Odamdagi genlarni o'zaro ta'siri bo'yicha irsiylanuvchi belgilar
Qon uzoq vaqt ivimaydi, jarohatlarda qon to‘xtash qiyin. Bu qaysi kasallik?
Gemofiliya
Genlarning birikkan holda irsiylanishi nima?
Genetik birikish — bir xromosomada joylashgan genlarning meyoz jarayonida birgalikda avlodga o‘tish tendensiyasidir. Bu holat Morgan tomonidan aniqlangan.
Odamlarda jins qanday aniqlanadi?
Odamlarda jins XY tizim asosida aniqlanadi: ayol — 46,XX; erkak — 46,XY. Jins otaning X yoki Y xromosoma olib keluvchi spermatozoidiga bog‘liq.
DNKning asosiy strukturaviy birligi nima?
DNKning asosiy birligi nukleotid bo‘lib, u dezoksiriboza, fosfat guruhi va azotli asosdan (A, T, G, C) tashkil topgan.
Qizil va yashil rangni farqlash qobiliyati yo‘q.X xromosomasiga retsessiv tipda irsiylanadi. Bu qaysi kasallik
Daltonizm
Krossingover genetik birikishga qanday ta’sir qiladi?
Krossingover gomologik xromosomalar o‘rtasida gen segmentlarining almashinuvi bo‘lib, birikkan genlarning ajralishiga va yangi allel kombinatsiyalarining hosil bo‘lishiga olib keladi.
Y xromosomadagi SRY geni qanday vazifa bajaradi?
SRY geni moyak (testis) differensiyatsiyasini boshlovchi transkripsion faktor kodlaydi va erkak jinsiy rivojlanishini induktsiya qiladi.
DNKning ikkilamchi tuzilishi qanday?
DNK antiparallel yo‘nalgan ikki polinukleotid zanjirdan iborat bo‘lib, ular komplementar asoslar o‘rtasidagi vodorod bog‘lari orqali qo‘sh spiral (double helix) hosil qiladi.
Qonda gemoglobin darajasi past, charchoq va rangsiz teri kuzatiladi. Fenotip erkak va ayollarda uchraydi.
Beta-talasemiya
Rekombinatsiya chastotasi qanday ta’riflanadi?
Rekombinatsiya chastotasi — ota-ona gen kombinatsiyasidan farq qiluvchi gametalar foizi bo‘lib, genlar orasidagi masofani aniqlash uchun ishlatiladi.
X-xromosomaga birikkan retsessiv irsiylanish qanday xususiyatga ega?
X-birikkan retsessiv belgilar erkaklarda ko‘proq namoyon bo‘ladi, chunki ularda bitta X xromosoma mavjud; ayollarda esa belgi namoyon bo‘lishi uchun ikki retsessiv allel zarur.
Komplementarlik prinsipi nimani anglatadi?
Komplementarlik prinsipi bo‘yicha adenin timin bilan (A–T), guanin sitozin bilan (G–C) juftlanadi; bu genetik axborotning aniq ko‘chirilishini ta’minlaydi.
Jigar fermentlari yetishmovchiligi, teri va ko‘z rangining o‘zgarishi bilan namoyon bo‘ladi. Fenotip erkak va ayollarda teng uchraydi. Bu qaysi kasallik?
Wilson kasalligi
Genetik xarita (genetic map) nima?
Genetik xarita — xromosomadagi genlarning rekombinatsiya chastotasiga asoslangan nisbiy joylashuv sxemasi bo‘lib, genlar orasidagi masofa sentimorgan (cM) da ifodalanadi.
X-inaktivatsiya (Lyonizatsiya) nima?
X-inaktivatsiya — ayol somatik hujayralarida ikkita X xromosomadan birining epigenetik yo‘l bilan inaktiv holatga o‘tishi jarayoni bo‘lib, doza kompensatsiyasini ta’minlaydi.
DNKning biologik funksiyasi nima?
DNK genetik axborotni saqlaydi, replikatsiya orqali uzatadi va transkripsiya jarayoni orqali oqsil sintezini boshqaradi.
Tug‘ilgan zahotiyoq eshitish qobiliyati yo‘q. Fenotip erkak va ayollarda uchraydi, lekin faqat ikkita komplementar gen birgalikda bo‘lganda namoyon bo‘ladi. Bu qaysi kasallik
Konjenital eshitish buzilishi
Sentimorgan (cM) qanday ta’riflanadi?
Sentimorgan — genetik masofa birligi bo‘lib, 1% rekombinatsiya chastotasiga teng bo‘lgan genlar orasidagi masofani bildiradi. Bu birlik genlarning xromosomadagi nisbiy joylashuvini aniqlashda qo‘llaniladi.
Y-xromosomaga birikkan (holandrik) irsiylanishning asosiy xususiyati nima?
Holandrik belgilar faqat erkaklarda uchraydi va bevosita otadan barcha o‘g‘illarga o‘tadi, chunki Y xromosoma faqat erkak avlodga uzatiladi.
DNKning yarim konservativ replikatsiyasi nimani anglatadi?
Yarim konservativ replikatsiyada har bir yangi DNK molekulasi bitta eski (matritsa) va bitta yangi sintezlangan zanjirdan tashkil topadi, bu genetik axborotning barqarorligini ta’minlaydi.