5
уркун кайсы жылы болгон ?
жооп:1916-жылы.
Үркүн окуялары кайсы өлкөнүн аймагында болгон?
Азыркы Кыргызстандын аймагында (ал учурда Россия империясынын курамында болгон).
1916-жылдагы көтөрүлүш кайсы империяга каршы багытталган?
Россия империясына каршы.
Үркүн окуялары дагы кандай ат менен аталат?
1916-жылдагы улуттук-боштондук көтөрүлүш.
Үркүндө кайсы эл эң көп жабыркаган?
Кыргыз эли.
1916-жылдагы көтөрүлүштүн башталышына кайсы жарлык себеп болгон?
1916-жылдын 25-июнундагы тыл жумуштарына мобилизациялоо жөнүндө жарлык.
Үркүн учурунда кыргыздар кайсы жакка массалык түрдө качышкан?
Кытайга (Чыгыш Түркстанга).
Түзем калкты мобилизациялоо жөнүндө жарлыкка кайсы падыша кол койгон?
Николай II падыша.
Жергиликтүү калкты кандай иштерге жөнөтмөк болушкан?
Тыл (кара) жумуштарына.
Көтөрүлүш 1916-жылдын кайсы айында башталган?
1916-жылдын июль айында.
Эмне себептен жергиликтүү калк мобилизацияга каршы чыккан?
Анткени мобилизация элдин салттуу жашоо образын бузган жана адилетсиз деп кабыл алынган.
Азыркы Кыргызстандын кайсы аймактары көтөрүлүштүн борбору болгон?
Чүй, Ысык-Көл, Нарын, Талас аймактары.
Тоо ашып качкан эл кандай кыйынчылыктарга туш болгон?
Ачарчылык, суук, оорулар, кол салуулар жана оор тоо ашуулар.
Үркүн учурунда болжол менен канча адам каза болгон?
Ар түрдүү маалыматтар боюнча 100 миңден 200 миңге чейин адам.
Үркүн кыргыз элинин калкынын санына кандай таасир тийгизген?
Калктын саны кескин азайган, массалык өлүм жана көчүү болгон.
1916-жылдагы көтөрүлүштү колониялык саясаттын натыйжасы катары кандай далилдер менен түшүндүрүүгө болот?
1916-жылдагы көтөрүлүш падышалык Россиянын колониялык саясатынын түз натыйжасы болгон. Жергиликтүү элдин жерлерин тартып алып, орус көчмөндөрүн жайгаштыруу, салыктын көбөйүшү жана саясий укуктардын чектелиши нааразылыкты күчөткөн.
Падышалык бийликтин жер саясаты кыргыз коомунун социалдык түзүлүшүнө кандай өзгөрүүлөрдү алып келген?
Жер саясаты салттуу көчмөн чарбасын алсыраткан. Кыргыздардын жайыттары кыскарып, бай-манаптар менен кедейлердин ортосундагы айырма күчөгөн. Коомдук теңсиздик тереңдеген.
Үркүн окуяларын Борбор Азиядагы башка 1916-жылдагы көтөрүлүштөр менен салыштырып талдап бериңиз.
Борбор Азиядагы башка аймактардагы көтөрүлүштөр сыяктуу эле, бул окуя да мобилизация жарлыгына каршы чыккан. Бирок Кыргызстанда калктын тоо ашып массалык качуусу жана жоготуулардын чоңдугу менен айырмаланган.
Көтөрүлүштүн жеңилишинин негизги ички жана тышкы себептерин системалуу түрдө талдаңыз.
Көтөрүлүштүн жеңилиши ички жана тышкы себептерге байланыштуу болгон: ички жактан — бирдиктүү жетекчиликтин жана курал-жарактын жетишсиздиги, уюшкандыктын алсыздыгы; тышкы жактан — падышалык аскердин күчтүү даярдыгы, катуу жазалоо чаралары жана согуш мезгилиндеги мамлекеттик көзөмөлдүн күчтүүлүгү.
Үркүндү геноцид катары баалоо мүмкүнбү? Тарыхый жана укуктук негизде талкуулаңыз.
Айрым тарыхчылар Үркүндү геноцид деп баалашат, анткени массалык кыргын жана куугунтук болгон. Бирок укуктук жактан эл аралык деңгээлде мындай статус расмий берилген эмес.
1916-жылдагы окуялар кыргыз улуттук аң-сезиминин калыптанышына кандай роль ойногон?
Үркүн кыргыз элинин биримдигин жана улуттук аң-сезимин күчөткөн. Кийинки мезгилде эркиндик жана өз алдынчалык идеялары бекемделген.
1916-жылдагы жарлык болбогондо, көтөрүлүш болбой калмак беле?
Эгер мобилизация жарлыгы болбогондо, нааразылык башка формада чыгышы мүмкүн эле. Бирок жер маселеси жана социалдык теңсиздик баары бир чыңалууну сактап турган.
Үркүн кыргыздардын тарыхый эс тутумунда кандай символдук мааниге ээ?
Үркүн кыргыздардын тарыхый эс тутумунда кайгынын, жоготуунун жана ошол эле учурда эркиндик үчүн күрөштүн символу болуп калды.
Үркүн окуясын эл аралык деңгээлде таанытуу кыргыз тарыхы үчүн кандай мааниге ээ?
Эл аралык деңгээлде таанытуу кыргыз тарыхын дүйнөгө жеткирүүгө, тарыхый адилеттүүлүктү бекемдөөгө жана улуттук өзүн-өзү таанууга жардам берет.
Үркүн учурунда кыргыз элинин салттуу жашоо образы кандай өзгөрүүгө дуушар болгон?
Үркүн учурунда кыргыз элинин салттуу көчмөн жашоо образы олуттуу өзгөрүүгө учураган. Көпчүлүк эл мал-мүлкүн таштап, Кытайга качууга мажбур болгон. Жайыттарынан жана жерлеринен ажырап, чарбачылык үзгүлтүккө учураган. Малдын саны азайып, ачарчылык күчөгөн. Үй-бүлөлөр бөлүнүп, айрымдары кайтып келе албай калган. Натыйжада кыргыз коомунун экономикалык жана социалдык түзүлүшү алсырап, салттуу турмуш тартиби бузулган.