Buddizm m
Xristian
Islam dini
100

Buddizm dininiń tiykarlawshısı kim hám ol qaysı mámleket aymaǵında payda bolǵan?

Buddizm dininiń tiykarlawshısı Siddxartxa Gawtama (Budda) bolıp, ol eramızdan aldınǵı VI-V ásirlerde Indiyada (házirgi Nepal shegaralarına jaqın aymaqlarda) payda bolǵan.

100

Xristian dininiń muqaddes kitabı qalay ataladı hám onıń mánisi ne?

Xristian dininiń muqaddes kitabı Bibliya dep ataladı. Bul sóz grek tilinen alınǵan bolıp, "Kitap" degen mánisti bildiredi.

100

Islam dininiń bes tiykarǵı rüknin (shártin) izbe-izlik penen aytıp beriń.

  1. Iyman (Kalıma keltiriw)
  2. Namaz (Kúnde 5 waqıt)
  3. Zakat (Baylıqtan beriletuǵın sadaqa)
  4. Oraza (Ramazan ayında)
  5. Haj saparı (Mákkege ziyarat)
200

Buddizmniń muqaddes jazba deregi qalay ataladı hám onıń mánisi ne?

Buddizmniń muqaddes deregi "Tripitaka" (yamasa Tipitaka) dep ataladı. Sanskrit tilinen awdarǵanda "Úsh sebet" degen mánisti bildiredi

200

Xristianlıqtaǵı "Múqaddes Úshlik" (Troitsa) degenimiz ne?

Bul Qudaydıń úsh obrazda, biraq jeke birew ekenligin bildiriwshi doǵma. Olar: Quday-Ata, Quday-Bala (Iisus Xristos) hám Múqaddes Ruwx.

200

Islam dini tariyxında "Xijrat" waqıyası dep nege aytıladı hám ol qaysı jılı júz berdi?

Muhammed payǵambardıń hám onıń sádıq joldaslarınıń quwdalawlar sebep qala sırtına, yaǵnıy Mákkenen Yasribqa (Mádinege) kóship ótiwi "Xijrat" dep ataladı. Bul waqıya milodiy 622-jılı júz bergen hám musılman jıl sanawınıń (Xijriy jıl) baslanıwı bolıp esaplanadı.

300

Buddaniń "Tórt Ullı Haqıyqatı" degenimiz ne? Olardı qısqasha túsindiriń.

  1. Azap bar: Pútkil turmıs azap-aqıretten ibarat (tuwılıw, kesellik, ólim).
  2. Azaptıń sebebi bar: Bul — insannıń nápsi, dúnyalıq zatlarǵa qálewi hám baylanıp qalıwı.
  3. Azaptan qutılıw múmkin: Qálewlerden waz keshkende ǵana azap toqtaydı.
  4. Qutılıw jolı bar: Bul — "Segiz tarmaqlı jol" (tuwrı túsiniw, tuwrı sóylew, tuwrı háreket hám t.b.).
300

Xristianlıq qashan hám ne sebepten ekige (Katolik hám Pravoslav) bólindi?

1054-jılı Rim imperiyasınday siyasiy kelispewshilikler hám diniy táliymat boyınsha tartıslar nátiyjesinde bólindi. Batis Rim shirkewi Katolik, Shiǵis (Vizantiya) shirkewi bolsa Pravoslav dep ataldı.

300

Qurannıń "Osman toplamı" (Musxaf) degenimiz ne hám onıń basqa nusqalardan ayırmashılıǵı nede?

Xalifa Osman dáwirinde (651-jılı) Zayd ibn Sabit tárepinen dúzilgen birden-bir ideal nusqa. Onıń ayırmashılıǵı — Quran ayatlarınıń hár jerde hár túrli oqılıwınıń aldın alıw ushin dialektlerdi birlestirdi hám rásmiy nusqa sipatında barlıq úlken qalalara jiberildi. Qalǵan barlıq jeke toplamlar joq etildi.

400

Buddizmniń eki tiykarǵı baǵdarı — Maxayana hám Xinayana arasındajı parıq nede?

  • Xinayana (Kishi dóngelek): Tiykarlanıp jeke qutılıwǵa qaratılǵan. Bul baǵdar boyınsha tek monaxlar ǵana nirvanaǵa erise aladı.
  • Maxayana (Úlken dóngelek): Keń xalıq qatlamlarına arnalǵan. Bunda ápiwayı adamlar da "bodxisatvalar" (basqalardı qutqarıwshılar) járdeminde qutılıwǵa erise aladı dep esaplanadı
400

Protestantizm aǵımı qalay payda boldı hám onıń tiykarǵı reformatorı kim?

XVI ásirde Germaniyada katolik shirkewindegi kemshiliklerge (indulgentsiya satıw h.t.b.) qarsı "Reformatsiya" háreketi nátiyjesinde payda boldı. Onıń tiykarlawshısı — Martin Lyuter.

400

Islam dininde "Shariat" derekleri bolıp qaysı tórt nárse esaplanadı? Olardıń hár birine qısqasha túsink beriń

  1. Quran: Allanyń sózi, tiykarǵı muqaddes kitap.
  2. Sunnat (Hádis): Payǵambardıń aytqan sózleri hám is-háreketleri.
  3. Ijmo: Quran hám hádiste anıq sheshimi joq máseleler boyınsha ulamalardıń bir awızdan bergen húkimi.
  4. Qiyas: Belisiz máseleni aldınan bar bolǵan uqsas máselege salıstırıw jolı menen sheshiw.
500

Buddizm degi "Dzen-buddizm" baǵdarınıń basqa baǵdarlardan tiykarǵı ayırmashılıǵı nede hám ol nurlanıwǵa (prosvetlenie) erisiwde nege tiykarlanadı?

Dzen-buddizmniń basqa baǵdarlardan baslı ayırmashılıǵı — ol muqaddes kitaplardı úyreniwden yamasa diniy dástúrlerden kóre jeke tájiriybe hám meditaciyaǵa (dzadzen) kóbirek itibar beredi.

500

Xristianlıq tariyxındaǵı "Indulgentsiya" degenimiz ne?

Indulgentsiya — bul orta ásirlerde Katolik shirkewi tárepinen satılatuǵın, insannıń gúnasın keshiriw haqqındaǵı rásmiy hújjet (jarlıq).

500

dáreje

Soraw: Islamdaǵı "Sunniylik" hám "Shialıq" baǵdarları arasındaǵı tiykarǵı siyasiy hám diniy ayırmashılıq nede?

  • Siyasiy tárepi: Sunniyler payǵambardan keyingi xalifalardı (Abu Bakr, Omar, Osman, Ali) izbe-izlikte tán aladı. Shialar bolsa hákimiyat tek Payǵambardıń áwladına, yaǵnıy Házreti Ali hám onıń áwladlarına (12 imamǵa) tiyisli bolıwı kerek dep esaplaydı.
  • Diniy tárepi: Sunniyler Quran menen birge "Sunna"ǵa (Hádislerge) súyenedi hám payǵambar saxabaların húrmetleydi. Shialar bolsa tek ózleriniń imamları tárepinen jetkerilgen hádislerdi hám imamlar institatın dinniń ajıralmas bólimi dep biledi.
M
e
n
u