მარკეტინგული „ხაფანგები“
100 ქულა: რატომ მთავრდება მაღაზიებში ფასები თითქმის ყოველთვის ციფრი 9-ით (მაგ. 19.99 ₾ და არა 20 ₾)?
პასუხი: „მარცხენა ციფრის ეფექტი“. ჩვენი ტვინი პირველ ციფრზე უფრო ამახვილებს ყურადღებას და ქვეცნობიერად გვეჩვენება, რომ ნივთი ბევრად იაფია.
100 ქულა: ვინ (ან პირთა რა ჯგუფი) ითვლება მსოფლიოში პირველი კრიპტოვალუტის — ბიტკოინის შემქმნელად, რომლის რეალური ვინაობაც დღემდე უცნობია?
პასუხი: სატოში ნაკამოტო (Satoshi Nakamoto).
100 ქულა: ცნობილი ფინანსური წესის (50/30/20) მიხედვით, შემოსავლის 50% მიდის საჭიროებებზე, 20% დანაზოგში. რაზე იხარჯება დარჩენილი 30%?
პასუხი: სურვილებზე (გართობა, კაფე, კინო, ჰობი).
100 ქულა: რა ჰქვია ბარათის 4-ციფრიან საიდუმლო კოდს, რომელიც არავის, მათ შორის არც ბანკის თანამშრომელს, არ უნდა ვუთხრათ?
პასუხი: PIN კოდი.
100 ქულა: ამ საძიებო სისტემამ სახელი მიიღო მათემატიკური ტერმინ „გუგოლისგან“ (ციფრი 1 ასი ნულით). რა ჰქვია მას?
პასუხი: Google.
200 ქულა: რატომ არის დიდ მარკეტებში ყოველდღიური პროდუქტები (პური, რძე) დარბაზის ყველაზე ბოლოში, ხოლო საღეჭი რეზინები და შოკოლადები — სალაროსთან?
პასუხი: პურისთვის მიმავალმა მყიდველმა რომ მთელი მაღაზია გაიაროს და გზად სხვა რამეებიც ჩაყაროს, ხოლო სალაროსთან რიგში დგომისას „იმპულსური (დაუგეგმავი) შესყიდვა“ გააკეთოს.
200 ქულა: რა ჰქვია ტექნოლოგიას, რომელიც ციფრულ გადარიცხვებს უსაფრთხოს ხდის და წარმოადგენს ერთგვარ „ციფრულ ბლოკნოტს“, სადაც ჩანაწერის შეცვლა შეუძლებელია, რადგან ის ერთდროულად ათასობით კომპიუტერში ინახება?
პასუხი: ბლოკჩეინი (Blockchain)
200 ქულა: რა ჰქვია ეკონომიკურ მოვლენას, როდესაც დროთა განმავლობაში ფული უფასურდება და პროდუქტებზე ფასები იზრდება? (მაგ. რაც 5 წლის წინ 5 ლარი ღირდა, დღეს 10 ლარი ღირს).
პასუხი: ინფლაცია.
200 ქულა: რით განსხვავდება სადებეტო ბარათი საკრედიტო ბარათისგან?
პასუხი: სადებეტოზე დევს შენი საკუთარი ფული, საკრედიტოზე კი — ბანკისგან ნასესხები ფული, რომელიც მერე უნდა დააბრუნო.
200 ქულა: ბილ გეითსმა და სტივ ჯობსმა თავიანთი პირველი გიგანტური კომპანიები (Microsoft და Apple) ძალიან უცნაურ, არასამუშაო სივრცეში დაიწყეს. სად?
პასუხი: ავტოფარეხში (გარაჟში).
300 ქულა: სწრაფი კვების ობიექტები (მაგ. McDonald's) ინტერიერში ხშირად იყენებენ წითელ და ყვითელ ფერებს. რატომ?
პასუხი: ეს ფერები ქვეცნობიერად აღძრავს შიმშილის გრძნობას და თან გვაიძულებს სწრაფად ვჭამოთ და წავიდეთ, რათა ადგილი სხვას დავუთმოთ (დიდი ბრუნვა).
300 ქულა: 2010 წელს კაცმა 10 000 ბიტკოინად იყიდა პროდუქტი, რომელიც დღეს მილიარდობით დოლარი ღირს. ეს დღე კრიპტო-სამყაროში ისტორიულია. რა იყიდა მან?
პასუხი: 2 პიცა
300 ქულა: ფინანსებში არსებობს ოქროს წესი: „პირველ რიგში გადაუხადე...“ ვის?
პასუხი: საკუთარ თავს. ანუ, ფულის მიღებისთანავე ჯერ გადადე დანაზოგი და მხოლოდ ამის შემდეგ დახარჯე დარჩენილი თანხა.
300 ქულა: მესიჯით ან მეილით მოგივიდათ ყალბი ლინკი, სადაც გთხოვენ ბარათის მონაცემების შეყვანას პრიზის მოსაგებად ან ამანათის მისაღებად. რა ჰქვია ინტერნეტ-თაღლითობის ამ სახეობას?
პასუხი: ფიშინგი (Phishing).
300 ქულა: რომელი სპორტული ბრენდის ცნობილი ლოგო (Swoosh) შექმნა სტუდენტმა გოგონამ სულ რაღაც 35 დოლარად, დღეს კი ეს ლოგო მილიარდები ღირს?
პასუხი: Nike.
400 ქულა: რას ნიშნავს „პროდუქტის განთავსება“ (Product Placement) ფილმებსა თუ კომპიუტერულ თამაშებში?
პასუხი: როდესაც პერსონაჟი ფილმში „შემთხვევით“ კონკრეტული ბრენდის ტელეფონს იყენებს, ცნობილ გაზიან სასმელს სვამს ან კონკრეტული მარკის მანქანას მართავს.
400 ქულა: რას ნიშნავს აბრევიატურა NFT, რომელიც ციფრული ხელოვნების (ნახატის, მუსიკის) უნიკალურ, გაუყალბებელ მფლობელობას ადასტურებს ბლოკჩეინში?
პასუხი: Non-Fungible Token (არაჩანაცვლებადი / უნიკალური ტოკენი)
400 ქულა: ცნობილი ბესტსელერის „მდიდარი მამა, ღარიბი მამა“-ს მიხედვით, რით განსხვავდება „აქტივი“ „პასივისგან“?
პასუხი: აქტივს ფული შემოაქვს შენს ჯიბეში (მაგ. აქციები, გაქირავებული ბინა), პასივს კი ფული გააქვს შენი ჯიბიდან (მაგ. პირადი მანქანა, რომელიც ხარჯებს მოითხოვს).
400 ქულა: ალბერტ აინშტაინმა ამ მოვლენას „სამყაროს მერვე საოცრება“ უწოდა. რა ჰქვია პროცესს, როცა შენს დაზოგილ ფულს პროცენტი ერიცხება, შემდეგ კი ამ ახალ, გაზრდილ თანხას კიდევ პროცენტი ემატება და ფული ზვავივით იზრდება?
პასუხი: რთული პროცენტი (Compound Interest).
400 ქულა: თავდაპირველად ეს ინტერნეტ-პლატფორმა მხოლოდ ძველი, მეორადი წიგნების ონლაინ-მაღაზია იყო, დღეს კი მისი დამფუძნებელი ჯეფ ბეზოსი ერთ-ერთი უმდიდრესია. რა ჰქვია პლატფორმას?
პასუხი: Amazon.
ძვირადღირებულ რესტორნებსა და კაფეებში მენიუს გადაშლისას, ფასების გვერდით თითქმის არასოდეს წერია ვალუტის ნიშანი — ანუ, წერია უბრალოდ ციფრი „25“ და არა „25 ₾“ ან „25$“. რატომ აკეთებენ ამას რესტორნები ფსიქოლოგიური თვალსაზრისით?
სწორი პასუხი: ვალუტის ნიშანი (₾, $, €) ჩვენს ტვინში ქვეცნობიერად მომენტალურად ასოცირდება „ფულის დაკარგვის ტკივილთან“. როცა ნიშანი მოშორებულია და მხოლოდ ციფრი წერია, ადამიანი ამას აღიქვამს როგორც უბრალოდ ციფრს და არა მის საფულედან გასასვლელ რეალურ ფულს, რაც მას უფრო მეტის დახარჯვისკენ უბიძგებს.
კითხვა: კრიპტოვალუტების უმრავლესობისგან განსხვავებით, ბიტკოინის რაოდენობა სამყაროში მკაცრად შეზღუდულია — სულ შეიძლება არსებობდეს მხოლოდ 21 მილიონი ბიტკოინი (აქედან 19 მილიონზე მეტი უკვე მოპოვებულია). ეკონომიკური თვალსაზრისით, რა მიზნით ჩადო შემქმნელმა ეს შეზღუდვა კოდში?
სწორი პასუხი: ინფლაციის თავიდან ასაცილებლად და დეფიციტის შესაქმნელად. როცა რაღაცის რაოდენობა შეუზღუდავია (როგორც ქაღალდის ფულის, რომლის ბეჭდვაც ბანკებს სულ შეუძლიათ), ის უფასურდება. შეზღუდული რაოდენობა კი უზრუნველყოფს იმას, რომ დროთა განმავლობაში, მოთხოვნის ზრდასთან ერთად, ბიტკოინის ფასი გაიზარდოს (ისევე, როგორც ოქროსი, რომელიც დედამიწაზე შეზღუდულია).
კითხვა: წარმოიდგინეთ, რომ ბანკმა შემოგთავაზათ ორი ვარიანტი ფულის დასაზოგად: პირველია „ნომინალური მაღალი პროცენტი“, ხოლო მეორეა „ოდნავ დაბალი პროცენტი, მაგრამ ყოველთვიური კაპიტალიზაციით (ანუ რთული პროცენტით)“. გრძელვადიან პერსპექტივაში (მაგ. 5 ან 10 წელი) რომელი ვარიანტი აირჩევს ჭკვიანი ინვესტორი და რატომ?
სწორი პასუხი: მეორე ვარიანტს (რთულ პროცენტს). მიუხედავად იმისა, რომ საწყისი პროცენტი დაბალია, კაპიტალიზაცია ნიშნავს, რომ ყოველ თვეში დარიცხული სარგებელი ემატება ძირითად თანხას და მომდევნო თვეში პროცენტი უკვე ამ ახალ, უფრო დიდ თანხას ერიცხება. დროთა განმავლობაში ეს იწვევს ფულის გეომეტრიულ, ზვავისებურ ზრდას, რაც ჩვეულებრივ ნომინალურ პროცენტს ბევრად გადაუსწრებს.
კითხვა: ინტერნეტ-ბანკინგში ან სოციალურ ქსელებში შესვლისას, უსაფრთხოების ექსპერტები ყოველთვის გვირჩევენ ჩავრთოთ ფუნქცია, რომელსაც ჰქვია „ორფაქტორიანი ავთენტიფიკაცია“ (2FA). როგორ მუშაობს ის და რატომ არის თითქმის შეუძლებელი ამ დროს თქვენი ანგარიშის გატეხვა, თუნდაც ჰაკერმა თქვენი პაროლი იცოდეს?
სწორი პასუხი: ეს ნიშნავს, რომ სისტემაში შესასვლელად მხოლოდ პაროლი (პირველი ფაქტორი) არ კმარა. პაროლის ჩაწერის შემდეგ, სისტემა თქვენს პირად ტელეფონზე გიგზავნით ერთჯერად მოკლე კოდს SMS-ით ან სპეციალური აპლიკაციით (მეორე ფაქტორი). ჰაკერმა პაროლიც რომ გაიგოს, თქვენი რეალური ტელეფონი თუ ფიზიკურად ხელში არ უჭირავს, ანგარიშზე მაინც ვერ შევა.
კითხვა: 1990-იან წლებში კომპანია Netflix სულ სხვა მოდელით მუშაობდა — ისინი ადამიანებს ფოსტით უგზავნიდნენ ფილმების DVD დისკებს. მაშინდელმა გიგანტმა ვიდეო-გაქირავების კომპანიამ (Blockbuster) უარი თქვა Netflix-ის ყიდვაზე, რადგან ჩათვალა, რომ ფოსტით დისკების გზავნას მომავალი არ ჰქონდა. რა ჰქვია ბიზნესში იმ პროცესს, რამაც Netflix მსოფლიო გიგანტად აქცია, ძველი კომპანიები კი გააკოტრა?
სწორი პასუხი: ციფრული ტრანსფორმაცია (ან სტრიმინგი/ინოვაციური ბიზნეს-მოდელი). Netflix-მა დროულად დაინახა ინტერნეტის განვითარება, უარი თქვა ფიზიკურ დისკებზე და გადავიდა ონლაინ ჩვენებაზე, რითაც მთლიანად შეცვალა ინდუსტრია, ხოლო ინოვაციებთან ჩამორჩენილი ძველი გიგანტები ბაზრიდან გააქრო.