Мемлекеттік құрылым сипаттамалары
Тұтас, саяси жағынан біртектес, құрамында өз алдына мемлекеттік құрылымдары (субъектілері) болмайтын мемлекеттік құрылыс нысаны.
Унитарлы мемлекет
Мемлекеттік билікті заң шығарушы, атқарушы және сот билігі деп бөлуді көздейтін, мемлекеттік органдардың бірін-бірі теңестіру принципі.
Билікті бөлу принципі (Принцип разделения властей)
Макс Вебер концепциясына сәйкес, кәсібилікке, иерархияға, формалды ережелерге және анонимділікке негізделген мемлекеттік басқару аппараты.
Бюрократия
Мемлекеттің тікелей араласуынсыз азаматтардың өз мүдделерін жүзеге асыруы үшін құрылған ерікті, тәуелсіз ұйымдар мен қатынастар жүйесі.
Азаматтық қоғам
Томас Гоббс өзінің әйгілі еңбегінде мемлекетті қандай теңіз құбыжығына / бейнеге теңеп сипаттады?
Левиафан
Билік органдары заңмен белгіленген мерзімге сайланатын немесе қалыптастырылатын, ал жоғарғы билік халыққа немесе өкілетті органға тиесілі мемлекеттік басқару нысаны.
Республика
Үкіметті парламент қалыптастыратын және оның алдында саяси жауапкершілікте болатын басқару нысаны.
Парламенттік республика
Мемлекеттік қызметшілерді кәсіби біліктілігі, білімі мен қабілетіне қарай іріктеу және жоғарылату жүйесі.
Меритократия
Адам мен азаматтың құқықтары мен бостандықтары жоғары құндылық деп танылатын, заң үстемдігі қамтамасыз етілген мемлекет.
Құқықтық мемлекет
Мемлекетті бір тайпаның немесе халықтың этностық/әскери жағынан екіншісін басып алуының нәтижесі ретінде қарастыратын теория (Л. Гумплович, К. Каутский).
Зорлық-зомбылық теориясы (Теория насилия)
Мемлекеттің өз аумағында және халықаралық қатынастарда ішкі және сыртқы саясатын өз бетінше, тәуелсіз жүзеге асыру қабілеті мен құқығын білдіретін негізгі белгісі.
Суверенитет (Егемендік)
Мемлекет басшысы өмір бойыға сайланатын немесе мұрагерлікпен берілетін, билігі шексіз немесе конституциямен шектелген басқару нысаны.
Монархия
Мемлекеттік аппараттың қоғамдық мүдделерден гөрі өз топтық немесе ведомстволық мүдделерін жоғары қою құбылысы.
Бюрократизация / Бюрократиялық корпоративизм
Әлеуметтік әділеттілікті, азаматтардың әлеуметтік қорғалуын және әл-ауқатын қамтамасыз етуді өз міндетіне алатын мемлекет.
Әлеуметтік мемлекет
Мемлекетті таптық үстемдікті сақтау және таптық қарама-қайшылықтарды реттеу құралы деп есептейтін теория.
Марксистік (таптық) теория
Шешім қабылдау өкілеттіктерін орталық мемлекеттік органдардан жергілікті немесе аймақтық билік органдарына беру процесі.
Децентрализация (Орталықсыздандыру)
Мемлекет азаматтардың жеке, экономикалық және рухани өмірінің барлық салаларына толық (абсолютті) бақылау орнататын саяси режим.
Тоталитаризм
1980–1990 жылдары пайда болған, мемлекеттік секторды басқаруға жеке сектордың менеджмент әдістерін енгізуді көздейтін тұжырымдама.
Жаңа мемлекеттік менеджмент (New Public Management)
Қоғам мен мемлекет арасындағы қарым-қатынастарды реттейтін, азаматтардың саяси билікке бағынуын және оның орнына қауіпсіздік пен тәртіпті алуын түсіндіретін теориялық концепция.
Қоғамдық келісім теориясы
Мемлекеттік биліктің легитимділігін мақұлдаудың «дәстүрлі», «харизматикалық» және «рационалды-легалды» деген 3 типін ұсынған саясаттанушы.
Макс Вебер
Бірыңғай конфедерация немесе федерация құрмай-ақ, нақты экономикалық немесе саяси мақсаттарға жету үшін мемлекеттердің келісімшарттық одағы.
Конфедерация
Үкіметті мемлекет басшысы (Президент) өзі қалыптастыратын, парламенттен тәуелсіз қызмет ететін және президентке есеп беретін басқару нысаны.
Президенттік республика
Әкімшілік реформалар барысында мемлекеттік функцияларды жеке секторға немесе мердігер ұйымдарға орындауға беру процесі.
Аутсорсинг
Азаматтық қоғам институттары мен мемлекеттік органдардың бірлесіп, диалог пен серіктестік негізінде шешім қабылдау механизмі.
Трипартизм / Әлеуметтік өкілдік (Корпоративизм)
Мемлекеттік билік пен суверенитет түсінігін алғаш рет жүйелеп, «суверенитет – бұл мемлекеттің абсолютті әрі тұрақты билігі» деп анықтаған 16-ғасырдың француз ойшылы.
Жан Боден (Jean Bodin)