Tilshunoslar
Qaysi olim D-lash va y-lash kabi fonetik belgilar boʻyicha turkiy tillarni guruhlarga boʻlgan?
S.E.Malov
Ikki tillilik va koʻp tillilik tushunchalarining fan doirasidagi nomi?
Billingvizm
Pollingvizm
Doʻst va gʻisht soʻzlari qaysi tillardan oʻzlashgan?
Fosr va tojik
U shunday narsaki, uni yaratgan odamga u kerak emas. Uni sotib olgan odam undan foydalanmaydi. Undan foydalanadigan odam esa uni ko'rmaydi va sezmaydi. Bu nima?
Kafan yoki tobut
Yer yuzida shunday jonzot borki, uning yuragi bir nechta va bizdan 9marta koʻp miyasi bor . U nima?
Osminog (sakkiz oyoq)
Baskakov turkiy tillar rivojlanishini 6 guruhga boʻlgan edi.Ularni sanab bering.
Oltoy davri (milodgacha III asrlar).
Xun davri (milodiy V asrgacha).
Qadimgiy turk davri (VX asrlar).
O'rta turk davri (X-XV asrlar).
Yangi turk davri (XV-XX asrlar).
Eng yangi davr (XX asrdan keyin).
Oʻzbek tili taraqqiyotida "tillar" asosni qanday qilib bajargan.
Eng qadimgi va qadimgi turkiy til
dj
Napoleon vafot etganida uning kiyimining chap yengida 3 ta tugma bo'lgan. O'ng yengida esa 4 ta. Savol: Napoleonni qaysi qo'li bilan ko'mishgan?
O'liklarni qo'li bilan emas, butun tanasi bilan ko'mishadi.😂
Deylik, siz poygada qatnashyapsiz va ikkinchi o'rindagi odamdan o'zib ketdingiz. Siz hozir nechanchi o'rindasiz?
Ikkinchi o'rindasiz. (Chunki siz birinchini emas, ikkinchini quvib o'tdingiz).
Qashqadaryo shevasida hozir mavjud boʻlgan d-lashga misol keltiring!
Bordim-Boddim
Keldim-keddim
Davrlashtirishda vokalizmlarda qanday oʻzgarishlar sodir boʻlgan?
Eng qadimgi va qadimgida 8 ta
Eski oʻzbek adabiy tili 9 ta (+e)
Hozirgi oʻzbek adabiy tilida 6ta
Qadimgi turkiy tilda r, l,v,f,g,z,v,d harflari soʻz boshida kelganmi?Ha yoki yoʻq.
Yoʻq, Chunki "f" harfi u payt boʻlmagan.Lekin qolganlari soʻz boshida rostdan ham kelmagan.
Rossiya va Turkiya o'rtasida shunday bir joy borki, u yerda odamlar o'z uylaridan chiqmasdan bir qit'adan ikkinchisiga o'tishlari mumkin. Bu qanday sodir bo'ladi?
Istanbul shahri. U ham Osiyo, ham Yevropa qit'asida joylashgan.
Sizda 10 ta olma bor. Do'stingiz sizdan 3 tasini so'radi, siz esa bermadingiz. Keyin u 2 tasini o'g'irladi. Sizda nechta olma qoldi?
Baribir 10 ta. O'g'irlangan bo'lsa ham, ular sizniki edi-ku! (Faqat endi do'stingiz yo'q).
Tillarning tabaqalanishi kuchaygan davr qaysi edi?
Turkiy tillarning y-lash davri
Qadimgi turkiy til fonemalarida divergensiya hodisasi boʻlganmi? Misol keltiring.
Q va k
G va ğ
Boks, port, mort, farq ,klass ,sharq, gʻisht,ball,gard, gramm,shkaf, volt,vatt, stol,stul, ters soʻzlarini sintagmatik xususiyatlariga koʻra guruhlarga ajratib bering.
Boks,port,mort,farq,sharq,gard,volt, ters — soʻz ohiri undoshlar qatorlashib
Gramm,vatt,klass, ball — germinatsiya
Stol ,stul,shkaf— soʻz boshi undoshlari qatorlashuvi
Ikki dona vodorod atomi ko'chada ketayotsa, biri aytibdi: "Voy, men elektronimni yo'qotib qo'ydim!". Ikkinchisi so'rabdi: "Aniqmi?". Birinchisi nima deb javob bergan?
"Ha, men musbatman (positive)!" (Elektron yo'qotgan atom musbat zaryadlanadi).
Nima uchun poyezd relslari orasida kichik masofa (tirqish) qoldiriladi? (Faqat "shunday bo'lishi kerak" degan javob o'tmaydi!)
Fizikadagi issiqlikdan kengayish qonuni sababli. Yozda temir qiziganda kengayadi, agar tirqish bo'lmasa, relslar qiyshayib ketadi.
Kim "Turkiy til" tushunchasini davrlashtirishda butunlay olib tashlangan.
A. M. Shcherbak
Singarmonizm va konsonantizmdagi variantlashuv farqi nimada? Buni misollar bilan izohlang
Men-ben (undoshlar uygʻunlashuvi—konsonantizm)
Soʻz oʻzagi va affikslaridagi unlilar uygʻunlashuvi — singarmonizm (uyumga-uyume)
Singarmonizm tushunchasi nima va uni oʻgʻuz va qipchoq lahjalarida izohlang .
Singarmonizm — bu soʻz tarkibidagi oʻzak va qoʻshimchalarda unlilarning uygʻunlashuvi hisoblanadi. Bu narsa eng qadimgi turkiy til davridan tortib hozirgi oʻzbek adabiy tiliga qadar mavjud boʻlgan. Men faqat buni singarmonizm saqlanib qolgan lahjalar misolida koʻrsatib beraman .
( Qipchoq va oʻgʻuz) .
Misol uchun:
Olgan (adabiy tilda) — alğan ( qipchoq lahjasida)
Kelgan (adabiy tilda) — kelgen ( qipchoq lahjasida)
Oʻttiz (adabiy tilda) — o'ttuz ( qipchoq lahjasi shevalarida)
Uyimga ( adabiy tilda) — uyume ( oʻgʻuz lahjasida)
Qaysi savolga hech qachon "Ha" deb javob berib bo'lmaydi (agar siz yolg'onchi bo'lmasangiz)?
Uxlayapsizmi? O'ldingzmi?
U har doim keladi, lekin hech qachon yetib kelmaydi. U nima?
"Ertaga". Chunki kelganida u "Bugun"ga aylanadi.