Tibbiy atamalarnining taraqqiyot bosqiclari
Qadimgi xalq tabobatida atamalar qanday shaklda bo‘lgan?
Ilmiy tibbiyot paydo bo‘lishi atamalarga qanday ta’sir ko‘rsatdi?
Nima sababdan xalqona atamalar ilmiy terminlarga aylana boshladi?
Xalqona, sodda va tajribaga asoslangan nomlar (masalan: “isitma”, “yo‘tal”)
Terminlar aniq, tizimli va ilmiy bo‘lib bordi
Ilm-fan rivoji va yozma manbalar paydo bo‘lgani sabab
Anatomik terminlar nimani bildiradi?
Fiziologik terminlarga misol keltiring
Klinik terminlar qanday farqlanadi?
Tana tuzilishini bildiradi
Nafas olish, qon aylanish(talabaning ozining javobi)
Kasallik va davolash bilan bog‘liq
Affiksatsiya orqali termin yasash nima?
Prefiks va suffikslar qanday vazifa bajaradi?
Misol keltiring: “gipertoniya” so‘zi qanday yasalgan?
Qo‘shimchalar orqali yangi so‘z yasash
Ma’no qo‘shadi yoki o‘zgartiradi
“giper” (yuqori) + “toniya” (bosim)
Imom al-Buxoriy qachon tug‘ilgan?
Ular qaysi shaharda tug‘ilganlar?
Imom al-Buxoriyning asl ismi nima?
810-yil
Buxoro
Abu Abdulloh Muhammad ibn Ismoil ibn Ibrohim ibn al-Mugʻiyra ibn Bardazbeh al-Juafiy al-Buxoriy.
Abu Ali ibn Sino qachon tug‘ilganlar?
U zot qaysi hududda tug‘ilgan?
Ularni garbda kim deb tanishganlar ?
980-yil
Afshona (Buxoro yaqinida)
Avitsenna
Arab tilining o‘zbek tibbiy terminologiyasiga ta’siri qanday?
5. O‘rta asrlarda qaysi til ilmiy tibbiyot tili bo‘lgan?
6. Bu davrda qanday terminlar kirib kelgan?
Arabcha ilmiy terminlar kirib kelgan
Arab tili
“tabib”, “davo”, “shifo” kabi terminlar (talabaning ozinig javobi)
Farmakologik terminlar nima bilan bog‘liq?
Diagnostik terminlar qanday vazifani bajaradi?
Jarrohlik terminlariga misollar keltiring
Dori vositalari bilan bog‘liq
Kasallikni aniqlash
“operatsiya”, “resektsiya ( talabaning ozining javobi)
Qo‘shma so‘zlar orqali termin yasash qanday amalga oshadi?
“Qon bosimi” qanday turdagi termin?
Qaysi usul ko‘proq milliy terminlarda ishlatiladi?
Ikki yoki undan ortiq so‘z qo‘shiladi
Qo‘shma termin
Qo‘shma so‘z usuli
Al-Jome as-Sahih” asari nimasi bilan mashhur?
Hadislarni tanlash mezoni qanday bo‘lgan?
Bu asar oz ichiga nechta hadis to‘plagan?
Eng ishonchli hadis to‘plami shunig uchun Qur’ondan keyingi birinchi kitob“: Islom ulamolari bir ovozdan ushbu asarni Allohning kalomidan keyingi eng ishonchli manba deb tan olishgan.
Juda qat’iy tekshiruv (isnod asosida) Qur’ondan keyingi birinchi kitob“: Islom ulamolari bir ovozdan ushbu asarni Allohning kalomidan keyingi eng ishonchli manba deb tan olishgan.
600 mingga yaqin hadis yig‘gan ulardan 7275 bu asarga kiritilgan , qaytarishlarni hisobga ogan holda 4000 hadisni oz ichiga oladi
“Tib qonunlari” asari nimani o‘z ichiga oladi?
Bu asar necha asr davomida darslik bo‘lib xizmat qilgan?
U qaysi tillarga tarjima qilingan?
Tibbiyot nazariyasi va amaliyoti 5 kitobdan tashkil bolib oziga
birinchi qismi odam anatomiyasi va fiziologiyasi
ikkinchi qismida osimliklardan ,jonzotlardan,minerallardan olinuvchi shifobahsh preparatlar
uchinchi har bir kassalik alomatlari va davolash usallari
tortinchi xirurgiya uyaklar sinisi va davolanishi
beshinchm qiyin dorilar ularning tayorlanishi va qollash uslubi haqida
600-700 yilga yaqin Ovropada
Lotin va boshqa tillarga
Rus tili orqali kirgan tibbiy terminlarga misol keltiring
XX asrda terminologiyada qanday o‘zgarish bo‘ldi?
Nima uchun xalqaro terminlar keng qo‘llanila boshlandi?
“diagnoz”, “terapiya”, “analiz”9talabaning ozining javobi)
Terminlar standartlashdi va tizimlashdi
Ilmiy aloqa va xalqaro hamkorlik sabab
Kasallik nomlari qanday guruhga kiradi?
Simptom va sindrom o‘rtasidagi farq nima?
Infeksion kasallik terminlari qanday shakllanadi?
Klinik terminlar
Simptom – alomat, sindrom – alomatlar majmui
Mikroorganizmlar nomi asosida
Qisqartma (abbreviatura) terminlarga misol keltiring
Ularning afzalligi nimada?
Kamchiliklari qanday?
OITS, MRT, EKG(talabaning Javobi)
Qisqa va qulay
Hammaga tushunarli emas
Imom al-Buxoriy ilm olish uchun qayerlarga safar qilgan?
Ustozlari kimlar bo‘lgan?
Hadisshunoslikda uning o‘rni qanday?
Hijoz, Iroq, Shom, Misr
Imom Muslim va boshqa muhaddislar
Eng buyuk hadisshunoslardan biri
Ibn Sino tibbiyotga qanday hissa qo‘shgan?
U kasalliklarni qanday tasniflagan?
Diagnostika usullari qanday bo‘lgan?
Diagnostika va davolashni rivojlantirdi(talabaning ozone javobi)
Kasalliklarni tizimlashtirgan
Kuzatish va tajriba asosida
Mustaqillikdan keyin tibbiy terminlar qanday rivojlandi?
Milliylashtirish siyosati nimani anglatadi?
Terminlarni o‘zbekchalashtirishda qanday muammolar bor?
Milliy terminlar yaratish kuchaydi
Terminlarni o‘zbek tiliga moslashtirish
Bir xil tarjima yo‘qligi, chalkashliklar
Lotin tili tibbiy terminlarda qanday rol o‘ynaydi?
Xalqaro terminlar va milliy terminlar farqi nimada?
Sinonim terminlar qanday muammo tug‘diradi?
Asosiy terminlar manbai
Xalqaro umumiy, milliy – koproq bizning odatlarimizga va hayon tarzimizga bogliq
Chalkashlik keltirib chiqaradi
O‘zlashma terminlar qanday qabul qilinadi?
Transliteratsiya va tarjima farqi nimada?
Qaysi biri ko‘proq ilmiy aniqlik beradi?
O‘z holicha yoki moslashtirib olinadi
Transliteratsiya – yozuvni o‘zgartirish, tarjima – ma’noni o‘zgartirish
Tarjima
U hadislarni qanday tekshirgan?
Isnodi sahih degani nima?
Uning metodologiyasi nimasi bilan ajralib turadi?
Roviylar zanjiri orqali
Ishonchli hadis zanjiri
Aniqlik va qat’iylik
U dorishunoslikka qanday yangilik kiritgan?
Gigiyena haqida qanday fikrlar bildirgan?
Psixologiya bilan bog‘liq qarashlari qanday?
Dorilarni tasniflagan
Tozalik va profilaktika muhimligini aytgan
Ruhiy holat ahamiyatini ko‘rsatgan
Zamonaviy bosqichda terminlar qanday manbalardan kirib kelmoqda?
Globalizatsiya terminologiyaga qanday ta’sir qiladi?
Sun’iy intellekt rivoji tibbiy tilga qanday o‘zgarish olib kelmoqda?
Ingliz tili va xalqaro ilmiy manbalar
Terminlar tez kirib keladi va umumlashadi
Yangi texnologik va raqamli terminlar paydo bo‘ladi
Tibbiy terminlarning standartlashuvi nima?
Terminologik tizim nima uchun muhim?
Bir tushuncha uchun bir termin tamoyili nimani anglatadi?
Terminlarni yagona qilish
Ilmiy tushunishda aniqlik beradi
Har bir tushunchaga bitta nom berish
Terminologik kalka nima?
“Yurak yetishmovchiligi” qaysi usul bilan yasalgan?
Yangi termin yaratishda asosiy talablar nimalardan iborat?
To‘g‘ridan-to‘g‘ri tarjima (calque)
Tarjima (kalkalash)
Aniqlik, qisqalik, tushunarlilik
Imom al-Buxoriy merosi bugungi kunda qanday ahamiyatga ega?
Uning ilmiy uslubi zamonaviy ilmga qanday ta’sir qilgan?
Nima uchun u “hadis ilmining sultoni” deb ataladi?
1.Islom huquqi va aqidasining asoslaridan biri
Uning eng mashhur asari Al-Jome’ as-Sahih Qur’ondan keyingi eng ishonchli manba hisoblanadi. Bugungi kunda:
fiqh (islom huquqi)
aqida (e’tiqod)
axloqiy tarbiya
shu kitob asosida o‘rganiladi.
Axloqiy va tarbiyaviy ahamiyat
Hadislar orqali insoniy qadriyatlar (halollik, sabr, adolat) targ‘ib qilinadi. Bu esa hozirgi jamiyatda ham dolzarb.
Ilmiy meros sifatida
Uning ishlari nafaqat diniy, balki ilmiy metodologiya sifatida ham qadrlanadi.
2.Imom al-Buxoriy juda kuchli tanqidiy va tekshiruv asosidagi metod qo‘llagan:
Isnod tizimi (manba tekshiruvi)
Har bir hadisni rivoyat qilgan odamlar zanjiri sinchiklab tekshirilgan. Bu bugungi:
tarixshunoslik
ilmiy tadqiqot metodologiyasi
bilan o‘xshash.
Ma’lumotni verifikatsiya qilish
U har qanday ma’lumotni qabul qilishdan oldin:
rivoyatchining ishonchliligini
xotirasini
halolligini tekshirgan
Bu hozirgi peer-review (ilmiy tekshiruv) tizimiga o‘xshaydi.
Tanqidiy fikrlash
Har bir hadisni tanlab olish jarayonida juda qat’iy mezonlar qo‘llagan. Bu zamonaviy ilmiy skeptitsizmga yaqin.
3.Imom al-Buxoriy juda kuchli tanqidiy va tekshiruv asosidagi metod qo‘llagan:
Isnod tizimi (manba tekshiruvi)
Har bir hadisni rivoyat qilgan odamlar zanjiri sinchiklab tekshirilgan. Bu bugungi:
tarixshunoslik
ilmiy tadqiqot metodologiyasi
bilan o‘xshash.
Ma’lumotni verifikatsiya qilish
U har qanday ma’lumotni qabul qilishdan oldin:
rivoyatchining ishonchliligini
xotirasini
halolligini tekshirgan
Bu hozirgi peer-review (ilmiy tekshiruv) tizimiga o‘xshaydi.
Tanqidiy fikrlash
Har bir hadisni tanlab olish jarayonida juda qat’iy mezonlar qo‘llagan. Bu zamonaviy ilmiy skeptitsizmga yaqin.
Ibn Sino ilmiy metodologiyasining asosiy tamoyillari nima?
Uning ilmiy ishlari zamonaviy tibbiyotga qanday ta’sir qilgan?
Nima uchun u “tibbiyot otasi”lardan biri hisoblanadi?
Tajriba va mantiqqa asoslangan
Zamonaviy tibbiyotga asos bo‘lgan
Tibbiyot rivojiga ulkan hissa qo‘shgani uchun