1
Репликация дегеніміз не?
Бұл дезоксирибонуклеин қышқылының (ДНҚ) өздігінен көбею (синтезі) процесі. Нәтижесінде бастапқы ДНҚ-ның екі дәл көшірмесі түзіледі.
Репликацияның синонимдік атауы қандай?
Кейде репликацияны «редупликация» деп те атайды.
Репликация процесінің биологиялық мәні неде?
Генетикалық ақпаратты сақтау және оны жасушалар мен ағзалардың ұрпақтарына дәл (өзгеріссіз) беру.
Репликация жасуша өмірінің қай кезеңінде жүреді?
Ол эукариоттық немесе бактерия жасушаларының бөлінуінен, сондай-ақ вирустардың көбеюінен бұрын жүреді.
Репликация қандай принципке негізделген?
Биосинтездің матрицалық принципіне және молекулалар арасындағы комплементарлы әрекеттесуге негізделген.
«Omnis molecula ex molecula» (Әрбір молекула молекуладан) принципін кім тұжырымдады?
Н.К. Кольцов
Н.К. Кольцовтың матрицалық синтез туралы екі негізгі тұжырымы қандай?
1) Келесі ұрпақтың гені синтезделуі үшін алдыңғы ұрпақтың гені матрица ретінде қолданылады;
2) синтезді бастау үшін ашытқы (затравка) қажет.
Матрицалық гипотеза алғаш айтылғанда тұқым қуалаушылық молекулалары қандай табиғатқа ие деп есептелді?
Белоктық сипатта болады деп есептелген.
Репликация механизмін алғаш рет кімдер ұсынды?
Дж.Уотсон мен Ф.Крик
Репликацияның жартылай консервативті механизмі нені білдіреді?
Түзілген екі жаңа ДНҚ молекуласының әрқайсысының бір тізбегі бұрынғы ескі (аналық), ал екіншісі жаңадан синтезделген болып келеді.
Консервативті репликация моделінің мәні неде?
Бұл модель бойынша бір ДНҚ молекуласы толығымен бастапқы ескі тізбектерден тұрса, екіншісі толығымен жаңа синтезделген тізбектерден тұрады.
Дисперстік репликация моделін кім ұсынды және оның ерекшелігі неде?
Макс Делбрюк ұсынған. Ол бойынша ДНҚ-ның әрбір тізбегі кезектесіп тұрған ескі және жаңа бөліктерден (шамамен 5 нуклеотидтен) тұрады.
ДНҚ-дағы репликация механизмі туралы ақпарат қайда жазылған?
ДНҚ-ның өзінде: кейбір гендер нуклеотидтерді синтездейтін ферменттерді кодтаса, басқалары олардың полимерге қосылуын қамтамасыз ететін ферменттерді кодтайды.
Жартылай консервативті репликация кезінде ескі тізбектер қандай рөл атқарады?
Олар жаңа тізбектің түзілуіне шаблон (матрица) қызметін атқарады.
ДНҚ репликациясының жартылай консервативті екенін кімдер және қай жылы дәлелдеді?
Мэттью Мезельсон мен Франклин Сталь 1958 жылы дәлелдеді
Мезельсон мен Сталь тәжірибесінде қолданылған негізгі әдіс қалай аталады?
CsCl (цезий хлориді) тығыздығы градиентінде ультрацентрифугалау
Тәжірибеде азоттың қандай изотоптары қолданылды?
Қалыпты «жеңіл» азот 14N және «ауыр» азот 15N.
Репликацияның «антипараллельді» сипаты нені білдіреді?
ДНҚ-ның екі тізбегі қарама-қарсы бағытталған 5'-3' және 3'-5'). ДНҚ-полимераза жаңа тізбекті тек 5'-3' бағытында синтездей алатындықтан, бір тізбек үздіксіз, ал екіншісі үзік-үзік синтезделеді.
Репликацияның басталу нүктесі қалай аталады?
Репликация басталатын ДНҚ учаскесі ориджин (origin) немесе репликацияның басталу нүктесі деп аталады. Прокариоттарда әдетте бір, ал эукариоттарда көптеген басталу нүктелері болады.
ДНҚ репликациясындағы «көпіршік» (replication bubble) дегеніміз не?
Бұл ДНҚ-ның екі тізбегі ажырап, репликация жүріп жатқан аймақ. Ол екі жаққа бағытталған екі репликациялық айырдан тұрады.
Репликация процесіндегі РНҚ-праймердің тағдыры не болады?
Синтез аяқталғаннан кейін РНҚ-праймерлер арнайы ферменттермен (ДНҚ-полимераза I) жойылып, олардың орны ДНҚ нуклеотидтерімен толтырылады.
Неліктен Мезельсон мен Сталь өз тәжірибесінде бактерияларды қолданды?
E. coli бактериялары өте тез бөлінеді (әр 20-30 минут сайын), бұл қысқа уақыт ішінде ДНҚ репликациясының бірнеше ұрпағын бақылауға мүмкіндік берді.
Тәжірибедегі «ауыр» және «жеңіл» ДНҚ-ның физикалық айырмашылығы неде?
Айырмашылық тек олардың массасында (тығыздығында). 15N изотобында 14N-ге қарағанда бір нейтрон артық, сондықтан құрамында 15N бар ДНҚ молекуласы ауырлау болады және центрифугалау кезінде төменірек түседі.
Н.К. Кольцовтың матрицалық синтез туралы болжамында «ашытқы» (затравка) ретінде не қарастырылды?
Н.К. Кольцовтың пікірінше, синтез процесі басталуы үшін ортада дайын «тұқым» немесе «ашытқы» (затравка) ретінде алдыңғы ұрпақтан қалған молекула болуы шарт. Ол матрицалық принциптің негізгі шарты ретінде: «Әрбір молекула молекуладан түзіледі» (Omnis molecula ex molecula) деген тұжырым жасады.
ДНҚ репликациясының механизмі туралы ақпарат қайда сақталады?
Репликация механизмі туралы ақпарат ДНҚ-ның өзінде кодталған. Атап айтқанда:
Бір топ гендер нуклеотидтердің синтезіне жауапты ферменттерді бақылайды.
Екінші топ гендер сол нуклеотидтерді ДНҚ полимеріне біріктіретін ферменттерді (полимеразалар, лигазалар және т.б.) кодтайды. Осылайша, ДНҚ өзін-өзі көшіруге қажетті барлық құралдарды «нұсқаулық» ретінде өз бойында сақтайды.