ATAMALAR VA TA’RIFLAR
Nassning o‘zidan tushib qolgan va усиз ma’no to‘liq bo‘lmaydigan, so‘zning rostligi uchun talab qilinadigan dalolat turi nima?
Iqtizo an-nass.
"Alloh savdoni halol qildi" oyatidan savdoning halolligini tushunish nassning qaysi turiga misol?
Iborat an-nass.
"Iqtizo" so‘zining lug‘aviy ma’nosi nima?
Talab va chaqirish.
Nassning to‘rt turi ichida eng kuchsizi (tartibda oxirgisi) qaysi?
Iqtizo an-nass
"Sizlarga onalaringiz harom qilindi" oyatida uylanish so‘zi qaysi yo‘l bilan taqdir qilingan?
Iqtizo an-nass.
"Har bir millat vakillari tomonidan ma’lum bir ma’no uchun tuzilgan so‘z o‘z ma’nosida ishlatilsa" usul ilmida nima deyiladi?
Haqiqat.
"Biz bo‘lgan shahardan so‘ra" oyatida "shahar" so‘zi aslida nimani anglatadi?
Shahar ahlini (Iqtizo an-nass)
Ota-onaga "uff" deyish haromligi orqali ularni urish ham haromligini anglash qaysi turga kiradi?
Dalolat an-nass
"Ummatingizdan xato... ko‘tarildi" hadisida "gunoh" so‘zining taqdir qilinishi nima uchun Iqtizo hisoblanadi?
Chunki усиз ma’no shariatga to‘g‘ri kelmaydi (xato jismonan sodir bo‘ladi)
Dalolat an-nassda "ozor va undan yuqori ozorlar"ning hukmi qanday bo‘ladi?
Bir xil (harom) bo‘ladi.
"Iborat an-nass" darajasidan keyingi, nassning asosiy maqsadi bo‘lmasa-da, lafzning tuzilishidan olinadigan dalolat qaysi?
Ishorat an-nass.
Ota-onaga "uff" deyish haromligi orqali ularni "so‘kish" haromligini aniqlash qaysi turga kiradi?
Dalolat an-nass.
"Biz bo‘lgan shahardan so‘ra" oyatida gapning rost va haq bo‘lishi uchun qaysi so‘z iqtizo qilinadi?
"Ahli" (shahar ahlidan so‘ra).
Ota o‘z farzandini o‘ldirsa qasos olinmasligi haqidagi hukm manbada qaysi dalolat turi doirasida keltirilgan?
Dalolat an-nass
Nassning qaysi turi matnda tushib qolgan "maxfiy" so‘zni bor deb hisoblashni talab qiladi?
Iqtizo an-nass
Dalolat an-nassda hukmning sababi (illati) qanday yo‘l bilan aniqlanadi?
Lug‘at jihatdan (ijtihodsiz).
Luqmon va Ahqof suralaridagi muddatlarni ayirish orqali "6 oy" natijasiga kelish qaysi dalolat mahsulidir?
Ishorat an-nass.
Dalolat an-nassda hukmning sababi (illati) qanday yo‘l bilan bilinadi?
Lug‘at jihatdan
Ota ehtiyojmand bo‘lganda farzandining molidan foydalanish haqqi "Nafaqasini berish ota zimmasidadir" oyatining qaysi ishorasidan olinadi?
"Lahu" (u uchun) iborasidagi mulkdorlik ishorasidan.
Pul berib otani ishlatish yoki uni qarz tufayli qamab qo‘yish mumkin emasligi qaysi oyatning dalolatidan kelib chiqadi?
Isro surasi, 23-oyat ("uff" dema)
"Lafzlar o‘z ma’nolarida iste’mol qilinishi yoki qilinmasligiga ko‘ra" bo‘linadigan to‘rt qismni
Haqiqat, Majoz, Sarih, Kinoya
"Ota o‘z farzandini o‘ldirsa qasos olinmaydi" degan huquqiy qoida manbadagi qaysi dalolat turi doirasida tahlil qilingan?
Dalolat an-nass
Yetimning molini yeyish haromligidan uni yoqib yuborish ham harom ekanini anglash nega "Dalolat" hisoblanadi?
Chunki har ikkisida ham "molni nobud qilish" (ozor/zarar) illati mavjud
Dalolat an-nassning oddiy "Qiyos"dan farqi nimada?
Dalolatda illat lug‘atdan, qiyosda esa ijtihod orqali bilinadi.
Nassning dalolat turlarini o‘rganishdan ko‘zlangan asosiy maqsad nima?
Qur’on va Sunnatdan hukmlarni to‘g‘ri chiqarish va ularni darajalash