – қоғамның тарихи тәжірибесін, рухани және мәдени құндылықтарын жас ұрпаққа мақсатты түрде жеткізу процесі.
👉 Нәтижесі: тұлғаның мінез-құлқы, дүниетанымы қалыптасады.
2. Оқыту
Оқыту – мұғалім мен оқушы арасындағы білім беру процесі.
👉 Бұл жерде мұғалім білім береді, ал оқушы оны меңгереді.
3. Білім беру
Білім беру – оқыту мен тәрбиенің біртұтас процесі.
👉 Нәтижесінде адам білім, білік, дағды алады.
4. Даму
Даму – тұлғаның психикалық, физикалық және әлеуметтік жағынан жетілуі.
👉 Бұл процесс тәрбие мен оқыту арқылы жүзеге асады.
5. Қалыптасу
Қалыптасу – тұлғаның ішкі және сыртқы факторлардың әсерінен толық дамып, белгілі бір деңгейге жетуі.
👉 Мұнда тұқымқуалаушылық, орта және тәрбие әсер етеді.
6. Білім (знание)
Білім – адамзат жинақтаған ғылыми және практикалық мәліметтер жүйесі.
7. Білік
Білік – алған білімді тәжірибеде қолдана алу қабілеті.
8. Дағды
Дағды – әрекетті автоматты түрде, тез әрі дұрыс орындау.
3. Қысқаша қорытынды
Педагогика – адамның тұлға ретінде қалыптасуын зерттейтін маңызды ғылым. Оның негізгі ұғымдары (тәрбие, оқыту, білім беру, даму, қалыптасу) бір-бірімен тығыз байланысты және бірін-бірі толықтырады.
Ұжымның анықтамасы, ұжымның даму
Ұжым – ортақ мақсатқа бағытталған, бірлескен іс-әрекет арқылы бірігетін адамдар тобы.
👉 Мектеп жағдайында ұжым – оқушылардың, мұғалімдердің ортақ тәрбие және оқу мақсатында бірігуі.
2. Ұжымның негізгі белгілері
3. Ұжымның даму кезеңдері
Ұжым бірден қалыптаспайды, ол бірнеше кезеңнен өтеді:
1. Бастапқы кезең (қалыптасу)
👉 Ұжым енді құрылады
2. Даму кезеңі
👉 Ұжымда белсенділік артады
3. Жетілген ұжым
👉 Толық қалыптасқан ұжым
4. Ұжымның дамуына әсер ететін факторлар
5. Мұғалімнің рөлі
6. Қорытынды
Ұжым – тәрбиенің маңызды факторы. Ол оқушыларды біріктіріп, олардың әлеуметтік, моральдық және тұлғалық дамуына ықпал етеді. Ұжым дұрыс дамыса, оқушылар да тәртіпті, жауапты және ұйымшыл болып қалыптасады.
Дене тәрбиесінің мазмұны, мақсаты, міндеті, құралдары.
Қабылдау – сыртқы дүниедегі заттар мен құбылыстардың сезім мүшелері арқылы тұтас бейнеде бейнеленуі және оларды саналы түрде түсіну процесі.
👉 Яғни, адам тек жеке белгілерді емес, заттың толық бейнесін қабылдайды.
2. Қабылдаудың мәні
Қабылдау түйсікке қарағанда күрделірек процесс:
3. Қабылдаудың негізгі ерекшеліктері
1. Тұтастық
👉 Адам затты жеке бөліктер ретінде емес, біртұтас объект ретінде қабылдайды
2. Мағыналылық
👉 Қабылданған нәрсе адамның тәжірибесіне, біліміне байланысты түсініледі
3. Тұрақтылық
👉 Заттың түсі, пішіні, өлшемі өзгерсе де, адам оны бірдей таниды
4. Таңдамалылық
👉 Адам барлық ақпаратты емес, өзіне маңыздысын ғана қабылдайды
5. Қабылдаудың белсенділігі
👉 Қабылдау – пассив емес, адамның ойлауымен байланысты белсенді процесс
6. Қабылдаудың иллюзиялылығы
👉 Кейде адам затты қате қабылдауы мүмкін (көру иллюзиялары)
4. Қабылдауға әсер ететін факторлар
5. Қабылдаудың түрлері
Эстетикалық тәрбиенің маңызы, міндеттері, компоненттері. Халық педагогикасындағы эстетикалық тәрбие.
Эстетикалық тәрбие – адамның әсемдікті сезінуін, түсінуін және оны өмірде, өнерде дұрыс бағалай білу қабілетін қалыптастыруға бағытталған тәрбие түрі.
👉 Мақсаты – сұлулықты қабылдай алатын, эстетикалық талғамы жоғары тұлға тәрбиелеу.
2. Эстетикалық тәрбиенің маңызы
3. Эстетикалық тәрбиенің міндеттері
4. Эстетикалық тәрбиенің компоненттері
1. Эстетикалық сезім
👉 Сұлулықты эмоционалды түрде қабылдау
2. Эстетикалық талғам
👉 Әдемі мен әдемі еместі ажырата білу
3. Эстетикалық қабылдау
👉 Қоршаған ортаны көркем түрде түсіну
4. Эстетикалық идеал
👉 Үлгі болатын әсемдік туралы түсінік
5. Эстетикалық іс-әрекет
👉 Сурет салу, ән айту, шығармашылық жұмыстар
Мінез туралы ұғым, мінездің типтік және даралық ерекшеліктері.
Мінез – адамның іс-әрекетінде, қарым-қатынасында, өмірлік жағдайларға көзқарасында көрінетін тұрақты психикалық ерекшеліктер жиынтығы.
👉 Мінез адамның әлеуметтік ортада өзін қалай ұстайтынын көрсетеді.
2. Мінездің негізгі қасиеттері
3. Мінездің типтік ерекшеліктері
Типтік ерекшеліктер – көп адамдарға ортақ, қоғамда жиі кездесетін мінез белгілері.
Мысалдар:
👉 Бұлар қоғам талаптарына сай қалыптасады.
4. Мінездің даралық ерекшеліктері
Даралық ерекшеліктер – әр адамның өзіне ғана тән, қайталанбайтын мінез-құлық белгілері.
Мысалдар:
Жеке адамның дамуы және қалыптасуы
Жеке адамның дамуы – адамның психикалық, физикалық, әлеуметтік қасиеттерінің уақыт өте келе өзгеріп, жетілу процесі.
Қалыптасу – жеке тұлғаның белгілі бір деңгейге жетіп, тұрақты қасиеттер мен мінез-құлық жүйесінің орнығуы.
👉 Қарапайым айтқанда:
2. Дамудың негізгі түрлері
1. Физикалық даму
– дене құрылысының, ағзаның жетілуі
2. Психикалық даму
– ойлау, ес, қиял, эмоциялардың дамуы
3. Әлеуметтік даму
– қоғаммен қарым-қатынас, мінез-құлық нормаларын меңгеру
3. Жеке адамның қалыптасуына әсер ететін факторлар
1. Тұқымқуалаушылық
👉 Ата-анадан берілетін биологиялық ерекшеліктер
(мысалы: қабілет, темперамент, дене бітімі)
2. Орта
👉 Адам өмір сүретін әлеуметтік орта
(отбасы, мектеп, достар, қоғам)
3. Тәрбие
👉 Ең маңызды фактор
– мақсатты, жүйелі әсер ету арқылы тұлға қалыптастыру
4. Іс-әрекет
👉 Адам әрекет арқылы дамиды
– оқу, еңбек, ойын, қарым-қатынас
Оқытуды ұйымдастырудың сабақтан басқа формалары.
Оқыту процесі тек сабақ арқылы ғана емес, сонымен қатар сабақтан тыс әртүрлі ұйымдастыру формалары арқылы да жүзеге асады. Бұл формалар оқушылардың білімін тереңдетуге, қызығушылығын арттыруға және практикалық дағдыларын дамытуға бағытталады.
2. Сабақтан тыс оқыту формалары
1. Үй жұмысы
👉 Оқушылардың өз бетімен орындайтын жұмысы.
Мақсаты: білімді бекіту, өздік жұмыс дағдыларын дамыту.
2. Факультатив сабақтар
👉 Қосымша, ерікті түрде өтетін сабақтар.
Мақсаты: пәнді тереңдетіп оқу, қызығушылықты арттыру.
3. Үйірме жұмыстары
👉 Белгілі бір бағыттағы (әдебиет, математика, өнер) қосымша сабақтар.
Мақсаты: шығармашылық қабілетті дамыту.
4. Экскурсия
👉 Оқу процесін өмірмен байланыстыру үшін ұйымдастырылады.
Мақсаты: теорияны тәжірибемен ұштастыру.
Мысалы: музей, зауыт, табиғатқа бару.
5. Олимпиадалар
👉 Оқушылардың білімін жарыс түрінде тексеру.
Мақсаты: дарынды оқушыларды анықтау, ынталандыру.
6. Конференциялар
👉 Оқушылардың ғылыми-зерттеу жұмыстары талқыланады.
Мақсаты: зерттеушілік қабілетті дамыту.
7. Кітапхана жұмысы
👉 Оқушылардың өз бетімен білім алуына жағдай жасау.
Мақсаты: ақпаратпен жұмыс істеу дағдысын қалыптастыру.
8. Практикалық және зертханалық жұмыстар
👉 Сабақтан тыс немесе кеңейтілген түрде өткізіледі.
Мақсаты: тәжірибелік дағдыларды дамыту.
9. Қашықтан оқыту және онлайн платформалар
👉 Интернет арқылы білім беру.
Мақсаты: қолжетімді және үздіксіз оқу мүмкіндігін жасау.
3. Бұл формалардың маңызы
Сынып жетекшісінің негізгі міндеттері мен қызметінің ерекшелігі.
Сынып жетекшісі – белгілі бір сыныптағы оқушылардың оқу-тәрбие жұмысын ұйымдастыратын, олардың дамуына жауап беретін педагог.
👉 Ол мұғалім мен оқушы, мектеп пен ата-ана арасындағы байланыстырушы тұлға.
2. Сынып жетекшісінің негізгі міндеттері
1. Тәрбие жұмысын ұйымдастыру
2. Оқу үлгерімін бақылау
3. Оқушылардың жеке дамуын қолдау
4. Ата-аналармен жұмыс
5. Сынып ұжымын қалыптастыру
6. Құжат жүргізу
Озат педагогикалық тәжірибені жинақтау, зерттеу, тарату.
Озат педагогикалық тәжірибе – оқу-тәрбие процесінде жоғары нәтижеге жеткізетін, тиімділігі дәлелденген, жаңашыл мұғалімдердің іс-тәжірибесі.
👉 Бұл тәжірибе басқа мұғалімдерге үлгі болып, білім сапасын арттыруға көмектеседі.
2. Озат тәжірибені жинақтау
Жинақтау – мұғалімнің озық жұмыс тәжірибесін анықтап, жүйелеу процесі.
Жинақтау кезеңдері:
👉 Нәтижесінде тәжірибе белгілі бір жүйеге келтіріледі.
. Педагогикалық жағдаятты талдау және шешу:
Мұғалім оқушыларға жүргізген диагностика нәтижесінде өзінің момын, үндемейтін, мінезімен көзге түсетін Серік ең беделді оқушы қатарына шықты да, ал көңілді, жарқын мінезді, балалармен қарым - қатынаста үнемі белсенділік көрсеткен Нұрлан үш - ақ дауыс алды.
- Алынған мәлімет бойынша Нұрлан белсінділер құрамына кезінде дұрыс тағайындалған ба?
- Мұндай жағдайда мұғалім қандай шешім жасау керек?
Мектеп ұжымында оқушылардың әлеуметтік мәртебесін, белсенділігін және беделін анықтау маңызды педагогикалық міндеттердің бірі болып табылады. Мұндай диагностика сыныптағы қарым-қатынасты, лидерлік қасиеттерді және ұжым ішіндегі рөлдерді анықтауға көмектеседі.
Берілген жағдаятта күтпеген нәтиже байқалады: сырттай белсенді, көңілді Нұрлан аз дауыс алса, ал тұйық, момын Серік беделді оқушы ретінде танылған.
2. Жағдаятты педагогикалық талдау
Бұл жағдай бірнеше психологиялық-педагогикалық мәселені көрсетеді:
👉 Демек, белсенділік әрқашан беделмен тең емес.
3. Бірінші сұрақты талдау
«Нұрлан белсенділер құрамына дұрыс тағайындалған ба?»
Нұрланның белсенді болуы – оның:
оқушы екенін көрсетеді.
👉 Сондықтан бастапқыда оны белсенділер құрамына енгізу дұрыс шешім болған, себебі ол сыртқы мінез-құлқына сәйкес келеді.
Алайда диагностика нәтижесі көрсеткендей, бедел мен ықпал ету деңгейі әртүрлі болуы мүмкін. Бұл жерде оқушылардың ішкі қабылдауы маңызды рөл атқарады.
4. Екінші сұрақты талдау
«Мұндай жағдайда мұғалім қандай шешім қабылдауы керек?»
Мұғалім келесі педагогикалық әрекеттерді жүзеге асыруы қажет:
1. Нәтижені қайта талдау
2. Бейресми лидерлерді анықтау
3. Құрамды қайта қарастыру
4. Екі оқушыны да дамыту
5. Ұжымдық жұмысты күшейту
5. Педагогикалық қорытынды
Бұл жағдайдан шығатын негізгі тұжырым:
👉 Сыныптағы бедел әрқашан сыртқы белсенділікпен өлшенбейді.
👉 Нағыз лидерлік – сенім, жауапкершілік және ықпал ету қабілетіне байланысты.
Ынтымақтастық педагогикасының негізгі идеялары, оларды оқу-тәрбие процесінде қолдану.
Ынтымақтастық педагогикасы – мұғалім мен оқушыны тең серіктес ретінде қарастыратын, оқу-тәрбие процесін өзара түсіністік, сыйластық және бірлескен әрекет негізінде ұйымдастыратын педагогикалық бағыт.
2. Негізгі идеялары
1. Мұғалім мен оқушының тең құқылығы
2. Өзара түсіністік және сенім
3. Жеке тұлғаға құрмет
4. Бірлескен іс-әрекет
5. Шығармашылық еркіндік
6. Ізгілік және гуманизм
3. Оқу-тәрбие процесінде қолдану жолдары
1. Топтық және жұптық жұмыстар
👉 Оқушылар бір-бірімен бірлесіп жұмыс істейді
2. Пікірталас және диалог
👉 Оқушы өз ойын еркін білдіреді
3. Жобалық оқыту
👉 Бірлескен зерттеу және шығармашылық жұмыс
4. Өзін-өзі және өзара бағалау
👉 Оқушылар бағалау процесіне қатысады
5. Рөлдік ойындар
👉 Әртүрлі жағдайларды модельдеу арқылы үйрену
6. Мұғалімнің қолдаушы рөлі
👉 Тек бағыт беруші, бақылаушы емес
4. Ынтымақтастық педагогикасының тиімділігі
Оқытуды ұйымдастыру формалары.
Оқытудың ұйымдастыру формалары – мұғалім мен оқушылардың оқу процесіндегі өзара әрекетін, сабақтың өту тәртібін, құрылымын және жұмыс тәсілдерін сипаттайтын педагогикалық категория.
Яғни, оқыту “қалай ұйымдастырылады?” деген сұраққа жауап береді.
Темперамент және оқушы темпераментімен санасу.
Темперамент – адамның психикалық әрекетінің (ойлау, сезіну, қимыл-қозғалыс) табиғи, туа біткен ерекшеліктері.
👉 Ол адамның мінез-құлқының жылдамдығын, күшін, тұрақтылығын анықтайды.
Темпераментті алғаш зерттеген ғалым:
Гиппократ
2. Темперамент түрлері
1. Сангвиник
2. Холерик
3. Флегматик
4. Меланхолик
Дамыта оқыту технологиясы (Л.В.Занков, Д.Б.Эльконин, В.В.Давыдов).
Дамыта оқыту технологиясы – оқушының тек білім алуын емес, ең алдымен оның ойлауын, танымдық қабілетін, шығармашылық белсенділігін дамытуға бағытталған оқыту жүйесі.
👉 Негізгі идеясы: «Оқыту – дамытудың алғышарты»
2. Л.В.Занков жүйесі
Леонид Занков
Негізгі қағидалары:
👉 Мақсаты – оқушыны ойлануға, талдауға үйрету.
3. Д.Б.Эльконин жүйесі
Даниил Эльконин
Негізгі идеясы:
Ерекшелігі:
4. В.В.Давыдов жүйесі
Василий Давыдов
Негізгі қағидалары:
👉 Мақсаты – оқушының логикалық және ғылыми ойлауын дамыту
5. Дамыта оқытудың жалпы принциптері
6. Мұғалімнің рөлі
7. Қолдану ерекшеліктері
8. Қорытынды
Дамыта оқыту технологиясы – оқушыны дайын біліммен шектемей, оның ойлау қабілетін, танымдық белсенділігін және шығармашылық әлеуетін дамытатын тиімді педагогикалық жүйе.
Педагогикалық жағдаятты талдау және шешу:
Сабақтан кейін 9 «Ә» сыныбында Нұрлан есімді оқушы мұғалім қойған бағасына көңілі толмай, кабинетке қайта кірді. Ол өзін әділетсіз бағаланғанын айтып, тапсырманы дұрыс орындадым деп есептейтінін, бірақ «неге төмен баға қойылды?» деген сұрақты бірнеше рет қайталады.
Мұғалім журналға қарап, бағалау кезінде оқушының жұмыста бірнеше қате жібергенін және талаптың толық орындалмағанын байқаған. Бірақ Нұрлан өз көзқарасында қалып, бағаның субъективті қойылғанын алға тартты. Сыныпта бұл жағдайды естіген басқа оқушылар да мұғалімнің бағалауына күмәнмен қарай бастады.
Мұғалім енді бағалау процесінің түсініктілігін және әділдігін қалай дәлелдеуге болатынын, әрі сыныптағы сенімді қалай сақтауға болатынын ойлады.
- Мұғалім оқушының бағамен келіспеуі жағдайында қандай кәсіби әрекет жасауы керек?
- Критериалды бағалау жүйесі мұндай жағдайлардың алдын алуда қандай рөл атқарады?
- Бағалауда ашықтық пен әділдікті қамтамасыз ету үшін қандай тәсілдер қолданылуы тиіс?
Білім беру процесінде бағалау – ең маңызды және сезімтал компоненттердің бірі. Бағалау тек нәтиже көрсету емес, сонымен қатар оқушының оқу мотивациясына, өзін-өзі бағалауына және мұғалімге деген сеніміне тікелей әсер етеді.
Сондықтан бағалау барысында әділдік, ашықтық және түсініктілік сақталуы қажет.
Берілген жағдаятта 9 «Ә» сынып оқушысы Нұрлан мұғалім қойған бағаға келіспей, оны әділетсіз деп есептейді. Бұл жағдай сыныптағы басқа оқушылардың да күмәндануына алып келеді.
2. Жағдаяттың педагогикалық мәні
Бұл жағдай бірнеше маңызды мәселелерді көрсетеді:
👉 Яғни, бұл тек жеке оқушының емес, жалпы бағалау жүйесінің қабылдануына әсер ететін жағдай.
3. Мұғалімнің кәсіби әрекеті
Оқушы бағаға келіспеген жағдайда мұғалім келесі педагогикалық қадамдарды орындауы тиіс:
1. Сабырлы диалог жүргізу
Мұғалім эмоцияға берілмей, оқушымен жеке сөйлесуі керек.
2. Жұмысты бірге талдау
Оқушының жұмысын ашып, нақты қателерді көрсету.
3. Дәлелді түсіндіру
Баға не үшін төмен қойылғанын нақты критерийлер арқылы түсіндіру.
4. Оқушы пікірін тыңдау
Оқушының өзін қорғауына мүмкіндік беру маңызды.
5. Қайта тексеру (қажет болса)
Егер күмән болса, жұмысты қайта қарастыруға болады.
4. Критериалды бағалау жүйесінің рөлі
Критериалды бағалау – бұл алдын ала анықталған өлшемдерге негізделген бағалау жүйесі.
Оның негізгі қызметі:
👉 Егер критерийлер дұрыс түсіндірілсе, мұндай конфликт жағдайлары азаяды.
5. Бағалаудағы ашықтық пен әділдікті қамтамасыз ету жолдары
Педагогикалық тәжірибеде келесі әдістер қолданылады:
1. Алдын ала критерийлерді түсіндіру
Сабақ басында бағалау талаптары айтылуы керек.
2. Дескрипторлар қолдану
Әр тапсырма нақты өлшемдермен бағаланады.
3. Кері байланыс беру
Оқушы “неге бұлай бағаланды?” деген сұраққа жауап алуы керек.
4. Өзін-өзі бағалау
Оқушы өз жұмысын өзі бағалап үйренеді.
5. Ашық талқылау
Бағалау нәтижесін сыныппен ашық талқылау сенімді арттырады.
6. Педагогикалық қорытынды
Берілген жағдаяттың негізгі шешімі – дұрыс ұйымдастырылған бағалау мәдениеті.
Мұғалімнің басты міндеті:
Сабақтың типтері, оның құрылымы. Қазіргі уақытта сабаққа қойылатын талаптар.
Сабақтың типі – оның дидактикалық мақсатына байланысты анықталады.
Негізгі типтері:
1. Жаңа білімді меңгерту сабағы
👉 Оқушыларға жаңа тақырып түсіндіріледі
Мақсаты: жаңа ұғымдарды қалыптастыру
2. Білімді бекіту сабағы
👉 Өтілген материалды қайталау, жаттығу
Мақсаты: білімді нығайту
3. Қайталау және жүйелеу сабағы
👉 Бірнеше тақырыпты біріктіріп, қорытындылау
Мақсаты: білімді жүйеге келтіру
4. Бақылау және тексеру сабағы
👉 Тест, бақылау жұмысы
Мақсаты: білім деңгейін анықтау
5. Аралас сабақ
👉 Ең көп қолданылатын түрі
(жаңа сабақ + қайталау + тексеру бірге жүреді)
2. Сабақтың құрылымы
Сабақ құрылымы – сабақтың кезеңдері (бөлімдері).
Негізгі кезеңдері: