Atamalar
Kompyuter
Ma'lumotlarni qayta ishlovchi elektron qurilma.
Barcha qurilmalar markaziy switch/hub ga ulanadi. Eng ko'p ishlatiladigan.
Yulduz (Star)
ma'lumotlarni ruxsatsiz kirish, o'zgartirish, yo'q qilish va fosh qilishdan himoyalash choralari majmui.
Axborot xavfsizligi
Fayllarga birikib ko'payadi. Kompyuterni sekinlashtiradi, fayllarni buzadi.
Virus
Kompyuterning asosiy qurilmalari
Protsessor, monitor, klaviatura,sichqoncha
Operatsion tizim
Kompyuter ishlashini boshqaruvchi dastur (Windows, Linux).
Barcha qurilmalar bitta umumiy kabelga ulanadi. Eski, hozir kam ishlatiladi.
Shina (Bus)
Kuchli parol qanday bo'lishi kerak?
Har bir akkaunt uchun har xil, murakkab (harf, raqam, belgi)
O'yin yoki dastur ko'rinishida kiradi. Yashirincha ma'lumot o'g'irlaydi.
Troyan
Kompyuterning qo’shimcha qurilmalari
Skaner, printer,kolonka, mikrofon
Drayver (Driver)
Ilova (Application)
Yadro (Kernel)
Qurilmalarni operatsion tizim bilan bog‘lovchi dastur.
Ma’lum vazifani bajaruvchi dastur (Word, Excel).
Operatsion tizimning asosiy qismi.
Raqamli signalni analog ga va aksincha aylantiradi. Internet provayderga ulanish uchun.
Modem
Asosiy uch tamoyil (CIA) nima?
§Confidentiality (Maxfiylik)
§Ma'lumotga faqat vakolatli shaxslar kira olishi. Parollar, shifrlash.
§Integrity (Yaxlitlik)
§Ma'lumotlar o'zgartirilib qolmasligi. Ruxsatsiz tahrir yo'q.
§Availability (Mavjudlik)
§Ma'lumot kerak paytda foydalanish uchun mavjud bo'lishi.
Fayllarni qulflaydi. "Pul to'la — qaytaraman" deydi.
Ransomware
SSD
tez ishlovchi zamonaviy xotira qurilmasi.
URL –
VPN –
Dastur (Software) –
Server –
Internetdagi sahifa manzili.
Virtual xususiy tarmoq, xavfsiz aloqa uchun.
Kompyuterda ishlatiladigan har qanday dastur.
Ma'lumotlarni boshqalar bilan ulashadigan kompyuter.
millionlab kompyuter tarmoqlarini o'zaro bog'lagan global tarmoqlar tarmog'i
Internet
Dastur fayllariga zarar yetkazadi bu-
Fayl viruslari
Siz bilmagan holda klaviatura, kamera, ekranni kuzatadi.
Spyware
USB port
tashqi qurilmalarni ulash joyi.
Virus –
Antivirus –
Parol (Password) –
Shifrlash (Encryption) –
Firewall –
Kompyuterga zarar yetkazuvchi dastur.
Viruslarni aniqlovchi va yo‘q qiluvchi dastur.
Kirish uchun maxfiy so‘z.
Ma'lumotlarni kodlash usuli.
Tarmoq xavfsizligini ta'minlovchi tizim
-Har bir qurilmaning internetdagi "manzili". Misol: 192.168.1.1 (IPv4) yoki 2001:db8::1 (IPv6)
IP manzil
§Word yoki Excel hujjatlariga zarar yetkazadi.
Makro viruslar
Soxta xat yoki sayt orqali parolingizni olishga urinadi.
§Fishing-
Fayl
ma’lumotning biror turdagi ko’rinishi. Unga nom berishda kiril, lotin, sonlar, belgilar (\, /, :, *, ?, ", <, > lardan tashqari) dan foydalanib, belgilar soni 255 dan ortmaydigan qilib nom berishimiz mumkin.