1
2
3
4
Zakovat savollari
100
"Din" so'zi qaysi tildan olingan va uning manbalardagi asosida qanday tuyg'u yotadi?
Javob: "Din" arabcha so'z bo'lib, itoat etmoq, bo'ysunmoq degan ma'nolarni ifodalaydi.
(shu bilan birga: kimgadir bo‘ysunmoq, bo‘yin egmoq, itoat etmoq, kimdandir qarzdor bo‘lmoq, eʼtiqod qilmoq, qilgan ishiga yarasha mukofotlamoq)
100
"Tarix otasi" deb tan olingan va o'zi tadqiq qilgan xalqlarning dinlari haqida daxldor ma'lumotlarni keltirgan antik davr olimi kim?
Javob: Gerodot (miloddan avvalgi V asr)
100
E'tiqod qiluvchilarning millat tanlamasligi va dunyo bo'ylab eng keng tarqalganligiga ko'ra qaysi dinlar "Jahon dinlari" guruhiga kiritiladi?
Javob: Buddaviylik, xristianlik va islom dinlari
100
Maks Myuller "dinshunoslik" (religious studies) atamasini ilk bor qaysi asarida qo'llagan?
Javob: "Sharqning muqaddas kitoblari tarjima silsilasi" asarida
(Sacred Books of the East)
100
Mashhur fizik olim Albert Eynshteyn ilm-fan va e'tiqod o'rtasidagi uzviy bog'liqlikni tushuntirar ekan, ularning birini "kemtik", ikkinchisini esa "ko'r" deb ta'riflagan. Mantiqiy savol: Eynshteynning ushbu iborasida mos ravishda qaysi ikkita tushuncha nazarda tutilgan?
Javob: Din va Fan (Fansiz din – kemtik, dinsiz fan – ko'r)
200
Dinning jamiyatda insonlar o'rtasida muloqot va axborot almashishni ta'minlaydigan funksiyasi nima deb ataladi?
Javob: kommunikativlik funksiyasi
200
Arab tili lug'atlariga ko'ra "dânа" fe'li hamda "dinun" so'zi qanday lug'aviy ma'nolarni anglatadi?
Javob: "Dânа" fe'li "kimgadir yoki nimagadir bog'lanmoq, aloqador bo'lmoq", "dinun" so'zi esa "din, imon, ajr-mukofot, qilingan ishga yarasha berilgan haq" ma'nolarini bildiradi
200
Eduard Teylor va Maks Myuller din tushunchasiga qanday ta'rif berishgan?
Javob: Eduard Teylor: "Din – ruhiy borliqlarga nisbatan ishonch".
Maks Myuller: "Din – insonning abadiyatni anglashini ta'minlovchi, aql va mantiqqa tobey bo'lmagan zehniy bir malaka yoki iqtidordir"
200
Abu Nasr Forobiy va Abu Rayhon Beruniyning din haqidagi qarashlarining asosiy mohiyati nimada edi?
Javob: Forobiy bo'yicha din falsafa kabi voqelikni o'rganishga qaratilgan bo'lib, undagi masalalar payg'ambarlar tomonidan ramzlar shaklida bayon qilingan. Beruniy bo'yicha esa din ilm bo'lib, voqelikdagi narsa va hodisalarni dalillash orqali o'rganishning imkoni bo'lmagan joyda qo'llaniladi
200
Yangi Gvineyaning papuas qabilasi aholisida yaqin qarindoshining o‘lganligiga motam ishorasi sifatida o‘z qo‘l barmoqlaridan birini kesib tashlanganliklarini eshitgansiz.Yigirmanchi asrning 50-yillarigacha papuaslar orasida barcha barmoqlari yo‘q insonlarni ko‘plab topish mumkin edi. (ko‘pgina qarindoshlari o‘lganligi sababli).50-yillardan keyin papuaslar orasida 6-7 ta barmog‘i kesilganlarini uchratishimiz mumkin ediyu lekin barcha barmoqlari yo‘qlari deyarli uchramay qoldi
Diqqat savol: Bunga sabab nima bo‘lgan edi?
50-yy dan keyin papuaslar xristian dinini qabul qila boshladi va tabiiyki cho‘qinish ritualini ijro etish uchun kamida 3 ta barmoq bo‘lishi talab etilardi.
300
Muayyan e'tiqod din deb atalishi uchun zarur bo'lgan 3 ta xususiyatdan birinchisi nima va undagi Xudo tasavvurining 2 shakli qanday?
Javob: Birinchisi – g'ayritabiiy iloh (ilohlar) haqidagi tasavvurning mavjudligi. Ilohlar transsendent (insonlar olamidan tashqarida) va immantent bo'lishi mumkin
300
Sharqda dinshunoslik asoschisi va G'arbda zamonaviy ma'nodagi dinshunoslik izlanishlariga asos solgan olimlar kimlar?
Javob: Beruniy (973-1048), Maks Myuller (1823–1900)
300
Din fenomenologiyasi o'z materiallarini qaysi sohadan oladi va ularga qanday yondashadi?
Javob: Materiallarni dinlarning muqaddas matnlari, an'ana marosimlari, diniy ramz va timsollar va dinlar tarixidan oladi.
300
Din sotsiologiyasi ilmining asosiy o'rganish obyekti va predmeti nimadan iborat?
Javob: Ijtimoiy diniy muassasalarni, dinning davlat, xalq va oilaga munosabatini hamda jamiyatning asosiy shakllari bilan diniy jarayonlar o'rtasidagi munosabatlarni o'rganadi
300
Qadimgi zardushtiylarda jasad bilan bog‘liq juda qat’iy qoidalar mavjud bo‘lgan. Marhumning jasadini yerga ko‘mish yoki suvga tashlash ma’qul hisoblanmagan. Ularda dafn marosimi nega o'ziga xos o'tgan?
Chunki jasad najosat manbai sifatida qaralgan va uni yer, suv yoki olov kabi muqaddas unsurlarni ifloslantirishdan saqlash kerak deb hisoblangan.
400
Dinning "funksiya"si va "rol"i tushunchalari o'rtasidagi farq nimada?
Javob: Funksiya – dinning jamiyatdagi harakat usuli bo'lsa, rol – ushbu funksiyani bajarish natijalarining jami yig'indisidir
400
Dinning tasalli beruvchilik (kompensatorlik) funksiyasi qanday psixologik va ijtimoiy vazifalarni bajaradi?
Javob: Insoniy ojizlik va cheklanishlarni to'ldiradi, ruhiy zarbalarni bartaraf etish, katarsis va ma'naviy ozuqa olish kabi psixologik aspektlarni ta'minlaydi hamda xayr-ehsonlar orqali mazlumlarning musibatini engillashtiradi
400
Dinning integratsion va desintegratsion funksiyalari qanday holatlarda namoyon bo'ladi?
Javob: Yagona diniy e'tiqod mavjud bo'lganda shaxslar va jamiyatni birlashtirib integratsiyani ta'minlaydi. Agar jamiyatda bir-biriga qarama-qarshi konfessiyalar va zid g'oyalar paydo bo'lsa, desintegratsion (ajratuvchi) xarakter oladi
400
Islom olamida xalqlar tarixi va dinlarni o'rganishga bag'ishlangan "al-Milal van-nihal" nomli asarlarni yozgan ikki mashhur olim kimlar?
Javob: Abu Bakr Baqilloniy (vaf. 1012) va Shahristoniy (vaf. 1183)
400
Ko‘pchilik fiziklar uni to‘g‘ri tartibda eslab qolish uchun quyidagi rus tilidagi iborani yod olishni taklif etishadi: «Kajdiy oxotnik jelaet znat gde sidit fazan»
Diqqat savol: Bu qanday ketma-ketlik?
Kamalakdagi ranglarning ketma-ketligi: krasniy (qizil), oranjeviy (olovrang), jeltiy (sariq), zeleniy (yashil), goluboy (xavorang), siniy (ko‘k) va fioletoviy (binafsharang)
500
Islom dunyosida qiyosiy dinshunoslik bo'yicha "al-Fihrist" hamda "Kitobul–Majus va kitobus-sanaviya" asarlarini yozgan mualliflar kimlar?
Javob: "al-Fihrist" asarini Ibn Nadim (vaf. 990), "Kitobul–Majus va kitobus-sanaviya" asarini esa Ibn Huzayl (vaf. 840) yozgan
500
Dinning legitimlashtirish va legitimlarni olib tashlash funksiyasining amaliy mohiyati nimadan iborat?
Javob: Muayyan jamoat tartiblari, institutlar va me'yorlarni majburiyat sifatida qonuniy qilish (legitimlashtirish) yoki ularning ba'zilarini qonundan chiqarish (legitimlikni olib tashlash) vazifalarini bajaradi
500
Dinlarni mintaqaviy tasniflanishi haqida batafsil ma'lumot bering.
1. Yaqin va O'rta Sharq (Yahudiylik, xristianlik, islom)
2. Janubiy Osiyo (Hinduiylik, Buddaviylik, Jayniylik, Sikxiylik)
3. Markaziy Osiyo (Zardushtiylik, Tangrichilik)
4. Sharqiy Osiyo (Konfutsiylik, Daolik, Sintoiylik)
5. Afrika dinlari (asosan qabila e'tiqodlari: Yoruba, Masai, Zulu, Dogan)
6. Avstraliya va okeaniya (mahalliy qabila e'tiqodlari)
7. Amerika (Kechua, Mayya, Astek, Inklar e'tiqodlari)
500
Millat dinlari (etnik dinlar)ning o'ziga xos xususiyati nimada va unga manbalarda qaysi 4 ta asosiy din misol qilib keltirilgan?
Javob: Millat dinlari faqat ma'lum bir millatga xos bo'lib, boshqa millat vakillari tomonidan qabul qilinmaydi. Bular: yahudiylik (yahudiylarga), hinduylik (hindlarga), konfusiylik (xitoylarga) va sintoiylik (yaponlarga)
500
Temir yo‘llarga, ko‘rib turganingizdek qirrali toshlar solinadi. Poyezd yurganida qattiq tebranish vaqtida bu toshlar muhim harakatni amalga oshiradi
Diqqat savol: Bu toshlarning vazifasi nima?
Ular poyezd yurishiga halaqit qiluvchi o‘tlarni kesib turadi. O‘tlarni qirrali toshlar tebranishi paytida kesib-kesib tashlaydi