Lipidlar tasnifi
Lipidlar gidrolizga uchrashiga ko'ra qanday ikki guruhga bo'linadi?
Javob: Sovunlanadigan va sovunlanmaydigan lipidlar.
Izoh: Ishqoriy muhitda gidrolizlanib sovun hosil qiladiganlar sovunlanadigan, gidrolizlanmaydiganlari esa sovunlanmaydigan lipidlardir
Asalari mumi tarkibidagi asosiy murakkab efirning nomi nima?
Javob: Miritsilpalmitat.
Izoh: U palmitin kislotasi va miritsil spirtidan tashkil topgan.
Fosfolipidlar gidrolizlanganda yog' kislotasi va spirtdan tashqari yana nima hosil bo'ladi?
Javob: Fosfat kislota qoldig'i.
Izoh: Aynan fosfat kislota qoldig'i borligi ularni murakkab lipidlar qatoriga qo'shadi.
Terpenlar qaysi 5 uglerodli birikmaning polimeri hisoblanadi?
Javob: Izopren.
Izoh: Terpenlarning umumiy formulasi (C5H8)n ko'rinishida bo'ladi.
Xolesterindan organizmda qaysi muhim gormonlar sintezlanadi?
Javob: Jinsiy gormonlar va buyrak usti bezi gormonlari.
Izoh: Xolesterin testosteron, estron va kortizol kabi gormonlarning o'tmishdoshi (prekursori) hisoblanadi
Sovunlanadigan lipidlar tarkibida faqat spirt va yog' kislotasi bo'lsa, u qanday lipid deyiladi?
Javob: Oddiy lipidlar.
Izoh: Ular gidrolizlanganda faqat ikki xil mahsulot: spirt va kislota hosil qiladi
Kashalot bosh suyagidan olinadigan spermatset mumi qaysi sohalarda ishlatiladi?
Javob: Tibbiyot va parfyumeriya (kosmetika).
Izoh: U surtmalar (maz) va kremlar tayyorlash uchun asos sifatida qo'llaniladi.
Murakkab lipidlarning qaysi turi tarkibida uglevod (shakar) qoldig'i mavjud?
Javob: Glikolipidlar.
Izoh: "Gliko" prefiksi ularning tarkibida shakar borligini bildiradi
Yalpi moyidan olinadigan mentol qanday xususiyatga ega?
Javob: Antiseptik va yallig'lanishga qarshi.
Izoh: U tibbiyotda og'riq qoldiruvchi va sovituvchi vosita sifatida qo'llaniladi.
Quyosh nuri (UB) ta'sirida terida qaysi vitamin sintezlanadi?
Javob: Vitamin D3 (Xolekalsiferol).
Izoh: Bu jarayon steroidlar almashinuvining bir qismi hisoblanadi
Organizmda asab to'qimalarida juda ko'p uchraydigan, gidrolizlanmaydigan lipidlar guruhi qanday ataladi?
Javob: Terpenlar va steroidlar (yoki sovunlanmaydigan lipidlar).
Izoh: Bu moddalar gidrolizga uchramaydi va organizmning muhim tartibga soluvchi funksiyalarini bajaradi
O'simlik barglari va mevalari sirtidagi mum qatlami qanday vazifani bajaradi?
Javob: Himoya va suv bug'lanishini kamaytirish.
Izoh: Mum qatlami o'simlikni qurib qolishdan va zararkunanda hasharotlardan himoya qiladi
Sfingolipidlar tarkibida glitserin o'rniga qaysi aminospiirt bo'ladi?
Javob: Sfingozin.
Izoh: Sfingozin ikki atomli to'yinmagan aminospiirt bo'lib, murakkab lipidlarning asosi hisoblanadi.
Steroidlarning asosi bo'lgan xalqali tizim qanday ataladi?
Javob: Tsiklopentanopergidrofenantren (yoki gonan).
Izoh: Bu tizim 4 ta tutashgan xalqadan iborat.
Linetol dori vositasi nima maqsadda qo'llaniladi?
Javob: Aterosklerozning oldini olish va davolash uchun.
Izoh: U linol va linolen kislotalarining etil efirlari aralashmasidir
Lipidlar miya massasining necha foizini tashkil etadi?
Javob: 50% (yarmi).
Izoh: Miya o'zining quruq vazni bo'yicha eng ko'p lipid saqlovchi organlardan biridir.
Neytral yog'lar (uchatsilglitseridlar) gidrolizlanganda qaysi uch atomli spirt hosil bo'ladi?
Javob: Glitserin.
Izoh: Oddiy lipidlar guruhiga kiruvchi yog'lar har doim glitserin va yog' kislotalaridan tuzilgan bo'ladi.
Fosfatidilserin (PS) molekulasi hujayra membranasida qanday zaryadga ega?
Javob: Manfiy zaryadga.
Izoh: Bu manfiy zaryad kalsiy ionlarini bog'lashda muhim rol o'ynaydi
Kamfora moddasi tibbiyotda nima uchun ishlatiladi?
Javob: Yurak faoliyatini va nafas olishni yaxshilash uchun.
Izoh: U markaziy nerv sistemasini qo'zg'atuvchi vosita hisoblanadi
Nima uchun to'yinmagan yog' kislotalari xona haroratida suyuq bo'ladi?
Javob: Sis-izomeriya tufayli zanjirning "sinishi" molekulalarni zich joylashishiga yo'l qo'ymaydi.
Izoh: Bu "sinish" kislotaning kristallanishini qiyinlashtiradi va suyuqlanish haroratini pasaytiradi
Lipidlar organizmda termoregulyatsiya vazifasini qanday bajaradi?
Javob: Issiqlikni yomon o'tkazishi orqali tanani sovib ketishdan asraydi.
Izoh: Teri osti yog' qatlami issiqlik izolyatori vazifasini bajarib, ichki a'zolarni himoya qiladi.
Suyuq moylar (o'simlik yog'lari) tarkibida asosan qanday kislotalar ko'p bo'ladi?
Javob: To'yinmagan (qo'shbog'li) kislotalar (masalan, olein, linol).
Izoh: Aynan qo'shbog'lar mavjudligi sababli ularning suyuqlanish harorati past bo'ladi.
Fosfolipid molekulasining gidrofil "boshi" va gidrofob "dumi" qayerlarga yo'nalgan bo'ladi?
Javob: Boshi suvga (tashqariga/ichkariga), dumi esa suvdan qochib (membrana ichiga).
Izoh: Bu xususiyat tufayli ular biologik membranalarning qo'sh qavatini (bilayer) hosil qiladi.
O'simlik efir moylari asosan qaysi guruhga kiradi?
Javob: Terpenlar.
Izoh: Pinen, limonen, sitral kabi o'simlik xushbo'y moddalari terpenlar vakilidir
Lipid peroksidli oksidlanish (LPO) jarayoni organizmda qanday salbiy oqibatga ega?
Javob: Hujayra membranalarini buzadi (halok qiladi).
Izoh: LPO erkin radikallar ta'sirida sodir bo'lib, hujayraning qarishi va o'limiga sabab bo'ladi