Менеджмент пен басқару: анықтамасы, айырмашылығы, субъект–объект, даму кезеңдері
Басқару мен менеджмент ұғымдарының айырмашылығы неде?
Басқару – бұл кез келген жүйеге (техникалық, биологиялық, әлеуметтік) мақсатты ықпал ету процесі. Ал менеджмент – тек әлеуметтік-экономикалық жүйелерді, әсіресе нарық жағдайындағы ұйымдарды басқарудың кәсіби қызметі.
Айырмашылығы:
• Басқару – кең ұғым, әмбебап категория.
• Менеджмент – нарықтық экономикаға тән, табыс табуға бағытталған басқару түрі.
Басқарушылық шешім дегеніміз не?
Басқарушылық шешім – ұйым мақсаттарына жету үшін бірнеше баламаның ішінен тиімдісін таңдау процесі. Ол талдау, бағалау және жауапкершілікті талап етеді.
Бәсекеге қабілеттілік дегеніміз не?
Компанияның нарықта өз өнімін табысты өткізу және бәсекелестерден артықшылыққа ие болу қабілеті.
Ұйымдағы басқару деңгейлері қандай?
1. Жоғары деңгей (стратегиялық)
2. Орта буын
3. Төменгі деңгей (оперативтік)
Коммуникация дегеніміз не?
Ақпарат алмасу процесі, басқарудың негізгі құралы.
Басқару субъектісі мен объектісі дегеніміз не?
• Басқару субъектісі – басқарушылық ықпал ететін тарап (менеджер, директор, басқару органы).
• Басқару объектісі – басқарылатын жүйе (қызметкерлер, бөлім, ұйым, өндіріс процесі).
Субъект ақпарат жинап, шешім қабылдайды және объектінің қызметін реттейді
Басқару шешімдерінің түрлерін атаңыз.
1. Стратегиялық (ұзақ мерзімді)
2. Тактикалық (орта мерзімді)
3. Жедел (оперативтік)
4. Бағдарламаланған
5. Бағдарламаланбаған
Бәсекелестік артықшылық дегеніміз не?
Компанияны өзгелерден ерекшелендіретін бірегей қасиеттер жиынтығы (баға, сапа, бренд, инновация).
Жоғары деңгей менеджерлерінің қызметі?
Стратегия анықтау, миссия қалыптастыру, сыртқы ортамен байланыс.
Коммуникация түрлері қандай?
1. Вербалды
2. Вербалды емес
3. Жазбаша
4. Бейресми
5. Ресми
Файоль бойынша басқару функциялары қандай?
Henri Fayol бойынша негізгі функциялар:
1. Жоспарлау
2. Ұйымдастыру
3. Мотивация
4. Бақылау
5. Үйлестіру
Шешім қабылдау критерийлері қандай?
• Тиімділік
• Үнемділік
• Тәуекел деңгейі
• Әлеуметтік салдары
• Уақыт факторы
Michael Porter бойынша негізгі стратегиялар қандай?
1. Шығындар бойынша көшбасшылық
2. Дифференциация
3. Фокустау стратегиясы
Орта буын менеджерлерінің рөлі?
Стратегияны нақты жоспарларға айналдыру, бөлімдерді үйлестіру.
Коммуникация процесінің кезеңдері?
1. Ақпаратты қалыптастыру
2. Кодтау
3. Жіберу
4. Қабылдау
5. Декодтау
6. Кері байланыс
Менеджменттің қазіргі кезеңінің ерекшелігі неде?
Қазіргі менеджмент цифрландыру, инновация, жаһандану, стратегиялық басқару және адам капиталына инвестицияға негізделген. Икемді басқару (agile), жобалық басқару, көшбасшылық маңызды рөл атқарады.
Шешім қабылдау әдістерін атаңыз.
• Сараптамалық әдіс
• Миға шабуыл
• SWOT талдау
• Экономикалық-математикалық модельдеу
• Дельфи әдісі
Портердің «5 күш» моделін түсіндіріңіз.
Michael Porter ұсынған модель:
1. Сала ішіндегі бәсеке
2. Жаңа бәсекелестер қаупі
3. Алмастырушы тауарлар
4. Жеткізушілер ықпалы
5. Тұтынушылар ықпалы
Henry Mintzberg бойынша менеджер рөлдері қандай?
3 топқа бөлінеді:
1. Тұлғааралық (лидер, өкіл)
2. Ақпараттық (монитор, таратушы)
3. Шешім қабылдаушы (кәсіпкер, реттеуші)
Коммуникациялық кедергілер?
Тілдік, психологиялық, техникалық, мәдени айырмашылықтар.
Менеджменттің даму кезеңдерін атаңыз және сипаттаңыз.
1. Ғылыми басқару мектебі – Frederick Winslow Taylor. Еңбек өнімділігін арттыру, нормалау, стандарттау.
2. Әкімшілік мектеп – Henri Fayol. Басқарудың 14 қағидасы, басқару функциялары.
3. Адамдық қатынастар мектебі – Elton Mayo. Әлеуметтік-психологиялық факторлардың рөлі.
4. Сандық әдістер мектебі – математикалық модельдер, статистика.
5. Жүйелік және жағдайлық тәсіл – ұйымды ашық жүйе ретінде қарастыру.
Тәуекел жағдайында шешім қалай қабылданады?
Ақпарат толық емес кезде ықтималдық теориясы, сценарийлік талдау, тәуекелді минимизациялау стратегиялары қолданылады.
Бәсекеге қабілеттілікті арттыру жолдары?
Инновация енгізу, шығындарды азайту, маркетингті күшейту, сапаны арттыру, кадрларды дамыту.
Төменгі деңгей менеджерінің ерекшелігі неде?
Тікелей орындаушылармен жұмыс істейді, күнделікті операцияларды бақылайды.
Тиімді коммуникацияның шарттары?
Айқындық, кері байланыс, сенімділік, уақтылы жеткізу, аудиторияны ескеру.