Mga Batayang Konsepto (AI & Pananaliksik)
Ito ang sangay ng teknolohiya na nagbibigay-kakayahan sa mga makina na mag-isip, matuto, at magproseso ng wikang tulad ng tao.
Ano ang Artificial Intelligence (AI)?
Isang mabisang gamit ng AI upang mabilis na makuha ang pangunahing kaisipan ng isang mahabang artikulo o papel-pananaliksik.
Ano ang Pagbubuod (Summarization)?
Ang direktang pagkopya ng gawa ng AI o ibang tao nang walang tamang pagkilala o sitasyon sa pananaliksik.
Ano ang Plagiarism (o Pangongopya)?
Ang espeseipikong larangan sa AI (Natural Language Processing) na nakatutok sa pag-unawa at pagbuo ng natural na wika ng tao sa anyong teksto o boses.
Ano ang Natural Language Processing (NLP)?
Ang katangian ng AI na nagpapahintulot sa mga mananaliksik na makuha ang mga impormasyong nakasulat sa wikang banyaga at maunawaan ito sa Filipino.
Ano ang Awtomatikong Pagsasalin (Machine Translation)?
Ang pangunahing dahilan kung bakit kinakailangan pa ring suriin ng mananaliksik ang impormasyong ibinibigay ng AI (AI Hallucinations).
Ano ang Maling Impormasyon (Inaccuracy/Bias)?
Ang sistematikong proseso ng paghahanap, pag-suri, at pagbuo ng bagong kaalaman gamit ang mga beripikadong datos at impormasyon.
Ano ang Pananaliksik (Research)?
Ang tawag sa detalyadong instruksyon o tanong na ibinibigay ng tao sa isang AI model upang makakuha ng tumpak na sagot o impormasyon.
Ano ang Prompt?
Ang kritikal na hakbang kung saan ginagamit ng mananaliksik ang sariling pag-unawa at lohika bago tanggapin ang anumang ideya mula sa AI.
Ano ang Kritikal na Pagsusuri (Critical Thinking/Evaluation)?
Ang tawag sa pagsasalin ng mga teknikal na termino o foreign data patungo sa sariling wika upang mas madaling maunawaan ng lokal na komunidad.
Ano ang Lokalisasyon (Localization) o Pagsasalin (Translation)?
Paano nakatutulong ang AI upang maging mas inklusibo ang pananaliksik para sa mga taong may kapansanan sa paningin o pagdinig?
Ano ang Speech-to-Text at Text-to-Speech Technologies?
Ang pangunahing banta sa Wikang Filipino kung walang sapat na Filipino data na gagamitin sa pag-train ng mga pandaigdigang AI models.
Ano ang Digital Language Extinction (o Marginalisasyon ng Wika sa Digital Space)?
Ang tawag sa koleksyon ng napakalaking dami ng teksto o datos na ginagamit upang i-train ang mga AI models sa Wikang Filipino.
Ano ang Text Corpus (o Corpus)?
Isang uri ng AI tool na kayang mag-analyze ng napakaraming akademikong literatura sa Filipino upang makahanap ng mga research gap.
Ano ang AI Literature Review Tool (o Academic AI Assistant)?
Ang responsableng prinsipyo sa pananaliksik na nag-aatas sa mananaliksik na ibunyag o ideklara kung paano at saan ginamit ang AI sa kanyang pag-aaral.
Ano ang Transparansya (Transparency / Ethical AI Use)?