Лейкоциттер, түрлері. Лейкоциттердің әр түрінің
қызметтері
қызметтері
Абсолюттік және салыстырмалы лейкоцитоздың патогенездік айырмашылығын түсіндіріңіз.
Қан түзілетін ағзалардың (сүйек кемігі) қызметі күшейген кездегі өзгерістер мен тамыр ішіндегі қанның қайта бөлінуі нәтижесінде дамитын өзгерістерді салыстырып, нақты механизмін жазыңыз.
Абсолюттік лейкоцитоз – сүйек кемігінде лейкопоэздің күшеюі нәтижесінде лейкоциттердің нақты санының артуы.
Механизмі:
• Қабыну, инфекция, стресс кезінде адреналин, цитокиндер бөлінеді.
• Олар сүйек кемігін стимулдап, лейкоциттердің түзілуін арттырады.
• Қанға жасушалар көп мөлшерде шығарылады.
➡ Бұл жағдайда қан көлеміндегі лейкоциттердің нақты массасы көбейеді.
Салыстырмалы лейкоцитоз – лейкоциттердің жалпы саны өзгермей, олардың қан тамырларында қайта бөлінуі нәтижесінде уақытша көбеюі.
Механизмі:
• Тамыр кеңейгенде қан ағымы баяулайды.
• Лейкоциттер эндотелийге жабысып бөгеледі.
• Қанның белгілі бөлігінде олардың концентрациясы артады.
➡ Бұл қан түзілудің күшеюіне емес, гемодинамикалық қайта бөлінуге байланысты.
Лейкоциттердің жалпы саны өзгермей, лейкограммада нейтрофилдердің абсолюттік саны артып, жас формалары (метамиелоциттер, таяқша ядролылар) пайда болса, бұл қандай гематологиялық өзгерісті көрсетеді?
Бұл нейтрофилезбен қатар жүретін лейкограмманың солға жылжуын және лейкопоэздің күшейгенін көрсетеді.
“Иммундық жүйе” және “Иммунитет” ұғымдарына түсінік бер
Иммундық жүйе-қозғалмалы және үздіксіз жаңғырып отыратын жүйе.
Иммунды жүйенің денеден бөгде заттарды шығарып тастау қасиетін иммунитет деп атайды.
Туа пайда болған (арнайы емес) иммунитеттің негізгі ерекшелігі қандай?
Ол антигенді арнайы танымайды, кез келген бөгде затқа бірдей жауап береді және иммунологиялық жады қалыптастырмайды.
Фагоцитоздың үш сатысын (миграция, тану және жұту, қорыту) жасуша мембранасы, рецепторлар, лизосомалық ферменттер және бактериоцидтік заттар деңгейінде талдаңыз.
Диапедез құбылысының физиологиялық маңызын дәлелдеңіз.
2. Фагоцитоз сатылары
Фагоцитоз – бейарнамалы иммунитеттің негізгі механизмі (негізін қалаушы – Илья Ильич Мечников).
I саты – Миграция
• Лейкоциттер оң хемотаксис арқылы қабыну ошағына қозғалады.
• Эндотелий арасынан өтіп шығуы – диапедез.
• Амебоидтық қозғалыс псевдоподия арқылы жүреді.
II саты – Тануы және жұтуы
• Лейкоциттер опсониндер бөледі.
• Бөгде зат мембрана рецепторларымен танылады.
• Псевдоподиямен қоршалып, фагосома түзіледі.
III саты – Қорыту
• Фагосома лизосомамен қосылады → фаголизосома.
• Лизосомалық ферменттер, пероксидаза, бактериоцидтік заттар микробты жояды.
• Вирусқа қарсы интерферондар бөлінеді.
➡ Бұл процесс антигенге арнайы бағытталмаған, сондықтан бейарнамалы иммунитетке жатады.
Лейкоциттердің жалпы саны 1 мкл қанда 6000 болып, лейкограммада лимфоциттер 30% құраса, бұл қандай абсолюттік өзгерісті көрсетеді және ол қалай аталады?
Лимфоциттердің абсолюттік саны 1800/мкл болып, бұл лимфоцитозды көрсетеді.
Иммунды жүйенің орталық мүшелерінде лимфоциттердің қандай үдерістері жүреді және бұл үдерістердің шеткі мүшелердегі өзгерістерден айырмашылығы неде?
Иммунды жүйенің орталық мүшелерінде қандай үдерістер жүреді және олардың шеткі мүшелерден айырмашылығы неде?
Орталық мүшелерге сүйек кемігі мен айырша без (тимус) жатады. Бұл жерде лимфоциттер жасуша-ізашардан түзіліп, антигентәуелсіз ажыратылады (яғни антигенмен кездеспей тұрып жетіледі).
Ал шеткі мүшелерде лимфоциттер антигенмен жанасып, антигентәуелді түрде пісіп-жетіледі және толық иммунокомпетентті жасушаларға айналады.
Арнайы және арнайы емес иммунитеттің айырмашылығы неде?
Арнайы емес иммунитет – туғаннан бар, жылдам жауап береді, бірақ жады жоқ. Арнайы иммунитет – антигенді таниды, жады қалыптастырады және қайта түскенде күштірек жауап береді.
3. Ситуациялық есеп (қабыну жағдайы)
Жарақат алған науқастың жара аймағында ісіну, қызару, жергілікті температураның жоғарылауы байқалады. Біраз уақыттан кейін ірің түзіледі.
Сұрақтар:
1. Қабыну ошағына ең алдымен қандай лейкоциттер келеді және не себепті?
2. Олардың қимылы қандай қасиетке негізделген?
3. Іріңнің түзілуі қандай жасушалардың жойылуымен байланысты?
4. Бұл процесс иммунитеттің қай түріне жатады?
3. Ситуациялық есеп (қабыну)
1) Алғаш келетін жасушалар:
Нейтрофилдер. Себебі олардың қозғалысы ең жылдам және фагоцитоз қабілеті жоғары.
2) Қимыл механизмі:
Оң хемотаксис – қабыну медиаторлары (хемокиндер) әсерінен бөгде затқа бағытталған қозғалыс.
3) Ірің түзілуі:
Ірің – жойылған нейтрофилдер, бактериялар және тін қалдықтарының жиналуы.
4) Иммунитет түрі:
Бейарнамалы иммунитет. Себебі жауап нақты антигенге тәуелді емес.
Неліктен физиологиялық лейкоцитоз кезінде лейкоциттер саны артса да, лейкоформула өзгермей, ал реактивті лейкоцитозда міндетті түрде өзгереді?
Физиологиялық лейкоцитоз лейкоциттердің деподан қанға уақытша қайта таралуы нәтижесінде дамиды, сондықтан лейкоформула өзгермейді, ал реактивті лейкоцитозда сүйек кемігінде лейкоциттердің түзілуі күшейіп, жас түрлері көбейетіндіктен лейкоформула өзгереді.
Көкбауырдың тимустәуелді және тимустәуелсіз аймақтарының құрылымы оның иммундық жауап түріне қалай әсер етеді?
Көкбауырдың тимустәуелді және тимустәуелсіз аймақтары иммундық жауапқа қалай әсер етеді?
Көкбауырда тимустәуелді аймақ Т-лимфоциттерден, ал тимустәуелсіз аймақ В-лимфоциттерден тұрады. В-жасушалар басым болғандықтан, көкбауырда гуморалды иммундық жауап (антидене түзілуі) жақсы дамиды.
Антиген–антидене комплексінің түзілуі организмге қалай көмектеседі?
Комплекс антигенді бейтараптайды, оның жасушаларға зиян келтіруін тоқтатады және фагоциттер арқылы организмнен шығарылуын жеңілдетеді.
4. Ситуациялық есеп (аллергиялық реакция)
Науқаста дәрі қабылдағаннан кейін қышыну, тері бөртпесі, ісіну пайда болды.
Сұрақтар:
1. Бұл реакцияға қандай лейкоцит түрлері қатысады?
2. Базофилдердің бөлетін биологиялық белсенді заттарының тамырларға әсерін түсіндіріңіз.
3. Эозинофилдердің қорғаныс рөлі қандай?
4. Лимфоциттердің бұл үрдістегі арнамалы иммунитетке қатысу механизмін сипаттаңыз.
4. Ситуациялық есеп (аллергия)
1) Қатысатын жасушалар:
Базофилдер, эозинофилдер, лимфоциттер.
2) Базофил әсері:
• Гистамин бөледі.
• Тамырларды кеңейтеді.
• Қабырға өткізгіштігін арттырады → ісіну, қызару.
3) Эозинофил рөлі:
• Гистаминаза бөледі → гистаминді ыдыратады.
• Аллергиялық реакцияны шектейді.
• Уытты белоктарды бейтараптайды.
4) Лимфоцит механизмі:
• В-лимфоциттер IgE типті антидене түзеді.
• Ол базофил бетіне байланысады.
• Қайта антиген түскенде жасуша белсеніп гистамин бөледі.
Бұл — арнамалы (гуморалдық) иммунитеттің қатысуымен жүретін процесс.
Реактивті лейкоцитозда ядролардың солға жылжуы аурудың ауырлығын және ағзаның инфекцияға қарсы тұру қабілетін қалай сипаттайды?
Ядролардың солға жылжуы неғұрлым айқын болса, ауру соғұрлым ауыр өтеді және ағза инфекцияға қарсы белсенді жауап беріп жатқанын көрсетеді.
Лимфа түйіндерінің қыртысты, паракортикалды және милы аймақтарындағы Т және В лимфоциттердің орналасуы олардың қызметімен қалай байланысты?
Қыртысты аймақта негізінен В-лимфоциттер орналасады — олар антидене түзуге қатысады.
Паракортикалды аймақта Т-лимфоциттер орналасқан — олар жасушалық иммундық жауапқа жауап береді.
Милы аймақта екі жасуша түрі де кездеседі (В-лимфоциттер басым), сонымен қатар макрофагтар бар. Бұл лимфа түйіндерінде әрі гуморалды, әрі жасушалық иммундық жауап жүретінін көрсетеді.
Егер науқаста IgG деңгейі төмен болса, қандай инфекцияларға бейімділік артады және неге?
Бактериялық және вирустық инфекцияларға бейімділік артады, себебі IgG негізгі қорғаныс антиденесі болып табылады және комплементті белсендіреді.
Адамда паразиттік құрт инфекциясы бар.Бірақ құрт ірі, оны ешбір фагоцит жұта алмайды.
Сұрақ:Онда эозинофилдер паразитке қалай әсер етеді, егер олар оны фагоцитоз жасай алмаса?
Эозинофилдер құртты жұтпайды.
Олар:
• Паразит бетіне жабысады (антидене арқылы).
• Түйіршіктерінен уытты белоктар бөледі.
• Сол белоктар паразит қабығын зақымдайды.
Яғни бұл — сырттан өлтіру механизмі, фагоцитоз емес.
Лейкопения дегеніміз не? Оның пайда болу себептерін және ағза үшін қандай қауіп төндіретінін мейілінше толық түсіндіріңіз.
Лейкопения – қандағы лейкоциттердің азаюы, себебі сүйектің қызыл кемігі зақымдануы немесе қоршаған орта факторлары әсер етеді; ол иммунитеттің әлсіреуіне және инфекцияларға төзімділіктің төмендеуіне әкеледі.
Бадамша без, аппендикс және Пейер табақшаларының жергілікті иммунитет қалыптастырудағы ұқсастықтары мен айырмашылықтарын түсіндіріңіз.
Бадамша без жоғарғы тыныс жолдарын инфекциядан қорғайды және лимфоциттермен қамтамасыз етеді.
Аппендикс ішек микрофлорасын реттейді және антигенге жауап беретін В және Т лимфоциттерді қамтиды.
Пейер табақшалары аш ішекте орналасқан, В-лимфоциттердің дамуын қолдайды және IgA мен IgE иммуноглобулиндерін түзеді.
Барлығы да жергілікті иммунитетті қамтамасыз етеді, бірақ орналасу аймағы мен негізгі қызметтері бойынша ерекшеленеді.
Арнайы емес және арнайы иммунитеттің өзара байланысын патоген енген сәттен бастап сипатта.
Патоген алғаш енгенде арнайы емес иммунитет (қабыну, фагоцитоз, лизоцим) іске қосылады. Егер ол жеткіліксіз болса, арнайы иммунитет белсенеді: лимфоциттер антигенді таниды, антидене түзеді. Қайта енгенде иммунологиялық жадының арқасында жауап тез әрі күшті болады.