1
Әр функцияның атқаратын міндеті бар. Ол қазақ халқының фольклорында да айтылады. Бірақ заманауи қолданыстан қалып бара жатыр. Этникалық құндылық тұрғысынан да, математикалық санмен де, тіпті қолынан көп нәрсе келетін адам ретінде қарасаңыз да болады.
Сұрақ: Сан атауымен байланысты жаратылыс?
бес саусақ
Ауылдың алты ауызы. Тау басындай биіктей беретін. Қажет кезде тұтқынды әп сәтте ұстап қалатындай кейпі бар. Өзі аз болса да, бірақ көп бұрыш шығаруға болатындай зат.
Сұрақ: Ұлттық мәдениетпен көрініс табатын атау
Алтыбақан тебу
Қорыққанға қос көрінер. Бір бастан екі бас жақсы. Тыңдап отырып ойға қаласың. Күтпеген жағдай орын алады. Көкейіңде сайрап тұратын айтарға сөзің болады. Оны естіген үш ондық + екі көзге жеткізеді. Олар ұлттық құндылықты ұстанған жұртқа жібереді. Демек, бұл оқиға елеулі, терминдік атауы да бар.
Сұрақ: Әңгіме атауы
Диалог
21 ғасырдың елеулі оқиғасы. 2026 жылдың қаңтарында «Көрінген таудың алыстығы жоқ» деп айтуға болатын. Ел-жұрт аман-саулығын білгеннен соң, ай қылаңданып, күн көтерілген шақта болған оқиға. Оқиғаның басты кейіпкері біреу, орындаған бес ағайын.
Сұрақ: Қай күні болған және атауы?
2026 ж. 15 наурыз. Референдум.
Тербеліс заңын ертеден-ақ білген бір ұлт бар. Бірақ арнайы не ғылым деп қарамаған, не кітапқа жазбаған. Ол заңды бақытты шақта орындамаған бір жан болмаған шығар. Реттік санмен айтып, бір-бірін күтіп, керемет асыр салса да болады. Бірақ сөз басында дала тағысын алатындай абыройға ие жаратылыс иелері аталады.
Сұрақ: Ойын атауы. Қолданылатын сан атаулары?
"Ақсерек пен Көксерек». Бірінші, екінші
Туған жері арал. Геродоттың тәсіліне салып, кілт сөзін өзгертсеңіз, қазақ жеріндегі қоғамдастықтың бастауындай тарихи атауы бар. Қашан көрсең ашкөздігін отпен ойнаған баладай танытатын тірі, бірақ ақылды қимыл иесі оның тағдырын өзгертіп, көп-көп өзгеріске ұшыраған, қазіргі таңда үлкен сұранысқа ие, жаһанды жарға шығарып, қайуана қазақтай етіп жіберген құбылыс.
Сұрақ: Табаны төңкергендей әрекет атауы?
Ағылшын тілі
Белгілі бір кеңістікте жатқан сызба. Кейде көрінеді, кейде көрініс табады. Бұл сызба адам өмірінде болатын оқиғамен де байланыстырып айтылады. Соған орай, ойлансаңыз, қазақ тарихында, тіпті белгілі бір рухани құндылықты ұстанған адамдар тобында болған, олардың өмірін бояуға келіп-кеткендей тұлға. Белгілі тұлғаға заманауи стратегия санының қатысы бар.
Сұрақ: Тұлға есімі. Заманауи стратегия?
Ш. Уәлиханов. «Қазақстан – 2030»
Бір кездері Дарвин эволюцияны адаммен өзгереді деп негіздеген. Адам екі құлағымен естіп, ойымен сүзіп, неге екенін, өзгертіп, өңдеп, шынайы да, өсектей де таратып айта жүрген. Содан болу керек, өсек байғұс мәдениетке кіре алмай қалыпты. Заман өзгеріп, адамнан да ақылды каучук пайда болды. Естің арқасында есепке мықты, шапшаң қимылды, онсыз жұмыс қауырт болатын дағдайға жеттік.
Сұрақ: Құрамында бір дыбысы ауыстырылса, жандыдан жансыз атауға ие болатын не нәрсе?
Информатика
90-60-90-ды негізге алып, біреуге көйлек пішеді. 0-ді қосып, жоқтан бар шығарады. Түбінде экономика ғылымының қан айналым жүйесі боп, құнсыздандыруды жүзеге асырған. Өзіне қосарлы абысын жасап алған бір өте қызық құбылыс.
Сұрақ: Қаншалықты үйренсең, соншалықты желаяқ (синоним) ететін нәрсе?
Математика
Бұлбұл құстың буынын алып, есіктен сыртқа беттейтін, қазақты мәдениетті түрде бетсіз ететін, Антика дәуірінен бастау алған, физиканың барлық заңын табиғи жолмен көрсете алатын, орыстың кірме дыбысымен басталатын өнімсіз орындалмайтын құбылыс.
Сұрақ: қозғалыс атауы?
Спорт
Ол үшін табиғаттың құбылыстары маңызды. Қазақтың төл дыбысымен басталып, үш шақтың бірінде аяқталады. Сэлфиге көп түсіп, фотомен синтезделеді. Қолайсыз жағдай болса, түсін өзгертіп шығады.
Сұрақ: Адамша тағдыры бар не нәрсе?
Өсімдік
Керқұла атты Кендебайдың ұстазы отбасы болды. Аң аулады, құс атты. Бірақ ол үшін жеткіліксіз болды. Сөйтсек, адамзат үшін үйренетін нәрсе көп екен. Дарындыларды қолдап Платон академияны, Аристотель лицейді құрыпты. Арабтар өмірді тағдырға балап, жан дүниесімен жақын ілімді үйретіпті. Осы оқиғаның барлығы бір шатырдың астында жүзеге асыпты.
Сұрақ: қарабайыр шатыр қалай деп аталады?
Мектеп
Бір күннің қозғалыс әрекетінен:
Біреу жұмысқа кетті.
Біреу дүкенге барды.
Біреу көлікке отырды.
Оқиғалар әр уақытта болып жатады. Оларды геометриялық фигура бұрыштарына қойсаңыз, фигураның бір түрі шығады. Фигураның бұрыш санына қарай өлшемдік көнеленген сөзді табыңыз.
Оқиға саны үшеу. Сондықтан оларды үшбұрыш геом. фигурасына салуға болады. Бұрыш саны үшеу болғандықтан, оқиғалардың болу уақытын «кез» сөзімен өлшеп айтуға болады.
100 мың жыл бұрынғы өркениеті бар, географ Ш. Уәлихановтың бір сапарында жүріп өткен аймақпен түйіскен, Қазақ хандығы кезеңінде стратегиялық аймақ болған, суы да, нуы да қалың болғандықтан сын есіммен аталған, Ай бедеріндегідей құрамы бар елді мекенді табыңыз. Теңгені пайдаланып, экономикасын сабақты инедей иірілген жолмен жүргізіп отырған.
Сұрақ: елді мекен?
Қаратау
Аңыз бойынша күйік шалған, өзі ойыс келген әрі фильтр, Құдайдың рақымы болса, көзі шарасынан шығып ұлғаяды. Алайда ыстыққа төзімсіз, нәтижесінде ауыр зат түзеді.
Сұрақ: дөңгелек зат, құрамы химия?
Күйген көл, құрамы тұз