Fıkıh ve Kavramlar
Sözlükte bir şeyi iyice anlamak, derinlemesine kavramak anlamına gelen ve İslâm'ın amelî hükümlerini ifade eden terimdir.
Fıkıh nedir?
Diğer bütün kaynak ve yöntemlerin temeli ve meşruiyet ölçüsü sayıldığı için fıkıh ilminde "aslü'l-usûl" olarak da adlandırılan birinci aslî delildir.
Kitap (Kur'ân) nedir?
Kitap, Sünnet veya icma ile belirlenmiş bir hükmün aynısını, aralarındaki illet birliği sebebiyle hükmü açıklanmamış olan yeni bir meseleye verme işlemidir.
Kıyas nedir?
Öğrencileri Ebû Yûsuf ve İmam Muhammed ile birlikte Irak-Kûfe ekolünü sistemleştiren ve "El-Fıkhü'l-Ekber" adlı eserin de kendisine nispet edildiği müctehid imamdır.
Ebû Hanîfe kimdir?
Amellerin niyetlere göre değerlendirileceği hadisinden yola çıkılarak hukukî eylem ve işlemlerin arkasındaki asıl gayeye bakılacağını ifade eden temel kaidedir.
"Bir işten maksat ne ise hüküm de ona göredir" (el-Umûru bi-makâsıdihâ) nedir?
Fıkhı "kişinin haklarını ve yükümlülüklerini bilmesi" şeklinde tanımlayan meşhur fıkıh âlimidir.
Ebû Hanîfe kimdir?
Hz. Peygamber'in yeme, içme, giyinme gibi herhangi bir dinî nitelik ya da örneklik vasfı taşımayan beşerî davranışlarını ifade eden sünnet türüdür.
Zevâid sünneti nedir?
Toplumda sürekli bir biçimde veya baskın bir çoğunlukla uygulanıyor olması hasebiyle fıkıhta itibar edilen ve delil olarak kullanılabilen kurallardır.
Muttarıd/gâlip örf nedir?
Medîne fıkhını tedvin edip Hicaz ekolünü sistemleştiren ve "Medîne ehlinin ameli" kavramını Muvatta adlı eserinin temel delillerinden biri yapan meşhur fakihtir.
Mâlik b. Enes (İmam Mâlik) kimdir?
Hukukun müsellemâtından olup fıkhın hemen her sahasında geçerli olan "Şek ile yakîn zâil olmaz", "Zarar izâle olunur" şeklindeki veciz kurallara literatürde verilen genel isimdir.
Kavâid-i Külliyye (Külli Kaideler) nedir?
İslâm hukukunun korunmasını amaçladığı can, din, ırz, akıl ve maldan oluşan beş temel değere verilen isimdir.
Makâsıd-ı hamse (veya zarûrât-ı dîniyye) nedir?
Müctehidlerin şer'i bir mesele üzerinde açıkça görüş belirterek değil de, bir kısmının belirttiği görüşe sessiz kalarak (onaylayarak) oluşturdukları icmâ türüdür.
Sükûtî icmâ nedir?
Yerleşik genel kurala (kıyasa) göre hüküm verilmesinin adaletsizliğe yol açacağı durumlarda, örf ve maslahat gibi gerekçelerle kuralın dışına çıkarak hakkaniyete uygun çözüm bulma yöntemidir.
İstihsân nedir?
İmam Şâfiî'nin fıkıh usûlü alanında kaleme aldığı ve günümüze ulaşan ilk usul kitabı olma özelliğini taşıyan meşhur eseridir.
er-Risâle nedir?
Fıkıhta olağanüstü sıkıntıların ve zorlukların ibadet ve hukuk alanında hafifletici bir sebep teşkil ettiğini ifade eden kaidedir.
"Meşakkat teysiri celbeder" nedir?
Kazâî hükmün zıddı olarak, yapılan bir işlemin dış görünüşten ziyade iç iradeye ve asıl niyete bağlı olarak Allah katındaki geçerliliğini ifade eden terimdir.
Diyânî hüküm nedir?
Hanefîlerin, haberi vâhid türündeki bir hadisi delil olarak kabul edebilmek için o hadisin sık tekrarlanan ve herkesin bilme ihtiyacı duyacağı meseleler hakkında olmaması gerektiğine dair aradıkları şarttır.
Umûmü'l-belvâ olmaması nedir?
Aslında kendi başına mubah olan bir fiilin, dînî-hukûkî açıdan sakıncalı bir sonuca götüreceğinden emin olunması durumunda o yolların yasaklanmasını ifade eden ilkedir.
Sedd-i zerâi' nedir?
1869-1876 yılları arasında Ahmet Cevdet Paşa'nın başkanlığındaki bir heyet tarafından hazırlanan ve fıkıh tarihinde şer'î hukuku kanunlaştıran ilk medenî kanundur.
Mecelle-i Ahkâm-ı Adliyye nedir?
Kişilerde esas olan niteliğin suçsuzluk (masumiyet karinesi) ve borçsuzluk olduğunu özetleyen istıshab temelli fıkıh kuralıdır.
"Berâet-i zimmet asıldır" nedir?
Hukukî sorunların soyut ve genel teoriler halinde değil, her bir meselenin ayrı ayrı ele alınıp çözümlenmesi şeklinde işlenen fıkıh yöntemidir.
Meseleci (veya kazuistik) yöntem nedir?
İcmânın kendiliğinden hüküm koyucu olamayacağı kuralına binaen, müctehidlerin icmâ ederken dayanmak zorunda oldukları nas, örf veya maslahat gibi delillere verilen teknik isimdir.
Senedü'l-icmâ (veya müstenedü'l-icmâ) nedir?
Daha önce varlığı bilinen bir durumun, değiştiğini gösteren bir delil bulunmadıkça hâlen devam ettiğine hükmetme yöntemidir.
İstıshâb nedir?
Hz. Ebû Bekir ve Hz. Ömer döneminde, ictihad gücü olan âlim sahâbîlerin Medîne'de toplanarak yeni problemleri karşılıklı müzakere yoluyla çözümledikleri ictihad türüdür.
Şûrâ ictihadı nedir?
İki kötü seçenek arasında kalındığında zararı def etmek adına daha hafif olan zararın tercih edileceğini belirten külli kaidedir.
"Ehven-i şerrayn ihtiyâr olunur" nedir?