Xalqaro xavfsizlik asoslari
Xalqaro tinchlik va xavfsizlikni saqlash asosiy vazifasi bo‘lgan xalqaro tashkilot qaysi?
Birlashgan Millatlar Tashkiloti (BMT).
BMT Xavfsizlik Kengashida nechta a’zo davlat bor?
15 ta: 5 ta doimiy va 10 ta saylanadigan a’zo.
Markaziy Osiyo mintaqasiga qaysi beshta davlat kiradi?
O‘zbekiston, Qozog‘iston, Qirg‘iziston, Tojikiston va Turkmaniston.
Davlat yoki tizimlarga zarar yetkazish maqsadida kompyuter tarmoqlariga uyushtirilgan hujum nima deyiladi?
Kiberhujum
Ikki davlat o‘rtasida keskinlik oshdi. Urushning oldini olish uchun eng maqbul birinchi qadam nima?
Bevosita muloqot va diplomatik muzokaralarni boshlash, vaziyatni aniqlashtirish.
Davlatning tashqi tahdidlardan mustaqilligini, hududiy yaxlitligini va aholisini himoya qilish holati nima deyiladi?
Milliy xavfsizlik.
NATOning asosiy vazifasi nima?
A’zo davlatlarning kollektiv mudofaasini ta’minlash.
Shanxay Hamkorlik Tashkilotining qisqartmasi nima?
ShHT
Yadro quroliga ega ikki tomonning o‘zaro zarbasi ikkalasi uchun ham halokatli oqibatlarga olib kelishi mumkinligi bilan izohlanadigan tiyib turish tushunchasi nima?
O‘zaro kafolatlangan yo‘q qilish (MAD — Mutually Assured Destruction).
Davlatning kiberhujumga uchragani haqida dalillar hali to‘liq tasdiqlanmagan. Hukumat qanday yo‘l tutishi kerak?
Hujumni texnik tekshirish, dalillarni yig‘ish, zarur himoya choralarini ko‘rish va tasdiqlanmagan ayblovlardan tiyilish.
An’anaviy xavfsizlik va noan’anaviy xavfsizlik o‘rtasidagi asosiy farq nima?
An’anaviy xavfsizlik asosan harbiy tahdidlarga, noan’anaviy xavfsizlik esa pandemiya, iqlim o‘zgarishi, kiberhujum va boshqa noharbiy tahdidlarga qaratiladi.
BMT Xavfsizlik Kengashining besh doimiy a’zosi qaysilar?
AQSH, Buyuk Britaniya, Fransiya, Rossiya va Xitoy.
Markaziy Osiyoda suv resurslaridan foydalanish nima uchun mintaqaviy xavfsizlik masalasi hisoblanadi?
Chunki suv qishloq xo‘jaligi, energetika va aholi turmushiga ta’sir qiladi; resurslarni taqsimlashdagi kelishmovchiliklar davlatlararo ziddiyatlarni kuchaytirishi mumkin.
Terrorizm bilan transmilliy uyushgan jinoyatchilik o‘rtasidagi asosiy farq nimada?
Terrorizm odatda siyosiy yoki mafkuraviy maqsadda zo‘ravonlik orqali qo‘rqitishga qaratiladi; transmilliy uyushgan jinoyatchilik esa chegaralararo noqonuniy foyda olish faoliyatini anglatadi. Ular ayrim holatlarda kesishishi mumkin.
Bir mamlakatdagi suv tanqisligi qo‘shni davlatlarda ham iqtisodiy va siyosiy muammolarni keltirib chiqarmoqda. Bu tahdid nima sababdan transchegaraviy hisoblanadi?
Chunki uning sabablari yoki oqibatlari bir davlat chegarasida to‘xtamaydi, boshqa mamlakatlarga ham ta’sir qiladi.
Nima uchun bir davlatning harbiy qudratini oshirishi boshqa davlatlarda xavotir uyg‘otishi mumkin?
Xavfsizlik dilemmasi sababli: bir davlatning mudofaa chorasi boshqalar tomonidan tahdid deb qabul qilinib, qurollanish poygasini keltirib chiqarishi mumkin.
BMT Xavfsizlik Kengashining doimiy a’zolariga berilgan veto huquqi qanday ta’sir ko‘rsatadi?
Moddiy mazmundagi qaror loyihasining qabul qilinishiga to‘sqinlik qilishi mumkin, hatto boshqa a’zolar uni qo‘llab-quvvatlasa ham.
Afg‘onistondagi beqarorlik Markaziy Osiyo davlatlari xavfsizligiga qaysi uch yo‘l orqali ta’sir qilishi mumkin?
Transmilliy terrorizm va ekstremizm xavfi, noqonuniy giyohvand moddalar savdosi, qochqinlar oqimi va chegara xavfsizligi bilan bog‘liq muammolar orqali.
Nima uchun dezinformatsiya milliy xavfsizlikka tahdid tug‘dirishi mumkin?
U jamoatchilik ishonchini susaytirishi, vahima va ijtimoiy qutblashuvni kuchaytirishi hamda davlatlar o‘rtasidagi ziddiyatlarni avj oldirishi mumkin.
Davlat xavfsizlikni ta’minlash uchun faqat harbiy xarajatlarni oshirsa, qanday muammo yuzaga kelishi mumkin?
Diplomatiya, iqtisodiyot, sog‘liqni saqlash va kiberxavfsizlik kabi boshqa muhim yo‘nalishlarga resurslar yetishmasligi mumkin; harbiy xarajatlarning oshishi ham qo‘shnilarda xavotir uyg‘otishi mumkin.
Xalqaro xavfsizlikni ta’minlashda harbiy kuch, diplomatiya va xalqaro huquq bir-birini qanday to‘ldiradi?
Harbiy kuch tajovuzni tiyishi mumkin, diplomatiya mojarolarni muzokara orqali hal etadi, xalqaro huquq esa davlatlar xatti-harakatlari uchun qoidalar va majburiyatlarni belgilaydi.
BMT Bosh Assambleyasi va Xavfsizlik Kengashining xalqaro tinchlikni saqlashdagi vakolatlari qanday farqlanadi?
Bosh Assambleya tavsiyalar va umumiy siyosiy muhokamalar bilan shug‘ullanadi; Xavfsizlik Kengashi esa BMT Nizomiga muvofiq xalqaro tinchlik va xavfsizlik bo‘yicha majburiy qarorlar qabul qilishi mumkin.
Mintaqaviy xavfsizlikni mustahkamlash uchun Markaziy Osiyo davlatlari qanday uchta amaliy hamkorlik choralarini ko‘rishi mumkin?
Chegara va razvedka ma’lumotlari almashinuvi, suv-energetika bo‘yicha kelishuvlar, qo‘shma favqulodda vaziyatlar mashqlari va diplomatik maslahatlashuvlar.
Bir davlat o‘zini himoya qilish uchun qurollanadi, qo‘shni davlat esa buni hujumga tayyorgarlik deb tushunib, o‘zi ham qurollanadi. Bu qanday jarayon?
Xavfsizlik dilemmasi; u qurollanish poygasiga olib kelishi mumkin.
Mintaqada ikki davlat chegara bo‘yicha kelisha olmayapti. Sen vositachi bo‘lsang, barqaror yechimga erishish uchun qanday uch bosqichni taklif qilarding?
1. Tomonlarni muzokaraga jalb qilish va faktlarni aniqlash. 2. Neytral ekspertlar yordamida masalani o‘rganish va murosali variantlarni ishlab chiqish. 3. Kelishuvni rasmiylashtirish, bajarilishini kuzatish va nizolarni hal etish mexanizmini belgilash.