Risk asoslari
Risk deganda nima tushuniladi — kutilgan natijadan ___ ehtimoli?
Chetlanish (og'ish) ehtimoli. Risk = noaniqlik, faqat yo'qotish emas.
Portfel kutilgan daromadi formulasi qanday? (Markowitz)
E(Rp) = Σ wᵢ × E(Rᵢ). Har bir aktiv ulushi × kutilgan daromadi yig'indisi.
"Portfolio Selection" maqolasini (1952) kim yozgan?
Harry Markowitz (1927–2023). 1990-yil Nobel mukofoti laureati. MPT nazariyasi asoschisi.
Ipoteka krediti nimaga beriladi?
Ko'chmas mulk (uy, kvartira) sotib olish uchun
Murakkab foiz va oddiy foiz farqi?
Oddiy: faqat asosiy summaga foiz. Murakkab: foizga ham foiz.
Risk o'lchovi sifatida qaysi statistik ko'rsatkich ishlatiladi?
Standart og'ish (σ — sigma). σ katta = risk yuqori.
Jismoniy shaxslarning hisob-kitobi usullari?
Naqd pul, bank o'tkazmasi, plastik karta, mobil to'lovlar (Payme, Click), SWIFT xalqaro o'tkazmalar.
FinTech nima?
Moliyaviy xizmatlarni texnologiya orqali taqdim etish. Payme, Click, Uzum Bank, HUMAN, MyUzcard.
Investitsiyaning qisqa va uzoq muddatli farqi?
Qisqa (1 yilgacha): depozit, veksel. Uzoq (1+ yil): aktsiya, ko'chmas mulk, obligatsiya.
Jismoniy shaxslar soliq stavkasi qancha?
Daromad solig'i (JSHSHT) — yagona 12% stavka. Ish beruvchi tomonidan ushlab qolinadi.
Diversifikatsiya orqali qaysi turdagi risk kamaytiriladi?
Kompaniya (spetsifik) riski kamaytiriladi. Bozor (tizimli) riski yo'q qilib bo'lmaydi.
soliq imtiyozi nima? Misollar?
Soliqni kamaytirish yoki ozod qilish. Misol: nogironlar, ko'p bolali oilalar, pensionerlar, UZSE orqali dividend solig'idan ozodlik.
Raqamli bank an'anaviy bankdan farqi?
Raqamli: filial yo'q, mobil ilova orqali, past komissiya, tez ochilish. An'anaviy: filial bor, ko'proq mahsulot, yuqori ishonch.
Uzoq muddat foydalaniladigan tovarlar (durable goods)
Avtomobil, uy-joy, maishiy texnika, mebel, kompyuter (3+ yil xizmat qiladi).
Kredit tarixining ahamiyati?
To'lov intizomini aks ettiradi. Yaxshi tarix = past foiz va katta kredit olish imkoniyati. Kredit byurolari shakllantiрadi.
Inflyatsiya 12%, bank foizi 10% bo'lsa, real daromad qancha?
Real daromad ≈ 10% − 12% = −2%. Ya'ni real zarar ko'riladi!
Annuitet to'lov usuli qanday turdagi kriditlar uchun yaxshi?
Ipoteka
Ipoteka va iste'mol krediti o'rtasidagi 3 farq?
1) Ipoteka garovli, iste'mol ko'pincha garovsiz. 2) Ipoteka muddati uzun (10–30 yil), iste'mol qisqa (1–5 yil). 3) Ipoteka foizi past, iste'mol foizi yuqori.
Piramida sxemasini qanday tanish mumkin?
Yangi a'zolar pulidan eski a'zolarga to'lanadi, real mahsulot yo'q. Belgilar: kafolatlangan 30%+ daromad, maxfiylik, litsenziyasizlik.
Pensiya uchun jamg'arma tizimi. Majburiy va ixtiyoriy farqi?
Majburiy: ish haqidan avtomatik ushlab qolinadi (INPS). Ixtiyoriy: qo'shimcha jamg'arish. Maqsad — nafaqada daromad ta'minoti.
Likvidlik riski nima va qaysi aktiv bunga misol bo'ladi?
Aktivni tez sotib pul olmaslik riski. Ko'chmas mulk — klassik misol (tez sotib bo'lmaydi).
Open Banking nima va foydalari?
Bank ma'lumotlarini mijoz roziligida uchinchi tomon ilovalar bilan ulashish. Foyda: barcha hisoblarni bir ilovada ko'rish, yaxshi taklif topish, moliyaviy tahlil.
Kriptovalyuta vs an'anaviy valyuta. O'zbekistondagi holat?
Kripto: markazlashmagan, blokcheyn, yuqori volatilnost. An'anaviy: davlat kafolati, barqaror. O'zbekistonda 2022-dan kripto birjasi litsenziyalashtirilgan, lekin to'lov vositasi sifatida taqiqlangan.
Plastik karta va kredit karta o'rtasidagi farq nima?
Plastik (debet) karta — o'z pulingizni sarflaysiz. Hisobda pul bo'lmasa — to'lov o'tmaydi.
Kredit karta — bank puli bilan sarflaysiz, keyinroq qaytarasiz. Muddatida qaytarmasangiz — foiz hisoblanadi.