Chivinlar (Culicidae)
Chivinning qaysi jinsi faqat o‘simlik nektari bilan oziqlanadi?
Javob: Erkak chivin.
Izoh: Erkak chivinlarda sanchuvchi apparat rivojlanmagan, shu sababli ular qon so‘rolmaydi
Uy pashshasining og‘iz apparati qanday tipda?
Javob: So‘ruvchi-yalovchi tipda.
Izoh: Bu apparat qattiq ozuqani sanchishga moslashmagan, faqat suyuqlik yoki suyuqlangan ozuqani yalaydi
Iskabtoparlarning tanasining o‘lchami taxminan qancha?
Javob: 1,5 - 3 mm.
Izoh: Ular juda mayda bo‘lib, uy pashshasidan bir necha barobar kichikroqdir.
O‘z organizmida zootoksin ishlab chiqaruvchi hayvonlar qanday nomlanadi?
Javob: Birlamchi zaharli hayvonlar.
Izoh: Birlamchi zaharlilik turga xos belgi bo‘lib, evolutsiya jarayonida shakllangan
Markaziy asab tizimini va nafas markazini falajlovchi zahar turi qanday ataladi?
Javob: Neyrotoksin.
Izoh: Kobra iloni va chayon zahari asosan neyrotrop ta’sir ko‘rsatadi.
Chivin lichinkasi suv sathida qanday holatda turadi?
Javob: Parallel (Anofeles) yoki burchak hosil qilib (Kuleks/Aedes).
Izoh: Kuleks va Aedes lichinkalari nafas sifoni bilan osilib turadi, Anofelesda sifon yo‘qligi uchun parallel yotadi.
Qaysi pashsha turi faqat Afrika qit’asida uchraydi va uyqu kasalligini tarqatadi?
Javob: Se-se pashshasi (Glossina).
Izoh: Bu pashsha tripanosomalarni tashuvchi spetsifik hasharot hisoblanadi.
Iskabtoparlar qaysi og‘ir teri kasalligini qo‘zg‘atuvchi parazitni tashiydi?
Javob: Leyshmanioz.
Izoh: Ular teri leyshmaniozi va ichki leyshmaniozni (visseral) tarqatuvchi spetsifik tashuvchidir.
Faol zaharlilar bilan nofaol zaharlilarning asosiy farqi nimada?
Javob: Zahar kirituvchi moslama (tish, nish) borligi.
Izoh: Faol zaharlilar o‘ljasiga zaharni sanchadi, nofaol zaharlilar esa faqat yeganda yoki tekkanda zaharlaydi
Miaz" kasalligini keltirib chiqaruvchi pashsha nomi?
Javob: Volfart pashshasi.
Izoh: Lichinkalar to‘qimalarni yeb yuborishi natijasida og‘ir yaralar (miazlar) hosil bo‘ladi
Gonotrofik sikl" tushunchasi nimani anglatadi?
Javob: Qon so‘rish, tuxum yetilishi va uni qo‘yish jarayoni.
Izoh: Bu sikl chivin turiga qarab 2-3 kun davom etishi mumkin va urg'ochi hayotida bir necha bor takrorlanadi.
Kuzgi pashsha (Stomoxys calcitrans) uy pashshasidan asosiy farqi nimada?
Javob: Uning og‘iz apparati sanchib-so‘ruvchi va u qon bilan oziqlanadi.
Izoh: Uy pashshasidan farqli o‘laroq, kuzgi pashshaning erkagi ham, urg‘ochisi ham qon so‘radi.
Iskabtoparlar lichinkalari qanday muhitda rivojlanadi?
Javob: Organik qoldiqlari ko‘p bo‘lgan nam tuproqlarda.
Izoh: Ular chivinlar kabi suvda emas, balki kemiruvchilar inidagi chiriyotgan moddalar orasida yashaydi
Ikkilamchi zaharli hayvonlarga misol keltiring.
Javob: Zaharli o‘simlik bilan oziqlangan hasharotlar, ba'zi molluskalar.
Izoh: Ular zaharni o‘zi ishlab chiqarmaydi, tashqi muhitdan (ovqatdan) to‘playdi.
Qoraqurt chaqqanda jarohatlangan joyga nima qilish birinchi yordam hisoblanadi?
Javob: Chaqilgan joyni darhol (bir necha soniya ichida) yonib turgan gugurt bilan kuydirish.
Izoh: Bu zaharning oqsilini parchalab, uning qonga so‘rilishini kamaytiradi
Anofeles chivini g‘umbagi oddiy chivin g‘umbagidan qanday farq qiladi?
Javob: Nafas sifoni voronkasimon (karnaycha) shaklida bo‘ladi.
Izoh: Kuleks va Aedes g‘umbaklarida nafas sifoni silindrsimon shaklda bo‘ladi
Volfart pashshasi qanday qilib o‘z naslini ko‘paytiradi?
Javob: Tirik lichinka tug‘adi.
Izoh: U tuxum qo‘ymaydi, balki jarohatlangan joylarga 1 mm kattalikdagi tirik lichinkalarni tashlab ketadi
Pappatachi isitmasi" kasalligi qaysi hasharot nomi bilan bog‘liq?
Javob: Iskabtoparlar (Phlebotomus pappatasii).
Izoh: Bu isitma iskabtopar chaqishi natijasida yuqadigan virusli kasallikdir.
Zootoksinlarni sun’iy sintez qilish yoki maxsus laboratoriyalarda olishning tibbiy maqsadi nima?
Javob: Shifobaxsh dorilar va zardoblar (antizahar) tayyorlash.
Izoh: Zaharli hayvonlar farmatsevtika sanoati uchun qimmatli xomashyo manbai hisoblanadi.
Marinka balig‘ining uvildirig‘i qaysi guruh zaharlariga kiradi?
Javob: Birlamchi nofaol zahar.
Izoh: Baliqda zahar kirituvchi moslama yo‘q, lekin uvildirig‘i iste’mol qilinganda kuchli zaharlanish beradi.
Qaysi chivin avlodi qishni imago (yetuk shakl) bosqichida emas, balki tuxum bosqichida o‘tkazadi?
Javob: Aedes avlodi.
Izoh: Anofeles va Kuleks chivinlari urg'ochilari qishni imago shaklida panaxonalarda o‘tkazadi.
Pashsha lichinkalarining xitinli po‘stlog‘i g‘umbak davrida hosil qiladigan qobiq nima deb ataladi?
Javob: Pupariy (soxta pilla).
Izoh: Lichinka oxirgi tullashda po‘stini tashlamaydi, u qotib g‘umbak uchun himoya qobig‘ini hosil qiladi.
Iskabtoparlar sutkaning qaysi vaqtida eng faol qon so‘radi?
Javob: Tunda va oqshom paytida.
Izoh: Ular yorug‘likni yoqtirmaydilar va kunduzi qorong‘u burchaklarda bekinib yotadilar.
Zaharli hayvonlar qonida o‘z zaharini zararsizlantiruvchi qanday moddalar mavjud?
Javob: Gumoral antitoksinlar (peptidlar).
Izoh: Masalan, ba'zi ilonlar o‘z zahari qonga tushsa ham o‘lmaydi, chunki antitoksinlar uni bloklaydi
Chayon zahari qayerda ishlab chiqariladi?
Javob: Qorinning oxirgi bo‘g‘imidagi (telson) juft bezlarda.
Izoh: Zahar uchi o‘tkir sanchiq (nish) orqali o‘ljaga yuboriladi.