Pısıqlawısh 1
pısıqlawısh degenimiz ne?
Is-háreketti (bayanlawıshtı) orın, waqıt, sın, muǵdar-dáreje, sebep, maqset hám t.b mánilerde sıpatlaytuǵın ekinshi dárejeli aǵzaǵa pısıqlawısh delinedi.
Pısıqlawıshlar qanday sorawlarǵa juwap beredi?
qayda?, qayerde? qashan? qalay? qáytip?qansha? qansha ret? ne sebepten? nelikten? ne qılsań? ne qılǵan menen? hám t.b sorawlarǵa juwap beredi.
Pısıqlawıshtıń astı qalay sızıladı?
_._._
Ol jumısların tez isledi.
Sın pısıqlawısh
Bazardan aldım bir dana,
Ashıp qarasam mıń dana.
Anar
Pısıqlawısh qanday belgilerge iye boladı?
1) is-hárekettiń isleniwindegi hár túrli ráwishlik mánilerdi bildiredi;
2) ráwishlik mánidegi sorawlarǵa juwap beredi;
3) ráwish, hal feyil, qıya seplik qosımtalı hám tirkewishli atlıq hám t.b. sózlerden boladı;
4) ózi qatnaslı sóz benen jupkerlesiw hám basqarıw usıllarında baylanısadı;
5) bayanlawıshtan uzaqlasıp, gáptiń basında kelgende bayanlawısh penen sintaksislik baylanısı kúshsizlenedi.
Pısıqlawıshlar is-háreketti sıpatlaw mánisine qaray neshege bólinedi? Qanday
orın, waqıt, sın, muǵdar-dáreje, sebep, maqset, shárt hám qarsılas pısıqlawısh bolıp, 8 túrge bólinedi.
Orın pısıqlawısh qanday sorawlarǵa juwap beredi?
qayerde? qayaqqa? qayda? qayerge? qaydan? qayerden? qayaqtan? qayer menen? qalay qaray? qayer arqalı?
Waqıt pısıqlawısh degenimiz ne?
Is-hárekettiń isleniw waqtın sıpatlaytuǵın pısıqlawıshqa waqıt pısıqlawısh delinedi.
Zebra🦓 ;Arıslan🦁;Begemot; Jirafa🦒. Bul haywanlardı ne birlestirip turıptı🤔
Madagascar Multifilmi
Liza juwırıp baratırıp kóyleginiń jeńine qolın suqtı.
waqıt pısıqlawısh. juwırıp baratırıp
Sın pısıqlawısh degenimiz ne, qanday sorawlarǵa juwap beredi?
Is-hárekettiń isleniw sının, sapasın, qalay islengenin bildiretuǵın pısıqlawıshqa sın pısıqlawısh delinedi. Sın pısıqlawıshı qalay? qáytip? qalayınsha? hám t.b. sorawlarǵa juwap beredi.
....... kóbinese sın ráwishi, kelbetlik, hal feyil, eliklewish sózlerden qıya seplik qosımtalı hám tirkewishli atawıshlar arqalı bildiriledi.
sın pısıqlawısh
Bir jıldıń ishinde paxta atızınıń zúrááti 3,2 centner kóbeydi.
muǵdar-dáreje pısıqlawısh
Tanıqlı shaxmatshı Mixayl Chirogin óz sáwbetlerinde aytıwına qaraģanda oyın waqtında oylanatuǵın qıyın jaģdaylarda usı isti qılatuǵın eken. Ol is qarsılasına degen húrmetsizlik emes eken. Shaxmatshı qayta qayta aytıp ótedi.
Soraw: Ol qaysı isti qılatuǵın bolģan?
Qolın qaltasına salıp otırģan. Sebebi shaxmatta siz bir figuranı uslap qoysańız onı júriwge májbúrsiz.
Ol peshtiń artına jasırındı.
Orın pısıqlawısh. Pechtiń artına
Onıń júzi quwanıshtan qızarıp ketti. Gápte pısıqlawısh qalay jasalǵan?
Shıǵıs seplik qosımtalı atawısh sózden
Qarsılas pısıqlawısh degenimiz ne
Is-hárekettiń isleniwine qarsılaslıq mánide aytılatuǵın pısıqlawıshqa qarsılas pısıqlawısh delinedi.
..... arnap, ádeyi, jorta, jortaǵa, bilqastan, qasaqana, jay, jaysha hám t.b. ráwishleri arqalı bildiriledi.
Maqset pısıqlawısh
Francuz alımı Andre Moruadan bir dostı soradı:
- Qáne aytshı, tariyxtı kim kóbirek ózgertti? Cezar ma yáki Napaleon?
Morua mınanday juwap beredi:
- Civilizaciya payda bolǵannan berli tariyxtı eń kóp ózgertken .... lar!
Noqatlar ornın toltırıń
tariyxshılar
Shárt pısıqlawısh degenimiz ne? sorawları...
Is-hárekettiń isleniw shártin bildiretuǵın pısıqlawıshqa shárt pısıqlawısh delinedi. Shárt pısıqlawısh ne qılsa? ne qılsań? ne qılǵanda? qáytkende? ne qılmay? ne qılmaǵansha? hám t.b. sorawlarǵa juwap beredi.
Ol {qatań ashıwlanǵan jaǵdayda} kimdi bolsa da ayamaydı.
Shárt pısıqlawısh
-ǵan/-gen qosımtalı kelbetlik feyilge jaǵdayda sóziniń dizbeklesiwi arqalı
Atawısh sózlerge hám atawısh feyilden keyin maqsetinde, maqseti menen, niyetinde, niyet penen sózleriniń dizbeklesiwi arqalı bildirilgen gáp qurań.
1. Bul isti tezletiw maqsetinde balıq zavodına Tájekenniń ózi ketti.
2. Qurbaniyaz ornınan turıp doslıq niyet penen qolın qısıp qoydı.
-ıp/-ip,-p hám -ǵanlıqtan/-genlikten qosımtalı hal feyil hám hal feyilli toplamlardan bolǵan sebep pısıqlawıshqa gáp qurań.
1. Ol qısınıp terley basladı.
2. Ol súysinip oqıǵanlıqtan waqıttıń ótip ketkenin de sezbedi.
Ol geometriyaliq figura. Oǵan A háribin qossaq mámleket atı kelip shıǵadı.
Soraw bul qaysı mámleket?
Kuba