Ազգային սահմանադրություն (1860-1863 թթ.)
1. Ո՞րն էր «օսմանիզմի» քաղաքականության հիմնական նպատակը:
Կայսրության բոլոր ազգերին ձուլել մեկ ընդհանուր «օսմանցիության» մեջ՝ կանխելու համար ազգային-ազատագրական պայքարը և պետության փլուզումը։
5. Որո՞նք էին ազգային-պահպանողականների հիմնական «նշանակետերը»:
Եկեղեցու ավանդույթների պահպանումը, դավանական ինքնությունը, հին հայերենի (գրաբար) մշակումը և ազգի հոգևոր միասնությունը։
9. Ո՞րն էր ազատական հոսանքի գլխավոր նպատակը:
Հայ իրականության եվրոպականացումը, աշխարհիկ կրթության զարգացումը և ազգային հաստատությունների արմատական բարեփոխումը։
17. Ի՞նչ փոփոխություններ տեղի ունեցան տնտեսության մեջ սոցիալիզմի հաստատմամբ:
Վերացվեց մասնավոր սեփականությունը, ազգայնացվեցին հողերն ու գործարանները, ստեղծվեցին կոլխոզներ և ներդրվեց պլանային տնտեսություն։
2. Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ 1856 թ. «Հաթթը հումայուն» հրովարտակը հայերի համար:
Այն պաշտոնապես հանձնարարեց ոչ մահմեդական համայնքներին բարեփոխել իրենց ներքին վարչությունը, ինչը դարձավ Ազգային սահմանադրության ստեղծման իրավական առիթը։
6. Ինչպե՞ս էին պահպանողականները վերաբերվում տնտեսական նորամուծություններին:
Նրանք պաշտպանում էին մանր արտադրությունը (համքարությունները) և զգուշանում էին խոշոր կապիտալի ու եվրոպականացման ներթափանցումից։
10. Ինչո՞վ էր տարբերվում Մ. Նալբանդյանը մյուս ազատականներից:
Նա ավելի արմատական էր (հեղափոխական-ժողովրդավար), կողմնակից էր հողի հանրային սեփականությանը և ժողովրդական ապստամբությանը։
18. Ինչպիսի՞ն էր քաղաքական համակարգը Խորհրդային Հայաստանում:
Հաստատվեց միակուսակցական համակարգ (Կոմունիստական կուսակցություն), և արգելվեցին բոլոր այլ քաղաքական ուժերը։
3. Ովքե՞ր էին «լուսավորյալները» և «խավարյալները»:
Պատասխան. «Լուսավորյալները» առաջադեմ մտավորականներն էին, որոնք ձգտում էին բարեփոխումների, իսկ «խավարյալները» պահպանողական ամիրայական և բարձրաստիճան հոգևոր դասն էր, որոնք դեմ էին սահմանադրությանը։
7. Ո՞րն էր պահպանողականների վերաբերմունքը հեղափոխություններին:
Նրանք կողմնակից էին չափավոր, դանդաղ փոփոխությունների և մերժում էին ամեն տեսակ հասարակական ցնցումներն ու ապստամբությունները։
Ո՞րն էր «Մշակի» և Գրիգոր Արծրունու դերը 1870-ականներին:
1870-ականներին «Մշակ»-ը և Գրիգոր Արծրունիը կարևոր դեր ունեցան հայ հասարակական-քաղաքական մտքի ձևավորման և առաջադիմական գաղափարների տարածման գործում։
19. Որո՞նք էին սոցիալիստական համակարգի ձեռքբերումները կրթության ոլորտում:
Անվճար կրթության ներդրումը, գրագիտության համատարած բարձրացումը և գիտական հաստատությունների ստեղծումը։
4. Ինչո՞վ էր տարբերվում 1863 թ. վավերացված տեքստը 1860 թ. բնօրինակից:
Պատասխան. 1863 թ. տեքստն ավելի շատ էր շեշտում ազգի կախվածությունը օսմանյան պետությունից և ուներ զուտ կրոնական-համայնքային կանոնադրության բնույթ։
8. Որո՞նք էին պահպանողական հոսանքի հիմնական պարբերականները:
«Մեղու Հայաստանի», «Կռունկ հայոց աշխարհին», «Մասեաց աղավնի», «Արարատ»։
12. Ինչպե՞ս փոխվեց Րաֆֆու դիրքորոշումը 1878 թ. Բեռլինի վեհաժողովից հետո:
Նա հուսախաբ եղավ եվրոպական դիվանագիտությունից և սկսեց քարոզել զինված ինքնապաշտպանության և սեփական ուժերին ապավինելու գաղափարը։
20. Ի՞նչ ճակատագիր ունեցավ Ազգային սահմանադրությունը խորհրդային տարիներին:
Այն դադարեց գործել Թուրքիայում և Հայաստանում, սակայն դրա դրույթները պահպանվեցին Սփյուռքի համայնքային-եկեղեցական կանոնադրություններում։