P2P asoslari va Tarixi
P2P qisqartmasining toʻliq inglizcha va oʻzbekcha maʼnosi nima?
Peer-to-Peer (Tengdoshlararo yoki tarmoqning teng huquqli ishtirokchilari oʻrtasidagi aloqa).
Oʻzbekiston fintex bozorida (masalan, Payme, Click ilovalarida) kartadan kartaga real vaqt rejimida pul oʻtkazish qanday texnologik nom bilan ataladi?
P2P oʻtkazmalar (Card-to-Card oʻtkazmalari).
P2P lending platformalarida an'anaviy bank tizimidagi qaysi vositachi va uning xarajatlari butunlay qisqartiriladi?
Tijorat banklari (kredit vositachilari).
2008-yilda Satosi Nakamoto ismli shaxs (yoki guruh) tomonidan e'lon qilingan va dunyodagi birinchi muvaffaqiyatli P2P elektron naqd pul tizimiga asos solgan oq qogʻoz (Whitepaper) qanday nomlanadi?
Bitcoin: A Peer-to-Peer Electronic Cash System.
2005-yilda Buyuk Britaniyada tashkil etilgan, an'anaviy banklarni chetlab oʻtib qarz beruvchi va oluvchini bogʻlagan dunyodagi birinchi klassik P2P kreditlash platformasi qaysi?
Zopa.
AQShda juda ommabop boʻlgan, doʻstlar oʻrtasida hisobni boʻlishish (split bill) va ijtimoiy tarmoq elementlariga ega boʻlgan P2P toʻlov ilovasi qaysi?
Venmo (PayPal tarkibiga kiradi).
AQSh moliya bozorida SEC (Qimmatli qogʻozlar va birja komissiyasi) nazorati ostida ishlaydigan, eng yirik va birinchi rasmiy P2P kreditlash platformasi qaysi?
LendingClub.
P2P tarmoqlarda uchinchi ishonchli tomon (bank yoki notarius) ishtirokisiz, bitim shartlari kod yordamida avtomatik bajarilishini ta'minlovchi texnologiya nima?
Smart-kontrakt (Aqlli shartnoma).
P2P tarmoq arxitekturasining an'anaviy "Mijoz-Server" (Client-Server) modelidan eng asosiy texnik farqi nimada?
P2P tarmoqda markaziy server mavjud emas, har bir kompyuter (tugun/node) bir vaqtning oʻzida ham mijoz, ham server vazifasini bajaradi.
Kristo Käärmann va Taavet Hinrikus tomonidan 2011-yilda asos solingan, SWIFT tizimining qimmat komissiyalarini chetlab oʻtib, pullarni mamlakatlar ichida oʻzaro muvozanatlash (netting) orqali ishlaydigan eng yirik transchegaraviy P2P oʻtkazma platformasi qaysi?
Wise (sobiq TransferWise)
P2P Kreditlash (Peer-to-Peer) va Klassik Kraudfanding (Crowdfunding) oʻrtasidagi eng asosiy iqtisodiy farq nimada?
P2P kreditlashda munosabatlar qarz va foiz qaytarishga asoslanadi; Kraudfandingda esa mablagʻlar koʻpincha loyiha aksiyasi (equity), mukofot (reward) yoki xayriya (donation) evaziga yigʻiladi.
Markazlashgan birja yoki banklarsiz, toʻgʻridan-toʻgʻri smart-kontraktlar orqali ishlaydigan P2P moliya ekotizimi inglizcha qisqartmada qanday ataladi?
DeFi (Decentralized Finance — Desentralizatsiyalashgan moliya).
1999-yilda Shon Fanning tomonidan asos solingan, moliya olamida boʻlmasa-da, fayl almashish sohasida P2P texnologiyasining global inqilobiga sabab boʻlgan mashhur platforma qaysi?
Napster.
Wise va shunga oʻxshash P2P oʻtkazma platformalari transchegaraviy oʻtkazmalarda pullarni haqiqatda davlat chegarasidan olib oʻtmasdan turib, qanday qilib lahzalarda va arzon oʻtkazib beradi?
Ular har bir davlatda oʻz mahalliy bank hisob raqamlariga ega. Pul chiqib ketayotgan davlatda mahalliy hisobga qabul qilinadi, pul borishi kerak boʻlgan davlatda esa u yerdagi mahalliy hisobdan qabul qiluvchiga beriladi (Netting/Oʻzaro hisob-kitob).
Kichik va oʻrta biznes subyektlariga jismoniy shaxslar (investorlar) tomonidan toʻgʻridan-toʻgʻri qarz mablagʻlari ajratilishi moliya terminologiyasida qanday ataladi?
P2B (Peer-to-Business) kreditlash.
DeFi ekotizimida (masalan, Aave protokoli) investorlar oʻz mablagʻlarini P2P kreditlash uchun joylashtiradigan va evaziga foiz oladigan raqamli "omborlar" nima deb ataladi?
Likvidlik hovuzlari (Liquidity Pools).
P2P arxitekturasida "Single Point of Failure" (Yagona zaiflik nuqtasi) yoʻqligi nimani anglatadi va u tarmoq barqarorligini qanday ta'minlaydi?
Markaziy server boʻlmagani uchun tarmoqdagi bir nechta kompyuter oʻchib qolsa ham, qolgan tugunlar hisobiga butun tizim uzluksiz ishlashda davom etishini anglatadi.
P2P toʻlov tizimlarida firgarlikning oldini olish va "Pullarni yuvishga qarshi kurashish" maqsadida xalqaro regulyatorlar tomonidan qoʻyiladigan AML va KYC talablarining toʻliq ma'nosi nima?
AML — Anti-Money Laundering (Pullarni yuvishga qarshi kurash), KYC — Know Your Customer (Mijozingni tani — shaxsni identifikatsiya qilish).
Yevropa Ittifoqida 2021-yilda kuchga kirgan va P2P/Kraudfanding platformalarining transchegaraviy faoliyatini yagona qolipga keltirgan muhim qonunchilik reglamenti qaysi?
ECSP (European Crowdfunding Service Providers) reglamenti.
DeFi platformalarida taʼminotli P2P kreditlashda (Collateralized Lending) qarz oluvchi garovga qoʻygan kripto-aktiv qiymati keskin tushib ketganda smart-kontrakt tomonidan amalga oshiriladigan avtomatik jarayon nima deb ataladi?
Likvidatsiya (Liquidation — garovni majburiy sotish).