ნაციზმი გერმანიაში
რა ტიტული მიიღო ჰიტლერმა 1934 წელს კანცლერისა და პრეზიდენტის თანამდებობების გაერთიანებით?
ფიურერი (Der Führer)
რა ტიტულს ატარებდა ბენიტო მუსოლინი, როგორც ფაშისტური იტალიის ერთპიროვნული ლიდერი?
დუჩე (Il Duce)
ვინ იყო გენერალი, რომელიც მეთაურობდა ნაციონალისტურ ძალებს ესპანეთის სამოქალაქო ომში და მართავდა ქვეყანას დიქტატორული მეთოდებით 1975 წლამდე?
ფრანსისკო ფრანკო
ჩინეთის რომელ ჩრდილოეთ რეგიონში შეიჭრა იაპონია 1931 წელს, სადაც მოგვიანებით შექმნა მარიონეტული სახელმწიფო მანჯოუ-გო?
მანჯურია
ვინ მოვიდა საბჭოთა კავშირის სათავეში 1920-იანი წლების ბოლოს, ჩამოიშორა კონკურენტები და დაამყარა ერთპიროვნული ტოტალიტარული დიქტატურა?
იოსებ სტალინი
რა ეწოდება 1934 წლის სისხლიან წმენდას, რომლის დროსაც ჰიტლერმა გაანადგურა SA-ის (მოიერიშეების) ხელმძღვანელობა და თავისი პოლიტიკური მეტოქეები?
გრძელი დანების ღამე
რომელმა 1922 წლის მასობრივმა მოვლენამ მოიყვანა ბენიტო მუსოლინი ხელისუფლების სათავეში, რის შემდეგაც მეფე ვიქტორ ემანუელ III იძულებული გახდა იგი პრემიერ-მინისტრად დაენიშნა?
მარში რომზე
ესპანეთის რომელი ბასკური ქალაქი დაიბომბა კატასტროფულად 1937 წელს გერმანული ავიაციის მიერ, რაც სამოქალაქო ომის სისასტიკისა და ტრაგედიის სიმბოლოდ იქცა?
გერნიკა
რა ეწოდება 1937 წლის სისასტიკეს ჩინეთ-იაპონიის მეორე ომის დროს, როდესაც იაპონურმა არმიამ მასობრივად გაანადგურა ასიათასობით ჩინელი მოქალაქე და სამხედრო ტყვე ჩინეთის მაშინდელ დედაქალაქში?
ნანკინის ჟლეტა
რა ეწოდება სტალინის მიერ 1928 წელს დაწყებულ აგრარულ პოლიტიკას, რომელიც ითვალისწინებდა კერძო მიწათმფლობელობის ლიკვიდაციას და გლეხების იძულებით გაერთიანებას კოლმეურნეობებში?
კოლექტივიზაცია
როგორ იმოქმედა 1929 წლის მსოფლიო ეკონომიკურმა კრიზისმა („დიდი დეპრესია“) ნაცისტური პარტიის (NSDAP) პოლიტიკურ წარმატებაზე გერმანიაში?
კრიზისმა გამოიწვია მასობრივი უმუშევრობა და სოციალური უკმაყოფილება, რამაც ამომრჩეველი რადიკალური დაპირებების მქონე ნაცისტებისკენ მიიზიდა.
რა იყო იტალიის მიერ 1935 წელს ეთიოპიაში (აბისინია) შეჭრის მთავარი გეოპოლიტიკური შედეგი იტალიის საერთაშორისო ალიანსებთან მიმართებით?
იტალია დაუპირისპირდა ერთა ლიგას და დასავლურ დემოკრატიებს, რამაც იგი ნაცისტურ გერმანიასთან დააახლოვა და საფუძველი ჩაუყარა „ბერლინი-რომის ღერძს“.
როგორ მიიყვანა ესპანეთში მემარცხენეებსა (რესპუბლიკელები) და მემარჯვენეებს (ნაციონალისტები) შორის არსებულმა იდეოლოგიურმა პოლარიზაციამ ქვეყანა 1936 წელს სამოქალაქო ომის დაწყებამდე?
რადიკალურმა რეფორმებმა (ეკლესიის საწინააღმდეგო, მიწის რეფორმა), პოლიტიკურმა არასტაბილურობამ და მკვლელობებმა გამოიწვია მემარჯვენე სამხედროების ამბოხება, რაც ფართომასშტაბიან სამოქალაქო ომში გადაიზარდა.
რა იყო 1930-იან წლებში აზიაში იაპონიის აგრესიული იმპერიალისტური ექსპანსიის მთავარი ეკონომიკური მიზეზი?
იაპონიას არ გააჩნდა საკუთარი ბუნებრივი რესურსები (ნავთობი, რკინა, რეზინი), რაც კრიტიკულად სჭირდებოდა მის ინდუსტრიასა და მზარდ არმიას, ამიტომ ნედლეულის ბაზების მოპოვებას დაპყრობებით ცდილობდა.
რა ტრაგიკული დემოგრაფიული და სოციალური შედეგი მოჰყვა საბჭოთა ხელისუფლების მიერ გატარებულ იძულებით კოლექტივიზაციას და მარცვლეულის მასობრივ კონფისკაციას უკრაინაში 1932-1933 წლებში?
ამან გამოიწვია მასობრივი ხელოვნური შიმშილობა — გოლოდომორი, რამაც მილიონობით ადამიანის სიცოცხლე შეიწირა და მთლიანად გაანადგურა ტრადიციული უკრაინული გლეხობა.
რით განსხვავდებოდა 1935 წელს მიღებული ნიურნბერგის კანონებით ებრაელების სამართლებრივი სტატუსი გერმანიის სხვა მოქალაქეებისგან?
ამ კანონებმა ებრაელებს ჩამოართვათ გერმანიის მოქალაქეობა, პოლიტიკური უფლებები (მაგ. ხმის მიცემა) და აუკრძალათ ქორწინება გერმანული სისხლის მქონე პირებთან, რითაც ისინი ოფიციალურად მეორეხარისხოვან მოსახლეობად აქციეს.
შედარებითი თვალსაზრისით, რა იყო მთავარი იდეოლოგიური განსხვავება იტალიურ ფაშიზმსა და გერმანულ ნაციონალ-სოციალიზმს შორის სახელმწიფოსა და რასის მნიშვნელობის საკითხში?
იტალიური ფაშიზმისთვის უპირატესი იყო ყოვლისშემძლე სახელმწიფო („ყველაფერი სახელმწიფოს შიგნით“), ხოლო გერმანული ნაციონალ-სოციალიზმისთვის უმთავრესს რასობრივი სიწმინდე წარმოადგენდა, რასაც სახელმწიფო მხოლოდ იარაღად და ინსტრუმენტად ემსახურებოდა.
შეადარეთ გერმანიის მოლოდინები და ფრანსისკო ფრანკოს რეალური პოლიტიკა მეორე მსოფლიო ომის დროს: რატომ არ ჩაება ესპანეთი ომში ღერძის ქვეყნების მხარეს, მიუხედავად იმისა, რომ ჰიტლერი მას სამოქალაქო ომში დაეხმარა?
ჰიტლერი ელოდა ესპანეთის ჩაბმას ომში, თუმცა ფრანკომ ოფიციალურად ნეიტრალიტეტი გამოაცხადა, რადგან ესპანეთი ახალი დასრულებული სამოქალაქო ომისგან ეკონომიკურად და დემოგრაფიულად სრულიად განადგურებული და გამოფიტული იყო.
რა გასხვავებას ხედავთ 1930-იანი წლების მილიტარისტული იაპონიის პოლიტიკურ სტრუქტურასა და ევროპულ ტოტალიტარიზმთან. ვინ ფლობდა რეალურ ძალაუფლებას იაპონიაში დიქტატორის ნაცვლად?
ევროპული ერთპიროვნული დიქტატურებისგან განსხვავებით, იაპონიაში ძალაუფლება სამხედრო ელიტის (ხუნტის) კოლექტიურ ხელში იყო, ხოლო იმპერატორი ჰიროჰიტო რჩებოდა წმინდა, ხელშეუხებელ, მაგრამ ხშირად სიმბოლურ ფიგურად, რომლის სახელითაც არმია მოქმედებდა.
რით განსხვავდებოდა სტალინის მიერ დაწყებული მკაცრი ეკონომიკური პოლიტიკა (ხუთწლედები) ლენინისდროინდელი „ახალი ეკონომიკური პოლიტიკისგან“ (ნეპი) კერძო სექტორთან მიმართებით?
ლენინის „ნეპი“ დროებით უშვებდა შეზღუდულ კერძო ვაჭრობასა და კაპიტალიზმის ელემენტებს (განსაკუთრებით სოფლად), ხოლო სტალინის პოლიტიკამ სრულად გააუქმა კერძო საკუთრება, მოახდინა ინდუსტრიის ტოტალური ნაციონალიზაცია და იძულებითი კოლექტივიზაცია.
რა ძირითადი მეთოდებისა და საკანონმდებლო ნაბიჯების გამოყენებით შეძლო ჰიტლერმა ვაიმარის დემოკრატიული რესპუბლიკის ტოტალიტარულ დიქტატურად ქცევა 1933-1934 წლებში?
მან გამოიყენა რაიხსტაგის ხანძარი საგანგებო მდგომარეობის გამოსაცხადებლად, მიიღო „საგანგებო უფლებამოსილებათა კანონი“ (რამაც პარლამენტი უფუნქციოდ აქცია), აკრძალა ოპოზიციური პარტიები და პრეზიდენტ ჰინდენბურგის გარდაცვალების შემდეგ ორივე უმაღლესი პოსტი გააერთიანა.
რა იყო 1929 წლის ლატერანის ხელშეკრულების ისტორიული მნიშვნელობა მუსოლინის ტოტალიტარული რეჟიმის კონსოლიდაციისა და ლეგიტიმაციის პროცესში?
ხელშეკრულებამ მოაგვარა ხანგრძლივი კონფლიქტი ვატიკანთან, რითაც მუსოლინიმ მოიპოვა კათოლიკური ეკლესიისა და მორწმუნე მასების მხარდაჭერა, რაც რეჟიმის შიდაპოლიტიკური სტაბილურობის უმნიშვნელოვანესი საყრდენი გახდა.
რატომ ახასიათებენ ისტორიკოსები ფრანკოს რეჟიმს უფრო მეტად როგორც სამხედრო-ავტორიტარულ დიქტატურას, ვიდრე კლასიკურ ტოტალიტარულ სახელმწიფოს (როგორიც იყო ნაცისტური გერმანია)?
რეჟიმი არ ცდილობდა საზოგადოების სრულ იდეოლოგიურ რესტრუქტურიზაციასა და მობილიზაციას; იგი ეყრდნობოდა ტრადიციულ, კონსერვატიულ ინსტიტუტებს (ეკლესია, არმია, მიწათმფლობელები) და ჰქონდა რეაქციული, სტატუს-კვოს შემნარჩუნებელი ხასიათი.
როგორ იმოქმედა აშშ-ის მიერ დაწესებულმა ეკონომიკურმა სანქციებმა (განსაკუთრებით 1941 წლის ნავთობის ემბარგომ) იაპონიის გადაწყვეტილებაზე, თავს დასხმოდა პერლ-ჰარბორს.
ნავთობის ემბარგომ იაპონიის სამხედრო მანქანა კოლაფსის პირას დააყენა; რადგან დათმობაზე წასვლა კაპიტულაციას ნიშნავდა, იაპონიის სარდლობამ აირჩია რადიკალური გზა — მოულოდნელი დარტყმით გაენადგურებინა აშშ-ის ფლოტი, რათა დრო მოეგო სამხრეთ-აღმოსავლეთ აზიის ნავთობის საბადოების დასაპყრობად.
შეაფასეთ „დიდი ტერორისა“ და სამხედრო ელიტის წმენდების (1936-1938 წლები) გავლენა წითელი არმიის ბრძოლისუნარიანობაზე 1941 წლის გერმანიის თავდასხმის პირველ ეტაპზე.
წმენდებმა გაანადგურეს გამოცდილი უმაღლესი მეთაურობის დიდი ნაწილი, რამაც გამოიწვია ტაქტიკური პარალიზი, შიში და გამოუცდელი კადრების ნაჩქარევი დაწინაურება; ეს გახდა ერთ-ერთი მთავარი მიზეზი 1941 წლის ზაფხულსა და შემოდგომაზე სსრკ-ის კატასტროფული სამხედრო მარცხებისა.