1 guruh
bu ..... iqtisodiy faoliyat natijasida uchinchi tomon uchun yuzaga keladigan tashqi ta'sirlar
Eksternallik
nechinchi yil kim tomonidan "Tashqi samaralar" tushunchasini ilmiy muomalaga kiritish amalga oshirilgan?
1958-yilda P.Samuelson
+100
barakalla
Salbiy eksternallik misollar keltiring
Atmosfera ifloslanishi.
Shovqin.
Passiv chekish.
Davlat aralashuv mexanizmlari nechta 1 tasini ayting
Soliqlar va jarimalar.
Subsidiyalar va grantlar.
Standartlar va kvotalar.
Ruxsatnoma savdosi (emisiyalar).
Axborot siyosati va targ‘ibot
omadsizlik - 200
.
Eksternallik turlari nechta va qaysilar hech bolmasa 1 tasini ayting
Ijobiy eksternalliklar 🎉 - Jamiyatga foyda olib keladi.
Salbiy eksternalliklar ⚠️ - Jamiyatga zarar yetkazadi.
Ijobiylarni rag‘batlantirish kerak, salbiylarni cheklash kerak.
Ijobiy eksternallik misollar keltiring
Ta'lim - bilimlar ortishi.
Vaksinatsiya - infeksiyalarning oldi olinadi.
Innovatsiyalar - jamiyatga umumiy foyda.
Davlatning vazifasi nechta va qaysilar
Davlat aralashuvi zarur.
Salbiy eksternalliklarni kamaytirish.
Ijobiy eksternalliklarni rag‘batlantirish.
Bozor samarasizligini bartaraf etish.
davlat moliyasining bir qator aniq tashkiliy shakllari bor qaysilar sanab bering
davlat byudjeti;
davlatning byudjetdan tashqari maqsadli jamg'armalari;
davlat krediti;
davlat korxonalari moliyasi.
Davlat moliyasi bu .....
moliyaviy resurslarning markazlashgan jamg'armalarini shakllantirish, taqsimlash va ulardan foydalanish bilan bog'liq real pul aylanmasida yuzaga keladigan iqtisodiy munosabatlar majmuidir.
Davlat ixtiyoriga kelib tushadigan va ijtimoiy xizmatlar uchun sarflanadigan moliyaviy resurslarga qaysilar
soliqlar, bojxona va davlat bojlari, maqsadli jamg'armalar, xususiylashtirishdan tushgan mablag'lar, yer osti tabiiy boyliklarini tasarruf etishdan tushgan mablag'lar
Davlat tomonidan daromad soligi summalarining soliq stavkasiga bogliqligi nimada aniqlanadi
loffer egri chizigi
soliqlar va yig'imlar yig'indisi nechi guruhga bolinadi va qaysilar
1 federal 2 subfederal 3 mahalliy
moliya fanining asoschisi kim
A.Smit
"Xalqlar boyligining tabiat va sabablari haqida tadqiqot" asari muallifi kim
A.Smit
Tashqi omillarni kamaytirish uchun davlat qanday mexanizmlardan foydalanishi mumkin?
Soliklar va jarimalar – salbiy eksternallikni kamaytirish uchun (masalan, karbon solig‘i).
Subsidiya va imtiyozlar – ijobiy eksternallikni rag‘batlantirish (masalan, ta’lim va sog‘liqni saqlash sohasida).
Qonunlar va normativlar – ifloslanishni cheklash.
Bozor mexanizmlari – emisiyalarga litsenziya sotish (cap-and-trade).
Ijobiy eksternallikni rag‘batlantirishning usuli?
Subsidiyalar yoki grantlar berish.
Eksternallikni mikroiqtisodiy modelda qanday ko‘rsatish mumkin?
Narxga tashqi xarajat yoki foydani qo‘shish orqali.
Eksternallik menejment strategiyasida qanday ahamiyatga ega?
Ijobiyini oshirish, salbiyini kamaytirish orqali raqobatbardoshlik va obro‘ni himoya qiladi.
Shahar markazida zavod chiqindi chiqaradi va atrofdagi aholiga yiliga 15 million so‘m zarar yetkazadi. Zavod mahsulotining narxi bu xarajatni o‘z ichiga olmaydi.
Savol: Bu holat qanday eksternallik?
Salbiy eksternallik.
Davlat byudjeti daromadlari 60 trillion so‘m, xarajatlari 70 trillion so‘m. Shu yil ichida davlat ichki qarz orqali 5 trillion so‘m, tashqi qarz orqali 3 trillion so‘m jalb qildi.
Qolgan defitsitni moliyalashtirish uchun davlat qancha mablag‘ sarflashi kerak?
Moliyalashtirish:
Ichki qarz = 5 trillion
Tashqi qarz = 3 trillion
Qolgan defitsit = 10 − (5 + 3) = 2 trillion so‘m
Shart: Davlatning boshlang‘ich davlat qarzi = 200 trillion so‘m, yalpi ichki mahsulot (YAIM/GDP) = 500 trillion so‘m.
Yillik nominal foiz stavkasi r = 5%. Davlatning asosiy (primary) byudjet balansi — ya’ni foiz to‘lovlar bundan mustasno — bu yili -8 trillion (ya’ni 8T defitsit). YAIM yillik o‘sishi g = 3%.
Qarz/YAIM nisbatining avvalgi yilga nisbatan o‘zgarishi nechaga teng?
Avvalgi yil qarz/YAIM = 200/500 = 0.4 → 40.00%.
Farq = 42.33% − 40.00% = 2.33 foizpunktga o‘sdi.
Davlat loyiha: boshlang‘ich invesitsiya = 50 trillion (darhol to‘lanadi, t=0). Loyiha bevosita yillik pul oqimi (revenues) = 15T har yili 1–5 yillarda; qo‘shimcha ijtimoiy/eksternal foyda = 5T har yili 1–5 (ya’ni jami yillik jamiyatga foyda = 20T). Diskont stavkasi = 6%. (So‘ng 3-chi yilda texnik ta’mirlash chiqimi 10T to‘lanadi — ikkinchi qismda hisobga olinadi.) Foydalilik koeffitsienti (BCR = PV(foyda)/PV(xarajat))ni toping
BCR = PV(foyda) / PV(kharajat). PV(kharajat) = boshlang‘ich 50T + (3-yilda ta’mirlashning PV)i (agar a-holatda yo‘q bo‘lsa PV(kharajat)=50). Biz a-holat uchun:
BCR = 84.25 / 50 = 1.685 → 1.69 atrofida.
Davlatning daromadlari = 120T, xarajatlari = 150T. Davlat ichki obligatsiya orqali 15T, tashqi grant orqali 10T oldi.
Savol: Defitsitni qanchasi qoplanadi va qolgan qancha moliyalashtirilishi kerak?
Byudjet defitsiti = 150 − 120 = 30T.
Moliyalashtirish = 15 + 10 = 25T.
Qolgan kerakli summa = 30 − 25 = 5T.
Defitsitning 25T qismi qoplanadi; 5T qo‘shimcha qarz yoki zaxira kerak.