I
«Mavzu'» so'zining lug'aviy ma'nosi nima?
«Bir narsani qo'ydi», «pastlatdi», «tushirdi», «tukidi» ma'nolarini anglatadi.
Mavzu' hadisni rivoyat ailish hukmi qanday?
Ulamolarning ijmo'i bilan harom.
Mustalahul hadis ulamolari «mavzu' »ni qanday ta'riflashadi?
«Rasululloh sollallohu alayhi vasallamga to'qib chiqarilgan xabar» deb ta'riflashgan.
Hadisni soxtalashtirishning ikkita usuli qaysi?
Karromiya firqasi mavzu' hadis haqida qanday fikrda bo'lgan?
Ular "yaxshilikka targ'ib va yomonlikdan qaytarish uchun yolg'on hadis to'qish mumkin" degan bid'atchi fikrni ilgari surishgan. Aslida esa bu butun ulamolar ijmosiga zid.
Qaysi mufassirlar tafsirlarida mavzu' hadislarni ba'zan ogohlantirmay keltirishgan?
Salabiy, Vohidiy, Zamaxshariy,
Bayzoviy va Shavkoniy.
Mazhab tarafdorlari to'gigan misol hadislaridan ayting?
"Aliy eng yaxshi bashardir, bunga qarshi bo'lgan kishi kofirdir" (munkar hadis). "Omonatdorlar uchtadir: men, Jabroil va Muoviya" (to'qima)."Ummatimda Abu Hanifa ismli kishi bo'ladi, u ummatimning chirog'idir" (to'qima).
Yolg'on hadis to'qishga qanday sabablar olib kelgan?
Allohga yaqinlik niyatida - odamlarni yaxshilikka undash, yomonlikdan qaytarish uchun.Mazhab yoki siyosiy guruhni qo'llab-quvvatlash uchun.Dinni buzish, islomga zarar yetkazish uchun.Hokimlarga laganbardorlik uchun.Kasb va mol topish uchun.Shuhrat gozonish uchun.
Mavzu' hadislarni jamlagan mashhur kitoblar qaysilar?
fil-Ahadihil-Mavdu'a
3. Ibn Iraq Kinaniy - Tanzihush-Shari'ah al-
Marfu'a 'anil-Ahadithish-Shani'a al-Mavdu'a
Ahadithil-Mavdu'a
Mavzu' hadis qanday aniqlanadi?
1. To'gimachining o'zi e' tirof etishi (masalan,
Nuh ibn Abu Maryam).
2. Rivoyat qilayotgan shayxi u tug'ilishidan
oldin vafot etgan bo'lishi.
aqlga zid bo'lgan narsalar bo' lishi.
Yolg'on hadis to'quchilar qanday yo'llardan
foydalangan?
1. O'zidan hadis to'qib chiqarish.
2. Ba'zi hukamolarning so'zlarini olib, unga
sanad to'qib "hadis" qilish.
O'zidan hadis to'qib chigarishga misollar
keltiring?
Anas ibn Molikdan marfu tarda rivoyat
qilinadi:
«Kim bilganiga amal qilsa, Allox unga bilmagan narsasining ilmini meros qilib
beradi», - dedilar».
Aslida bu gapni Iso alayhissalom aytgan
bo' lib,
uni imom Axmad ibn Xanbal bazi tobeinlardan rivoyat qilgan. Ammo bazi
roviylar uni Nabiy sollallohu alayhi
vasallamga nisbat berib, mavzu xadisga
aylantirganlar.
Bazi hukamalarning so'zlarinj olib, unga sanad to'qib hadis gilishga misol ayting?
الْمَعِدَةُ بَيْتُ الدَّاءِ وَالْجِمْيَةُ رَأْسُ الدَّوَاءِ».
«Oshkozon dardning uyasidir. Parxez
davoni
boshidir.
Ushbu gapni xam bazi soxtakorlar «hadis» deb keltirishgan. Ammo, aslida, buning
Rasulullox sollallohu alayhi i vasallamga xech qanday aloqasi yoq. Balki arab tabibi Xoris ibi
Kalada tomonidan aytilgan xikmatli so'zdir.
Rasululloh ﷺ mavzu hadis haqda nima deganlar?
“Kim mendan yolg‘onligi ma’lum hadisni rivoyat qilsa, u ikki yolg‘onchidan biridir” (rivoyat: al-Mug‘iyra ibn Shu’ba رضي الله عنه).
Yolg‘on hadis to‘quvchilar qanday yo‘llardan foydalangan?
1. O‘zidan hadis to‘qib chiqarish.
2. Ba’zi hukamolarning so‘zlarini olib, unga sanad to‘qib “hadis” qilish.
Odamlarni yaxshi amallarga undash uchun hadis to‘qigan kishilardan biri kim?
Maysara ibn Abdu Robbih.
Mavzu’ hadis zaif hadislar ichida qanday o‘ringa ega?
Eng yomon va eng xunuk turidir.
Muhammad ibn Said Shomiy qanday soxta hadis to‘qqan?
«Men oxirgi payg‘ambarman, magar Alloh xohlasa...» degan hadisni to‘qqan.
Mavzu‘ hadislarning tafsirlarda keltirilishi qanday oqibatlarga olib kelgan va bu xatoni keyingi mufassirlar qanday tuzatgan?
Oqibatda ba’zi odamlar Qur’onni noto‘g‘ri tushungan, bid’at va xurofot kuchaygan. Keyingi mufassirlar esa hadis tanqidiga alohida bob ajratib, sahih va mavzu‘ni farqlab ko‘rsatganlar.
Ibn Javziyning “Kitabul Mavzu‘ot” asarida ba’zi sahih hadislarni ham mavzu‘ga kiritib yuborishiga sabab nima bo‘lgan, ulamolar qanday javob berishgan?
Sababi – qat’iylik va ehtiyotkorlikda haddan oshgan. Natijada zaif yoki sahih hadislarni ham noto‘g‘ri mavzu‘ga qo‘shib yuborgan. Ibn Hajar va Suyutiy kabi ulamolar uning xatolarini ko‘rsatib, to‘g‘rilashgan.