TANKA AT HAIKU
Ilang taludtod mayroon ang isang Haiku?
3
"Nagsagupaan ang dalawang magsasaka sa gitna ng pilapil. 'Akin ang lupang ito! Matagal na kaming nagsasaka rito!' sigaw ni Tasyo. 'May titulo ako galing sa munisipyo!' ganti naman ng dayo sabay tulak kay Tasyo sa putikan. Nagpalitan sila ng suntok hanggang sa umawat na ang mga kapitbahay."
Tao vs. Tao
"Narito ang mga hakbang kung paano magtago kapag may raid: Una, patayin ang lahat ng ilaw sa bahay. Ikalawa, huwag gagawa ng ingay. Ikatlo, dumapa sa sahig kung may marinig na putukan."
Paglalahad ng Proseso
"Ayon sa tala ng munisipyo, tumaas ng 50% ang presyo ng bigas ngayong buwan kumpara noong nakaraang taon. Ito ay patunay na bagsak ang ating ekonomiya."
LOGOS
"Isang umaga, payapang nagbubungkal ng lupa si Mang Karyo sa kanyang bukid. Ipinakilala siya bilang isang masipag na ama na nangangarap na mapagtapos ang kanyang anak na si Nena sa Maynila. Tahimik ang buong baryo at wala pang gulo."
SIMULA
Kung ang Haiku ay may kabuuang 17 pantig, ilan naman ang kabuuang pantig ng isang tradisyonal na Tanka?
31
"Napakadilim ng gabi sa gitna ng gubat. Walang buwan at bituin. Ang lamig ay tumatagos sa buto ng mga sundalong nagmamartsa. Ang matarik na bangin at madulas na lumot sa mga bato ang nagpapahirap sa kanilang pag-akyat. Tila ayaw silang paakyatin ng bundok sa kanilang destinasyon."
Tao vs. Kalikasan
"Isang malakas na pagsabog ang yumanig sa Maynila kahapon ng tanghali. Ayon sa mga saksi, tinamaan ng bomba ang Intramuros at maraming gusali ang nasira. Wala pang kumpirmadong bilang ng mga nasawi."
Balita
"Ako si Tandang Sora. Sa tanda kong ito, marami na akong nakitang giyera at kapayapaan. Alam ko kung kailan dapat lumaban at kailan dapat magtago. Makinig kayo sa payo ko."
ETHOS
"Pagkatapos ng madugong labanan, unti-unting umalis ang mga kalaban. Nakita ni Mang Karyo na ligtas ang kanyang mag-ina. Humupa na ang usok at nagsimula na silang magligpit ng mga gamit upang lumipat sa mas ligtas na lugar. Alam nilang tapos na ang panganib."
PABABANG AKSYON
Ano ang tamang hati ng pantig ng isang Tanka?
5 -7 -5 -7 -7 - 7
"Dahil sa utos ng Hapon, ipinagbawal ang paggamit ng wikang Ingles at pagsusulat ng mga akdang laban sa kanila. Gustuhin man ni Rosa na isigaw ang katotohanan sa kanyang dyaryo, nakatali ang kanyang mga kamay dahil sa takot na dakpin siya ng mga Kempeitai. Ang buong sistema ng gobyerno ang siyang pumipigil sa kanyang kalayaan."
Tao vs. Lipunan
"Ang tunay na kalayaan ay hindi lamang ang pag-alis ng mga mananakop. Ito ay ang kakayahang magdesisyon para sa sarili. Sa gitna ng dilim, natutunan kong ang pag-asa ay parang munting kandila—basta't may sindi, hindi ka maliligaw."
Sanaysay
Isang poster ng Hapon ang nagpapakita ng isang duguang bata na umiiyak sa tabi ng nasusunog na bahay na may nakasulat na: "Ito ang gagawin ng mga Amerikano kapag bumalik sila! Huwag silang hayaang makapasok!"
PATHOS
"Dumating ang balita na may mga Hapon na darating sa kanilang baryo. Nagsimulang magtago ng bigas si Mang Karyo. Kinabahan siya nang makita ang mga trak ng sundalo. Lalo pang tumindi ang problema nang hanapin ng kapitan ang kanyang anak na dalaga."
PATAAS NA AKSYON
Basahin ang tula sa ibaba. Ito ba ay Tanka o Haiku?Ano ang sukat nito?
Tahimik na ilog / Sa ilalim ng buwan / Agos ay tuloy
Haiku. Dahil ito ay may tatlong taludtod, sukat na 5-7-5, at tungkol sa kalikasan.
"Nanginginig ang kamay ni Mateo habang nakatutok ang baril sa kanyang kumpare. Alam niyang traydor ito sa kilusan ng mga gerilya, ngunit ito rin ang taong nagligtas sa kanya noong sila ay mga bata pa. 'Patawarin mo ako,' bulong ni Mateo sa hangin, habang tumutulo ang luha at hindi maatim na kalabitin ang gatilyo."
Tao vs. Sarili
"Pinanood ko ang pelikulang 'Dawn of Freedom' na ipinalabas ng mga Hapon. Maganda ang sinematograpiya at mahusay ang mga aktor. Gayunpaman, halatang-halata na ito ay propaganda lamang upang pasamain ang mga Amerikano at pabanguhin ang mga Hapon sa ating paningin."
Rebyu
"Huwag kayong maniwala sa sabi-sabi. Bilang inyong Doktor na nagtapos sa Europa at nanggamot na ng libo-libong pasyente, sinasabi ko sa inyo: ang halamang ito ay hindi gamot, kundi lason."
ETHOS
"Makalipas ang ilang taon, bumalik na ang kapayapaan. Si Nena ay nakatapos na ng pag-aaral at naging guro. Nakaupo si Mang Karyo sa beranda, masayang pinapanood ang mga apo, at nagpasalamat na nalampasan nila ang madilim na kahapon."
WAKAS
Punan ang nawawalang taludtod upang mabuo ang TANKA na ito at masunod ang tamang sukat (7-7-7-5-5).
Hindi ko na makaya / Ang hirap ng lumuha / Puso ko ay naluha / ________ ________ /Sa ating sinta
Pumili ng tamang dugtong:
A. Dahil ikaw ay wala na
B. Nais kang makita
C. Sana'y bumalik
D. Masaya na sana
C. Sana'y bumalik (Dahil ito lamang ang may 5 pantig na kukumpleto sa 7-7-7-5-5 na sukat).
"Alas-dose na ng gabi ngunit gising pa rin si Elena. Nakatingin siya sa natitirang bigas sa sako. Sapat na lang ito para sa almusal ng mga bata. Kung kakain siya, mababawasan ang rasyon ng anak niya. Kung hindi naman siya kakain, wala siyang lakas magtrabaho bukas. Paulit-ulit ang tanong sa kanyang isip: 'Ako ba o sila?'"
Tao vs. Sarili
"Tutol kami sa sapilitang pagpapaturo ng wikang Nippongo sa mga paaralan. Naniniwala ang patnugutan na ito na hindi dapat ipilit ang isang banyagang wika habang ang ating sariling wika ay hindi pa lubos na napagyayaman. Ito ang aming matibay na paninindigan."
Editoryal
"Kung papatayin ninyo ang lahat ng lalaki sa bayang ito, wala nang magsasaka sa bukid. Kapag walang magsasaka, walang aanihing palay. Kapag walang palay, pati ang inyong mga sundalo ay magugutom at matatalo sa giyera. Kaya't hayaan niyo silang mabuhay para sa inyong kapakinabangan."
LOGOS
"Hinarang ng Kapitan ng Hapon si Nena at akmang sasaktan ito. Hindi na nakapagpigil si Mang Karyo—bumunot siya ng itak at sumugod sa Kapitan! Ito ang sandaling magdidikta kung mamatay sila o makakaligtas. Nagputukan ang mga baril at nagsigawan ang mga tao."
KASUKDULAN