Atamalar va Qoidalar
Suvdagi eritmalari yoki suyuqlanmalari elektr tokini o'tkazadigan moddalar umumiy qilib qanday ataladi?
Elektrolitlar.
1887-yilda fanga elektrolitik dissotsiatsiyalanish nazariyasini taqdim etgan shved olimi kim edi?
Svante Arrenius.
Qattiq holatdagi tuzlar, masalan NaCl, nima uchun o'z holicha elektr tokini o'tkazmaydi?
Chunki ularning ionlari kristall panjara tugunlarida qattiq bog'langan bo'lib, erkin harakatlana olmaydi.
Oddiy Natriy atomi (Na0) va Natriy ioni (Na+) o'rtasidagi eng asosiy tuzilish farqi nima?
Natriy atomi tashqi qavatida 1 ta elektron saqlaydi, Natriy ioni esa bu elektronni berib yuborgan bo'ladi.
Suvda eriganida kationlar hamda anionlarga ajraladigan asos, kislota va tuzlar o'tkazuvchanlik jihatdan qaysi umumiy guruhga kiradi?
Elektrolitlar guruhiga.
Moddalarning suvda eritilganda yoki suyuqlantirilganda ionlarga ajralish jarayonining ilmiy nomi nima?
Elektrolitik dissotsiatsiyalanish.
Kimyoda keng qo'llaniladigan "elektrolit", "ion", "kation", "anion", "katod" va "anod" atamalarini fanga birinchi bo'lib qaysi ingliz olimi kiritgan?
Maykl Faradey.
Tuz kristallari suvga tashlanganda, suv molekulasining qaysi (musbat yoki manfiy) qismi xlor (Cl-) ioniga qarab yo'naladi?
Suv dipolining musbat qutbi (vodorod qismi).
Rangi sarg'ish-yashil, zaharli va o'tkir hidli, nafas olganda odamni bo'g'adigan zarracha nima va bu xossalar uning qaysi holatiga xos?
Bu Xlor (Cl2) bo'lib, bu xossalar uning neytral atom yoki molekula holatiga xosdir.
Distillangan (toza) suv, qand, etil spirti va glitserinni o'zaro bog'lab turuvchi xususiyat nima?
Ularning barchasi elektr tokini o'tkazmaydi, ya'ni ular noelektrolitlardir.
Zaryadlangan zarrachalar elektr maydoni ta'sirida ma'lum bir qutbga yo'naladi. Manba tokining musbat qutbi, ya'ni anodga qarab harakatlanuvchi ionlar qanday ataladi?
Anionlar.
S. Arrenius nazariyasining eng katta va asosiy kamchiligi nima hisoblanar edi?
U jarayonda erituvchining rolini hisobga olmagan, ya'ni eritmada ionlar suv molekulalari bilan birikishi (gidratlanish) g'oyasini inobatga olmagan.
Elektrolitlarni suvda eritmay turib ham ionlarga ajratish mumkin. Suyuqlantirish vaqtida ionlarning erkin holatga o'tishiga fizik jihatdan nima sabab bo'ladi?
Issiqlik energiyasi ta'sirida kristall panjaradagi ionlarning tebranma harakati keskin kuchayadi va natijada ular orasidagi bog'lanish uziladi.
Nima uchun osh tuzi (NaCl) tarkibidagi xlor zarrachasi odamni zaharlamaydi va mutlaqo hidsiz?
Chunki u atom emas, balki elektron qabul qilib olgan xlor ioni (Cl-) holatida bo'lib, uning kimyoviy xossalari atomnikidan butunlay farq qiladi.
Shakar ham, osh tuzi ham suvda juda yaxshi eriydi, lekin shakar eritmasi nega elektr tokini o'tkazmaydi?
Chunki shakar noelektrolit bo'lib, uning molekulalari qutbsiz (yoki kuchsiz qutbli) bog'lanishga ega, shuning uchun u suvda ionlarga emas, faqat elektr neytral molekulalarga parchalanadi.
Suv molekulasining elektr tabiati qanday nomlanadi va buning ma'nosi nima?
"Dipol" deb nomlanadi. Ma'nosi – "ikki qutbli", ya'ni molekulaning bir tomoni musbat, ikkinchi tomoni manfiy zaryadlangan.
D.I. Mendeleyevning "Eritmalarning kimyoviy nazariyasi"ga asoslanib, Arrenius nazariyasini gidratlanish g'oyasi bilan boyitgan va mukammallashtirgan ikkita rus olimini ayting.
I.A. Kablukov va V.A. Kistyakovskiy.
Dissotsiatsiyalanish jarayonida ionlar atrofida hosil bo'ladigan suv dipollaridan iborat "gidrat qobig'i"ning eng asosiy funksiyasi (ahamiyati) nima?
U qarama-qarshi zaryadli ionlarning bir-biriga yaqinlashishiga va qaytadan birlashib molekula (assotsiatsiya) hosil qilishiga to'sqinlik qiladi.
Natriy bo'lagini suvga tashlaganda portlash yuz beradi, biroq osh tuzi suvga solinganda hech qanday xavfli reaksiya bo'lmaydi. Buni qanday izohlaysiz?
Suv bilan faza reaksiyasiga faqat neytral natriy atomi kirisha oladi. Tuz tarkibida esa natriy allaqachon elektronini yo'qotgan va kimyoviy jihatdan passiv bo'lgan ion (Na+) holatidadir.
Metan, kislorod, vodorod kabi gazlar nima uchun har qanday sharoitda noelektrolitlar safiga kiritiladi?
Chunki ular qutbsiz kovalent bog'lanishga ega bo'lib, ulardan zaryadlangan zarrachalar – ionlarni hosil qilib bo'lmaydi.
Elektrolitlarning ionlarga ajralishi qaytar jarayondir. Ionlarning o'zaro to'qnashuvi natijasida qaytadan molekula hosil qilish jarayoni fanda nima deb ataladi?
Assotsiatsiyalanish (molyarizatsiya).
I.A. Kablukov va V.A. Kistyakovskiylar kiritgan "Gidratlanish" g'oyasiga ko'ra, suvli eritmada ionlar qanday holatda mavjud bo'ladi?
Ionlar eritmada yalang'och (erkin) holatda emas, balki ularni o'rab olgan suv molekulalari bilan birikkan, ya'ni gidrat qobig'iga o'ralgan holatda bo'ladi.
Elektrolitik dissotsiatsiyalanish qanday turdagi kimyoviy bog'lanishga ega bo'lgan moddalarga xos? Nima uchun aynan shu turdagi bog'lanishlar dissotsiatsiyalanadi?
Ionli va kuchli qutbli kovalent bog'lanishlarga xos. Chunki faqatgina kuchli qutblangan qismlar qutbli suv dipollari bilan yetarli darajada elektrostatik ta'sirlashib, ionlarga uzila oladi.
Modda atomlari va undan hosil bo'lgan ionlarining fizik-kimyoviy xossalari (rangi, ta'mi, reaksiyaga kirishish qobiliyati) keskin farq qilishining fundamental sababi nima?
Ularning elektron qavatlari tuzilishi har xil ekanligida. Xossalarni aynan ularning tashqi qavatidagi elektronlar belgilab beradi.
Barcha ionli va qutbli kovalent bog'lanishga ega bo'lgan qattiq moddalarni har doim to'g'ridan-to'g'ri "tok o'tkazuvchi elektrolit" deb atash xatodir. Nima uchun?
Chunki bu moddalar qattiq kristall holatda bo'lganda ionlar harakatlana olmaydi va tok o'tkazmaydi. Ular faqatgina suvda eritilganda yoki suyuqlantirilganda elektrolit xossasini namoyon qiladi.