Qudisiy hadislar
Ma'nosi Alloh taolodan, lafzi esa Payg'ambarimiz Muhammad sollallahu alayhi vasallamdan bo'lgan hadislar qanday nomlanadi?
Qudisiy hadis (yoki Al-hadis al-qudsiy).
Nisbati yoki borib taqalishi bevosita Payg'ambarimiz Muhammad sollallahu alayhi vasallamga qaratilgan (fe'li, so'zi yoki taqdiri) hadislar qanday ataladi?
Marfu' hadis.
Isnodi faqat sahobalargagina borib taqalib, ularning o'zlarining so'z, fe'l yoki iqrorlariga taqhaflanadigan xabarlar qanday nomlanadi?
Mavquf hadis.
Isnodi sahobadan keyingi avlod – tobe'in yoki uning ortidagilarga to'xtaladigan (ularning so'z va fe'llari bo'lgan) xabarlar qanday ataladi?
Maqtu' hadis.
Qudisiy hadislarning boshqa hadislardan asosiy farqi nimada?
Ularning ma'nosi Alloh taolodan vahiy yoki ilhom orqali kelgan, lekin uning bayoni (ifodasi, lafzi) Payg'ambarimizga tegishli bo'ladi.
"Marfu'" so'zining lug'aviy ma'nosi nima?
"Ko'tarilgan" yoki "yuqori qilingan" degan ma'noni anglatadi (chunki uning nisbati eng oliy zot – Payg'arafimizga borib taqaladi).
"Mavquf" so'zining lug'aviy ma'nosi qaysi javobda to'g'ri ko'rsatilgan?
"To'xtatilgan" yoki "bir joyda to'xtab qolgan" (chunki rivoyatning zanjiri sahobada to'xtaydi, Payg'ambargacha ko'tarilmaydi).
"Maqtu'" so'zining lug'aviy ma'nosi nima?
"Uzulgan" yoki "kesilgan"
Qudisiy hadislar Qur'oni Karimdan qaysi jihati bilan farq qiladi?
Qudisiy hadislaQur'onning ham lafzi, ham ma'nosi Allohdan bo'lib, uning tilovati (o'qilishi) ibodat hisoblanadi va u tavetur yo'li bilan naql qilingan. Qudisiy hadislarning esa lafzi Payg'arnikidir, o'qilishi ibodat sanalmaydi va ularda ahad (yakka) yo'llar bilan kelganlari ham bor.r Qur'oni Karimdan qaysi jihati bilan farq qiladi?
Sahobaning o'z fikri bilan aytishi aql va mantiqiy qiyos bilan bilinmaydigan, faqat vahiy orqali ma'lum bo'ladigan biror xabarni aytishi hadis ilmida qanday baholanadi?
Hukm jihatidan marfu' (hukman marfu') hisoblanadi.
Hadisshunoslik va fiqh ilmida mavquf xabarlarning boshqa nomi nima deb ham yuritiladi?
"Asor" (yoki sahobaning so'zi/fatvosi).
Maqtu' hadis bilan isnodi uzilgan (masalan, roviyi tushib qolgan) munqati' hadisning farqi nimada?
Maqtu' – bu xabarning o'zi tobe'inning so'zi ekanligini bildiradi (atama). Munqati' esa isnod zanjirida uzilish borligini bildiruvchi illat hisoblanadi. Ularni adashtirmaslik kerak.
Hadis to'plamlarida qudisiy hadislar asosan qanday iboralar bilan boshlanadi yoki ularga qanday nisbat beriladi?
Alloh taoloning so'zini hikoya qilgan holda "Rasululloh sollallahu alayhi vasallam Parvardigorlaridan rivoyat qilib dedilar..." yoki "Alloh taola aytdi..." tarzida keladi.
Tobe'in (sahobani ko'rgan avlod vakili) kishi "Bizga falonchi sahoba Rasulullohdan bunday deb xabar berdi" demasdan, to'g'ridan-to'g'ri "Rasululloh bunday dedilar" deb rivoyat qilsa, bu turdagi marfu' hadis qanday nomlanadi?
Mursal hadis (marfu'ning bir turi, lekin isnodida uzilish bor).
Sahobaning gapirayotgan gapida shaxsiy fikrga o'rin bo'lmagan, o'tmishdagi qissalar yoki kelajakdagi fitnalar haqida bo'lgan mavquf xabarlar hukm jihatidan nimaga tenglashtiriladi?
Hukman marfu'ga (chunki buni sahoba o'zicha o'ylab topishi mumkin emas, demak u buni Payg'ambardan eshitgan).
Islom shariati manbai sifatida maqtu' (tobe'inning so'zi yoki fatvosi) hujjat bo'la oladimi?
Yo'q, shariatda mutlaq dalil (hujjat) bo'la olmaydi, chunki u ma'sum (xatodan saqlangan) bo'lmagan insonning so'zidir. Biroq fiqhiy masalalarda sahobadan keyingi davr qarashlarini o'rganishda muhim o'rin tutadi.