OILA HUQUQINING NAZARIY ASOSLARI
Oila huquqining predmeti nimadan iborat va u fuqarolik huquqi predmetidan qanday asosiy jihatlari bilan farqlanadi?
Oila huquqining predmeti – nikoh, qarindoshlik, farzandlikka olish, vasiylik-homiylik asosida vujudga keladigan shaxsiy nomulkiy va ular bilan bog‘liq mulkiy munosabatlar.
Fuqarolik huquqidan farqi – oila huquqida shaxsiy element ustuvor, munosabatlar ishonch va axloqiy tamoyillarga asoslanadi, ko‘plab normalar imperativ xarakterga ega.
Konstitutsiyada oila va nikoh qanday asosiy prinsip asosida himoya qilinadi?
Oila jamiyatning asosiy bo‘g‘ini sifatida davlat himoyasidadir; nikoh er va ayolning ixtiyoriy roziligiga asoslanadi.
Nikohning haqiqiy bo‘lish shartlari nimalar?
Ixtiyoriy rozilik, nikoh yoshiga yetish, boshqa nikohda bo‘lmaslik.
Ota-onaning asosiy majburiyati nima?
Bolani tarbiyalash va moddiy ta’minlash.
Er-xotinning umumiy mulki deganda nima tushuniladi?
Nikoh davrida orttirilgan mol-mulk.
Oila huquqida imperativ va dispozitiv metodlar qanday nisbatda qo‘llaniladi?
Oila huquqida imperativ metod ustuvor (nikoh yoshi, monogamiya, aliment majburiyati), biroq ayrim sohalarda dispozitivlik mavjud (nikoh shartnomasi, mol-mulk rejimi). Shaxsiy nomulkiy munosabatlar asosan imperativ tartibga solinadi.
Nikohning ixtiyoriyligi qaysi xalqaro hujjatda mustahkamlangan?
Inson huquqlari umumjahon deklaratsiyasi (16-modda) va Fuqarolik va siyosiy huquqlar to‘g‘risidagi xalqaro pakt.
Soxta nikoh nima va uning oqibatlari qanday?
Oila qurish maqsadisiz tuzilgan nikoh; sud orqali haqiqiy emas deb topiladi.
Ota-onalik huquqidan mahrum qilish asoslari?
Zo‘ravonlik, bolaga zarar yetkazish, foxishalik, alkogolizm, surinkali narkotik moddalar iste'moli.
Shaxsiy mulk tarkibiga nimalar kiradi?
Nikohgacha tegishli mulk, meros, hadya.
Oila huquqining xususiy huquq sohasi sifatida tan olinishi qanday mezonlarga asoslanadi?
Tomonlarning yuridik tengligi, ixtiyoriylik, shaxsiy manfaat ustuvorligi, sud orqali himoya qilish mexanizmi. Davlat aralashuvi mavjud bo‘lsa-da, u himoya xarakteriga ega.
Xalqaro shartnoma va milliy oila qonunchiligi o‘rtasida kolliziya yuzaga kelsa, qaysi norma ustuvor?
Ratifikatsiya qilingan xalqaro shartnoma normalari ustuvor qo‘llaniladi.
Nikohni haqiqiy emas deb topish va nikohni bekor qilish o‘rtasidagi farq?
Haqiqiy emas – nikoh boshidan yuridik kuchga ega emas; bekor qilish – haqiqiy nikoh sud qarori bilan tugatiladi.
Ota-onalik huquqidan mahrum qilish va cheklash o‘rtasidagi farq?
Mahrum qilish – to‘liq yo‘qotish; cheklash – vaqtinchalik.
Umumiy mulkni bo‘lish mezonlari qanday?
Teng ulush prinsipi, bolalar manfaatlari inobatga olinadi.
Oila huquqi tamoyillari o‘rtasida kolliziya yuzaga kelishi mumkinmi? Misol bilan tahlil qiling.
Ha. Masalan, ota-onaning bolani tarbiyalash huquqi va davlatning bolani himoya qilish majburiyati o‘rtasida ziddiyat kelib chiqishi mumkin. Bunday holatda bolaning manfaatlari ustuvor tamoyili qo‘llaniladi.
“Bolaning eng yaxshi manfaatlari” prinsipi nimani anglatadi?
Har qanday sud yoki ma’muriy qarorda bolaning manfaatlari birlamchi mezon sifatida olinadi, ota-ona manfaatlari ikkilamchi.
Nikoh shartnomasi qaysi chegaralarda tuzilishi mumkin?
Faqat mulkiy munosabatlar bo‘yicha; shaxsiy huquqlar va bolalar huquqlarini cheklay olmaydi.
Aliment majburiyati qanday prinsiplarga asoslanadi?
Qarindoshlik, mehnatga layoqatsizlik, yordamga muhtojlik.
Kredit majburiyatlari ajrashganda qanday taqsimlanadi?
Oila ehtiyojlari uchun olingan bo‘lsa – umumiy majburiyat.
Oila huquqining mustaqil huquq sohasi ekanligi haqidagi ilmiy bahslarni tahlil qiling.
Bir nazariya uni fuqarolik huquqining kichik sohasi deb hisoblaydi (mulk va majburiyat elementlari mavjudligi sabab).
Ikkinchi nazariya esa o‘ziga xos predmet, metod va tamoyillar mavjudligi sabab uni mustaqil soha deb tan oladi. Amaldagi tizimda u mustaqil soha sifatida e’tirof etilgan.
Konstitutsiyaviy tenglik prinsipi nikoh va oila munosabatlarida qanday namoyon bo‘ladi?
Er-xotin teng huquqli; mol-mulk, tarbiya, yashash joyini tanlash, ajrashish jarayonida protsessual tenglik kafolatlanadi.
Nikohni haqiqiy emas deb topishda vijdonan (vijdonli) tarafning huquqlari qanday himoya qilinadi?
Vijonan(vijdonli) mol-mulkiy manfaatlari va aliment huquqi saqlanishi mumkin.
Farzandlikka olishning konstitutsiyaviy va xalqaro mezonlari qanday?
Bolaning manfaatlari ustuvorligi, sud tartibi, davlat nazorati.
Nikoh shartnomasi va qonuniy mulk rejimi o‘rtasidagi fundamental farqni tahlil qiling.
Qonuniy rejim – umumiylik prinsipi; nikoh shartnomasi – taraflarning erkin kelishuvi asosida maxsus rejim o‘rnatish imkoniyati.