1
Banklar, sug'urta kompaniyalari va pensiya fondlari moliyaviy tizimda qanday sub'yektlar sifatida namoyon bo'ladi?
Moliyaviy vositachilar.
Moliya tizimini aniqlash va o'rganishda qanday 2 xil asosiy yondoshuv mavjud?
Tashkiliy/funktsional (klassik) va Institutsional (neoklassik) yondoshuv.
"Tizim" so'zi qaysi tildan kelib chiqqan va lug'aviy ma'nosi nima?
Yunoncha/lotincha systema so'zidan kelib chiqqan bo'lib, "bir necha qismlardan yoki a'zolardan tashkil topgan tuzilma, tartib" degan ma'noni anglatadi.
Qimmatli qog'ozlar, valyuta, tovarlar va derivativlar sotiladigan hamda sotib olinadigan bozor qanday ataladi?
Moliyaviy bozor.
Moliyaviy tizimning 2 ta eng asosiy (birinchi darajali) funktsiyasi qaysilar?
Taqsimot (daromad va resurslarni taqsimlash) hamda Nazorat funktsiyalari.
Xo'jalik sub'yektlari moliyasining asosiy va hal qiluvchi bo'g'ini qaysi korxonalar moliyasi hisoblanadi?
Tijorat asosida faoliyat yurituvchi korxonalar moliyasi.
Taqsimot funktsiyasining birlamchi taqsimot bosqichida daromadlar qanday shakllarda taqsimlanadi?
Ishchi-xodimlarga ish haqi, yer-resurs egalariga renta va kapital egalariga foyda shaklida.
Pul-kredit siyosatini yurituvchi va tijorat banklari faoliyati ustidan prudensial nazorat o'rnatuvchi davlat organi qaysi?
Markaziy bank
Moliyaviy tizimning qaysi qo'shimcha funktsiyasi iqtisodiyotdagi kon'yunktura tebranishlarini yumshatishga qaratilgan?
Barqarorlashtirish funktsiyasi.
Davlat byudjetiga soliqlar va yig'imlarning o'tkazilishi taqsimot funktsiyasining qaysi bosqichiga kiradi?
Qayta taqsimot bosqichiga.
O'zbekistonlik olim T.S. Mulikov ta'rifiga ko'ra moliyaviy tizim nima?
Moliyaviy bilimlar tuzish, aktivlar va riskni almashishda foydalaniladigan bozorlar va boshqa institutlar majmuayi.
Rossiyalik olim M.N. Mixaylenko moliya tizimiga qaysi ikkita nuqtai nazardan ta'rif bergan?
Funktsional (fondli) va institutsional nuqtai nazardan.
Z. Bodi va R. Merton ta'rifiga ko'ra moliyaviy tizim nimalarni almashish jarayonida ishtirok etuvchi bozorlar va institutlar majmuasidir?
Moliyaviy shartnomalar, aktivlar va risklarni almashishda.
Moliya tizimiga "davlat, firmalar va fuqarolarga turli xil xizmatlar ko'rsatuvchi moliyaviy muassasalar va bozorlar majmuasi" deb kim ta'rif bergan?
J. Van Xorn (J. Van Horne).
Rejali iqtisodiyot davrida moliya tizimiga qaysi yondoshuv keng tarqalgan va unda nima ustunlik qilgan?
Klassik (tashkiliy) yondoshuv; davlat mulki va qat'iy tartibga solish ustun bo'lgan.
Iqtisodiyotda inflyatsiya bosimi oshganda Markaziy bank va davlat qanday soliq va monetar choralarni qo'llaydi?
Markaziy bank asosiy foiz stavkasini oshiradi (qattiq monetar siyosat), davlat esa soliq stavkalarini oshirish yoki xarajatlarni qisqartirish yo'li bilan talabni jilovlaydi.
2023-yil yakunlari bo'yicha O'zbekistonda banklar orqali xususiy sektorga berilgan kreditlar hajmi YALMning qancha foiziga yetgan?
YALMning 38–39% iga.
2020-yilda O'zbekistonda pandemiya inqiroziga qarshi qaysi jamg'arma tuzildi va u YALMning qancha foiziga teng edi?
Anti-krizis jamg'armasi (YALMning taxminan 1,5–2% iga teng).
O'zbekiston Respublikasida davlat darajasida moliyaviy nazoratni amalga oshiruvchi asosiy organlarni ko'rsating.
Iqtisodiyot va moliya vazirligi, Hisob palatasi va tegishli Departamentlar.
Darslik ma'lumotlariga ko'ra, 2023-yil yakunlarida O'zbekiston davlat byudjeti daromadlari va xarajatlari YALMning mos ravishda qancha foizini tashkil etgan?
Daromadlar taxminan 26%, xarajatlar esa 30%.
Moliyaviy tizimning ikkinchi darajali (qo'shimcha) 3 ta funktsiyasini sanab bering.
Tartibga solish (regulyativ), Barqarorlashtirish va Rag'batlantirish (stimulativ) funktsiyalari.
Uy xo'jaliklari daromadlarida mehnatga haq to'lashdan tashqari keladigan 3 ta asosiy daromad guruhini sanang.
Ijtimoiy transfertlar (pensiya, stipendiya, nafaqa), shaxsiy mulk/tadbirkorlik daromadlari (foiz, dividend, renta) hamda boshqa daromadlar (hadya, lotereya, meros).
Taqsimot va nazorat funktsiyalarining o'zaro ketma-ketligi hamda mantiqiy bog'liqligi darslikda qanday izohlangan?
Avval moliyaviy resurslar taqsimlanadi, so'ngra ushbu resurslarning maqsadi va samarali ishlatilishi ustidan nazorat o'rnatiladi (ular bir-birini to'ldiradi).
Bozor iqtisodiyotida institutsional yondoshuvning ustunlik qilishi nimani anglatadi va u klassik yondoshuvdan nimasi bilan farqlanadi?
Klassik yondoshuvda faqat davlat va fondlar majmuasiga urg'u berilsa, institutsional yondoshuvda qarz oluvchi va beruvchi barcha sub'yektlar hamda moliyaviy vositachilar (banklar, birjalar, bozorlar) faoliyatining majmuasiga urg'u beriladi.
Iqtisodiy retsessiya (pasayish) davrida davlat barqarorlashtirish funktsiyasi orqali qanday byudjet hamda kredit rag'batlarini amalga oshiradi?
Byudjet xarajatlarini oshiradi, soliq yengilliklarini beradi hamda Markaziy bank foiz stavkalarini tushirib, iqtisodiy aktivlikni rag'batlantiradi.