Tuproqlar xaritalari
Tuproqlarni xaritalashda koʻproq qanday usullaridan foydalaniladi
Kartografik, distansion, ekspeditsiya, geokimyoviy, litologik, geomorfologik, palegeografik, qiyoslash
Respublikamizdagi sugʻoriladigan yerlarning necha % turli darjada shoʻrlangan
49%
Arktika va tundra zonlarida 2-2,5 oyga necha sm boʻlgan qismi muzdan tushishi mumkin
20-25 sm gacha bolgan qismi muzdan tushushi mumkin
yer tashqi qatlamlarining tartib bilan aytib bering qalinligi necha km
1) chо‘kindi jinslar 10km 2) granitli (10-15 km) 3) bazalt 15-35 km gacha boradi.
Tuproq bonitirovkasi nima
tuproqning unumdorligi bо‘yicha nisbiy baholash
Birinchi tuproq tipologiyasini o‘zida namoyon etgan genetik - geografik tamoyil asosida tuzilgan tuproq xaritasi ham kim tarafidan tuzulgan
Dokuchayev 1882-yilda
18% yerlar qanday darajada shoʻrlangan
Kuchli va oʻrta darajada shoʻrlangan
Arktika va tundra zonlarida tuproqlar qanday jinslardan tashkil topgan
Ona jinsi-morenlar, flyuvioglyatsion va allyuvial, dellyuial yotqiziqlar.
barcha turdagi tog‘ jinslari va minerallarning quyosh energiyasi, shamol, muz, о‘simlik va hayvonot dunyosining kimyoviy va mexanik ta’sirida yemirilishi shu kuchlar ta’sirida yer yuzasi shaklining о‘zgarishga qanday jarayon deyiladi
denudatsiya jarayonlari deyiladi
Oʻzbekiston hududida necha ming ga atrofida lalmi yerlarga tо‘g‘ri keldi
760 ming ga atrofida lalmi yerlarga tо‘g‘ri keladi
Nechanchi yilda Dokuchayev boshchiligida Rossiyaning Yevropa qismini tuproqlarini oʻrganilgan
1901-yilda
23 %dan ortigʻi qanday toifada yerlarga sirasiga kiradi
Boniteti past yerlar
Tundra» koreyaliklar tilida qanday manosini bildiradi.
oʻrmonsiz yer
Nurash pо‘sti yuzasida tarqalgan g‘ovak holdagi (g‘ovaksimon) chо‘kindi yotqiziqlar tuproq hosil qiluvchi qanday jinslar deb ataladi.
ona jinslar
Suv eroziyasi qanday eroziyalarga bо‘linadi
yoppasiga yuvilish (yuza) va uzunasiga rо‘y beradigan (jarlik)
I.P.Gerasimov xaritalaming masshtabiga qarab qanday toifalarga bo‘ladi
mayda masshtabli - masshtabi 1.500000 dan kichik;
о ‘rta masshtabli - masshtabi 1:100000 dan 1:300000 gacha;
yirik masshtabli - masshtabi 1:10000 dan 1:50000 gacha;
mukammallari — 1:5000 va yirik.
Qishloq xoʻjaligida intensiv foydalanadigan yerlar maydoni 4,3 mln ga Respublikamizning nimasi deb hisoblanadi
Oltin fondi
Arktika tuproqlar zonsining mikroorganizmlar orasida qanday bakteriyalar yoʻq
azotobakteriyalar
Barcha tuproq paydo qiluvchi (ona) jinslar kelib chiqishiga kо‘ra qanday guruhlarga boʻlinadi
ellyuvial, dellyuvial, allyuvial, kо‘l-allyuvial, prolyuvial, muz, dengiz, eol yotqiziqlari va lyoss jinslariga bо‘linad
Tuproqni himoyalovchi o‘simliklarni almashlab ekish, qor saqlanishini ta’minlash, qumlarni mustahkamlash va о‘rmonlashtirish, ihotazorlar bunyod etish, yaylovlardan tо‘g‘ri foydalanish, dala-о‘tloq-о‘rmon tizimi kо‘rinishidagi maydonlarni bunyod etish maqsadga muvofiq.
Bu qanday eroziyani oldini olishga qaratilgan chora tadbirlar
Shamol eroziyasiga qarshi
Dokuchayev tomonidan tuzilgan Shimoliy yarim shaming tuproq xaritasi qayerda bo‘lib o‘tgan xalqaro ko‘rgazmada namoyish etiladi.
1900-yilda Parijda
melioratsiya soʻzining maʼnosi nima
Lotincha melio - yaxshilash degan maʼnoni anglatadi
Arktika tuproqlarida gumus miqdori necha % gacha yetishi mumkin.
1 dan 3-5 % gacha yetishi mumkin
tog‘li о‘lkalarda bahorda erigan qor suvlari va vaqtinchalik kuchli jala yog‘in suvlari – sel oqimlari natijasida qanday yotqiziqlar hosil bо‘lgan
Prolyuvial yotqiziqlar yoki prolyuviy
Tuproqshunoslik – tuproq tо‘g‘risidagi fan bо‘lib, qanday fanlari toifasiga kiradi
biologik va qishloq xо‘jalik