1-chorak
"Informatsiya" so‘zi qaysi tildan olingan va u o‘zbek tilida qanday ma’nolarni anglatadi?
"Informatsiya" so‘zining asosida lotincha informatio so‘zi yotadi. U o‘zbek tilida "tushuntirish", "tavsiflash" va "xabar olish" degan ma’nolarni anglatadi. O‘zbek tilida informatsiya so‘zi muqobili sifatida axborot so‘zi ishlatiladi.
Axborotni himoyalash zarurati nimadan kelib chiqadi? Kompyuter viruslari nima va qanday antivirus dasturlari qo‘llaniladi?
Axborot o‘z qiymatiga ega bo‘lgani uchun uni o‘g‘irlash, buzish yoki g‘arazli maqsadlarda o‘zgartirish xavfi bor, shu sababli uni himoyalash zarur. Kompyuter viruslari — boshqa dasturlar ichiga yashirincha joylashib olib, o‘z-o‘zidan ko‘payish, fayllarni zararlash yoki tizimni ishdan chiqarish xususiyatiga ega bo‘lgan zararli kichik dasturlardir. Ularga qarshi qo‘llaniladigan mashhur antivirus dasturlari: Kaspersky Anti-Virus, DrWeb, Norton Antivirus, NOD32, Avast, Avira va boshqalar.
Internet so‘zi qaysi inglizcha iboraning qisqartmasidan olingan va u qanday ma’noni anglatadi?
nternet so‘zi inglizcha "International Network" (Xalqaro tarmoq) yoki "Interconnected Networks" (O‘zaro bog‘langan tarmoqlar) iborasidan kelib chiqqan bo‘lib, butun dunyo kompyuterlarini yagona tizimga bog‘lovchi global tarmoqni anglatadi.
Web-sahifadagi Gipermatn nima? Web-sayt va Web-sahifani kitobga qanday o‘xshatish mumkin?
Gipermatn (gipermurojaat) — ustiga sichqoncha bosilganda tarmoqdagi boshqa bir web-sahifaga yoki hujjatga o‘tkazib yuboradigan maxsus faol matn yoki rasm elementidir. Darslikdagi o‘xshatishga ko‘ra: Web-saytni kitobga, web-sahifani esa shu kitobning alohida bir sahifasiga o‘xshatish mumkin.
Elektron pochtaning oddiy an’anaviy pochtadan qanday afzalliklari bor va milliy segmentda qanday saytlar bor?
Afzalliklari: axborot soniyalar ichida juda tez yetib boradi, xatga har qanday fayllarni (rasm, dastur, video, hujjat) biriktirish imkoniyati mavjud, iqtisodiy jihatdan juda arzon va uydan chiqmasdan jo‘natiladi. O‘zbekiston milliy segmentida elektron pochta xizmatini taklif etgan saytlarga misol: uol.uz, mail.uz kabilar (hozirda ID.uz va c.gov.uz tizimlari ham mavjud).
Allomamiz Abu Nasr Forobiy bilish jarayonini qaysi ikki bosqichga ajratgan va ularning axborot bilan bog‘liqligini qanday izohlagan?
Forobiy bilish jarayonini ikki bosqichga ajratgan: aqliy bilish va hissiy bilish. Ular o‘zaro chambarchas bog‘liq bo‘lib, biri boshqasisiz vujudga kelmaydi. Mazkur bosqichlar axborotsiz shakllanmagani sababli, axborot bilishning asosini tashkil etuvchi bosh element hisoblanadi.
Axborotning eng kichik va eng asosiy o‘lchov birliklari qaysilar? 1 Bayt necha bitga teng?
Axborotning eng kichik o‘lchov birligi — bit (binary digit — ikkilik raqam). Axborot hajmining eng asosiy o‘lchov birligi esa Bayt hisoblanadi. 1 Bayt = 8 bit
Axborot tizimlari deb nimaga aytiladi va ularning tarkibiy qismlariga nimalar kiradi?
Axborot tizimi — qo‘yilgan maqsadga erishish yo‘lida axborotni to‘plash, saqlash, qayta ishlash va uzatishni ta’minlovchi o‘zaro bog‘langan vositalar, usullar va xodimlar majmuidir. Uning tarkibiga texnik vositalar (apparatlar), dasturiy ta'minot, ma'lumotlar bazasi va undan foydalanuvchi insonlar kiradi.
World Wide Web (WWW) xizmati qachon va qaysi tashkilot loyihasi asosida yaratilgan? Multimedia nimani anglatadi
WWW xizmati 1989–1991-yillarda Yevropa Yadroviy tadqiqotlar markazi (CERN) loyihasi doirasida Tim Berners-Lee tomonidan yaratilgan. Tarkibidagi multimedia texnologiyasi — matn, rasm, ovoz, video va animatsiyalarning yagona dasturiy muhitda uyg‘unlashgan kombinatsiyasidir.
Microsoft Internet Explorer brauzerining asosiy interfeys menyulari yordamida qanday amallarni bajarish mumkin?
Fayl (File): Yangi oyna ochish, sahifani xotirada saqlash, chop etish (pechat) yoki dasturdan chiqish.
Ko‘rinish (View): Sahifa masshtabini o‘zgartirish, asboblar panelini sozlash, matn kodirovkasini to‘g‘rilash.
Servis (Tools): Brauzer sozlamalarini o‘zgartirish, kesh (cache) va tarixdagi (history) ma'lumotlarni tozalash, xavfsizlik darajasini belgilash.
Alloma Forobiy insonning tashqi ta'sirlarni qabul qiluvchi qanday 5 ta tashqi talabini (sezgisini) sanab o‘tgan?
Alloma tomonidan insonning sezgi a'zolari orqali vujudga keluvchi 5 ta "tashqi talabi" quyidagicha sanab o‘tilgan:
Teri orqali sezgi;
Ta'm bilish sezgisi;
Hid bilish sezgisi;
Eshitish sezgisi;
Ko‘rish sezgisi.
Sakkizlik va o‘n oltilik sonlarni ikkilik sanoq sistemasiga o‘tkazishda triada va tetradadan qanday foydalaniladi?
Triada (3 bitli guruh): Sakkizlik sanoq sistemasidagi har bir raqam alohida-alohida 3 ta ikkilik raqam kombinatsiyasi bilan almashtiriladi (masalan, $5_8 = 101_2$).
Tetrada (4 bitli guruh): O‘n oltilik sanoq sistemasidagi har bir raqam/harf alohida-alohida 4 ta ikkilik raqam kombinatsiyasi bilan almashtiriladi (masalan, $\text{A}_{16} = 1010_2$).
Kompyuter ekranida ixtiyoriy rangni hosil qilishda qo‘llaniladigan RGB modelining nomi qaysi ranglardan olingan?
RGB modeli uchta asosiy rangning inglizcha nomlarining bosh harflaridan olingan:
Red (Qizil)
Green (Yashil)
Blue (Moviy/Ko‘k)
Real vaqt rejimida va global axborot olamida ma’lumot almashish imkonini beruvchi E-mail, Chat va WWW xizmatlarining farqini ayting.
E-mail (Elektron pochta): Xat va fayllarni elektron manzil orqali jo‘natish xizmati (foydalanuvchi tarmoqda bo‘lishi shart emas).
Chat: Internet tarmoqdagi foydalanuvchilarning real vaqt rejimida (onlayn) matnli xabarlar orqali jonli muloqot qilishi.
WWW (World Wide Web): Butun dunyo o‘rgimchak to‘ri bo‘lib, o‘zaro gipermatnlar orqali bog‘langan web-sahifalardan iborat eng yirik axborot xizmati.
Web-brauzer nima va tarixda eng birinchi yaratilgan brauzer qanday nomlangan?
Web-brauzer — Internetdagi web-sahifalarni kodlardan o‘qib, ekranda foydalanuvchiga qulay shaklda (matn, rasm, video) ko‘rsatishni ta’minlovchi maxsus dasturdir. Tarixdagi eng birinchi brauzer WorldWideWeb (keyinchalik Nexus) deb nomlangan. Darslikda keltirilgan eng mashhur brauzerlar: Microsoft Internet Explorer, Mozilla Firefox, Google Chrome, Opera, Safari va hokazo
xborot nazariyasi asoschisi Klod Shenon va kibernetika fanining asoschisi Norbert Vinerlar axborot tushunchasiga qanday ta’rif berishgan?
Klod Shenon: Axborotni narsa haqidagi bilimlarimizdagi noaniqlikning bartaraf etilishi deb e'tirof etgan.
Norbert Viner: Axborotni bizning va sezgilarimizning tashqi olamga moslashuvimizdagi mazmunni ifodalashi deb qaragan.
Ikkilik sanoq sistemasida qo‘shish, ayirish va ko‘paytirish amallari qaysi qoidalar asosida bajariladi?
Ikkilikda amallar quyidagi qoidalar asosida bajariladi:
Qo‘shish: $0+0=0$; $0+1=1$; $1+0=1$; $1+1=10$ (0 yozilib, 1 dildagisi keyingi xonaga o‘tadi).
Ayirish: $0-0=0$; $1-1=0$; $1-0=1$; $10-1=1$ (oldingi xonadan 1 qarz olinadi).
Ko‘paytirish: $0 \cdot 0=0$; $0 \cdot 1=0$; $1 \cdot 0=0$; $1 \cdot 1=1$.
Kompyuter grafikasida Rastr, Piksel va Tasvirning rang chuqurligi deganda nima tushuniladi?
Piksel (Pixel): Ekrandagi tasvirni hosil qiluvchi eng kichik o‘lchamli mitti nuqta.
Rastr: Piksellarning satr va ustunlar bo‘yicha joylashgan to‘ri (matritsasi).
Rang chuqurligi: Bitta piksel rangini kodlash (xotirada saqlash) uchun ajratilgan bitlar soni ($I$). Ranglar soni esa $N=2^I$ formula orqali topiladi.
Internetda ma’lumotlarni uzatish qoidalari nima deb ataladi? TCP/IP protokolining vazifasini tushuntiring.
Internetda ma’lumot uzatish qoidalari protokollar deb ataladi. Eng asosiy protokol TCP/IP hisoblanadi:
TCP (Transmission Control Protocol): Uzatilayotgan katta hajmli axborotni kichik bo‘laklarga (paketlarga) ajratadi va manzilga yetib borgach, ularni yana xatosiz butun holatga keltiradi.
IP (Internet Protocol): Har bir paketga jo‘natuvchi va qabul qiluvchi kompyuterning aniq manzilini yopishtiradi hamda to‘g‘ri yo‘nalish (marshrut) bo‘ylab yetib borishini ta’minlaydi.
Provayderlar kimlar va ZiyoNET ta’lim tarmog‘i qachon tashkil etilgan?
rovayderlar — foydalanuvchilarga Internet tarmog‘iga ulanish va undan foydalanish xizmatlarini ko‘rsatuvchi, texnik imkoniyatlar bilan ta'minlovchi yuridik korxonalardir. O‘zbekistondagi eng yirik ta’lim tarmog‘i hisoblangan ZiyoNET tarmog‘i O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Qaroriga binoan 2005-yil 28-sentabrda tashkil etilgan.
Xabar bilan Axborot o‘rtasidagi farq nimada? Nima uchun bitta xabar ikki xil insonda turlicha axborot hosil qilishi mumkin?
avob: Xabar – axborotning moddiy shakli bo‘lib xizmat qiladi (masalan, biror shakl, belgi yoki tovush). Axborot esa inson tomonidan shu xabar asosida hosil qilinadigan nomoddiy mazmundir. Har bir insonning dunyoqarashi, bilimi va ehtiyoji turlicha bo‘lgani sababli, bitta xabar ikki kishida butunlay boshqa-boshqa mazmundagi axborotni uyg‘otishi mumkin.
nformatikada kompyuter texnikasining tarkibiy qismlari hisoblangan Hardware, Software va Brainware yo‘nalishlari nimani anglatadi?
Hardware: Kompyuterning texnik vositalari va qurilmalari majmui ("qattiq mahsulotlar").
Software: Kompyuterning dasturiy vositalari va dasturiy ta'minoti ("yumshoq mahsulotlar").
Brainware: Algoritmik vositalar, ya'ni algoritmlarni ishlab chiqish hamda ularni qo‘llash uslublari ("aql-idrok mahsuloti"
KB, MB va GB o‘lchov birliklari bir-biridan necha marta farq qiladi va xalqaro o‘tish koeffitsiyenti qaysi songa asoslangan?
O‘lchov birliklari bir-biridan 1024 marta farq qiladi. O‘tish koeffitsiyenti ikkining o‘ninchi darajasiga, ya'ni $2^{10} = 1024$ soniga asoslangan.
$1 \text{ KB} = 1024 \text{ Bayt}$
$1 \text{ MB} = 1024 \text{ KB}$
$1 \text{ GB} = 1024 \text{ MB}$
Modem qurilmasining vazifasi nima va u signalni qanday ko‘rinishlarga o‘tkazib beradi?
Modem (Modulyator-Demodulyator) — kompyuterlar o‘rtasida telefon tarmoqlari yoki aloqa liniyalari orqali ma’lumot almashishni ta’minlovchi qurilmadir.
Modulyatsiya: Kompyuterdagi raqamli (diskret) signalni telefon liniyasiga mos analog (uzluksiz) signalga aylantiradi.
Demodulyatsiya: Tashqaridan kelayotgan analog signalni kompyuter tushunadigan raqamli signalga qayta o‘giradi.
URL manzil nima va u qanday ma’noni anglatadi? Berilgan manzil tarkibini tahlil qiling.
URL (Uniform Resource Locator) — Internet tarmog‘idagi axborot resursining takrorlanmas, yagona manzilidir. http://www.eduportal.uz/webmaktab.html manzilining tahlili:
http — bog‘lanish (ma'lumot uzatish) protokoli;
www.eduportal.uz — axborot saqlanayotgan server yoki provayder nomi;
webmaktab.html — aynan ochilayotgan sayt yoki faylning nomi.