Darsga oid📖
Polsha, Niderlandiya ta'lim tizimi
Fransiyada Oliy talim tizimi toliq malumot
Talabalar shaharchasi"
Bu Yevropa poytaxtida dunyodagi eng qadimgi universitetlardan biri joylashgan. Qizig‘i shundaki, bu shaharning bir qismi o‘rta asrlarda "Lotin kvartali" deb atalgan. Sababi — u yerdagi talabalar va o‘qituvchilar ko‘chada ham faqat ilm tili hisoblangan lotin tilida gaplashishgan.
Savol: Bu qaysi mashhur poytaxt?
Parij (Sorbonna universiteti joylashgan hudud).
1918-yilda Toshkentda tashkil etilgan ushbu oliygoh O‘rta Osiyodagi birinchi universitet hisoblanadi. U o‘z faoliyatini boshlaganida nomi "Xalq dorilfununi" bo‘lgan. Bugungi kunda bu dargoh yurtimizdagi eng nufuzli milliy universitet hisoblanadi.
Javob: Mirzo Ulug‘bek (O‘zbekiston Milliy Universiteti).
Ushbu tilda "yozish" tushunchasi biz o'rgangan harflardan tubdan farq qiladi. Unda har bir belgi (iyeroglif) butun bir so'zni yoki tushunchani anglatadi. Dunyo aholisining qariyb 1,3 milliardi ushbu tilda so'zlashadi va u eng qadimiy yozuvlardan biri hisoblanadi.
Javob: Xitoy tili
Bir odam kuchli yomg‘ir ostida qolib ketdi. Unda na soyabon, na kalla kiyimi bor edi. Uning hamma kiyimlari ho‘l bo‘lib ketdi, biroq bitta ham sochi ho‘l bo‘lmadi.
Javob: U odam butunlay kal edi.
Singapur va Koreya ta’limida qaysi fanlarga ko‘proq e’tibor beriladi?
: STEM fanlariga (matematika, texnologiya, muhandislik, tabiiy fanlar).
Yevropada shunday bir poytaxt shahar bor-ki, uning butun boshli maydoni bor-yo'g'i 0,44 kvadrat kilometrni tashkil etadi. Bu shahar-davlatning o'z temir yo'li, o'z pochtasi va hatto o'z armiyasi bor, lekin unda birorta ham tug'ruqxona yo'q. Shuning uchun bu shahar fuqaroligini tug'ilish orqali olib bo'lmaydi.
Savol: Bu qaysi poytaxt?
Vatikan
Ushbu qonun O‘zbekiston mustaqil bo‘lganidan keyin oradan bir yil o‘tib, 1992-yil 2-iyulda qabul qilingan. U yangi davlatning ta’lim sohasidagi birinchi huquqiy poydevori edi. 2020-yilda uning butunlay yangi tahriri tasdiqlandi.
Savol: Ushbu muhim hujjat qanday nomlanadi?
Javob: "Ta’lim to‘g‘risida"gi Qonun.
O‘zbek tili dunyodagi eng ko‘p so‘zlashuvchiga ega bo‘lgan turkiy tillar orasida (Turk tilidan keyin) ikkinchi o‘rinda turadi. Bugungi kunda jahon bo‘ylab qariyb 50 milliondan ortiq inson o‘zbek tilida so‘zlashadi.
Savol: qaysi davlatda o‘zbek tili rasmiy ravishda "mintaqaviy til" (yoki uchinchi rasmiy til) maqomiga ega?
Javob: Afg‘oniston.
Ushbu narsa shunday ajoyibki, uni yasagan odamga u kerak emas. Uni sotib olgan odam esa o'zi uchun ishlatmaydi. Uni ishlatayotgan odam esa, uni ko'rmaydi ham, sezmaydi ham.
Savol: Bu nima?
Javob: Tobut.
Ta’limdagi global tengsizlikning sabablari nimalar?
Infratuzilma yetishmasligi va ta’lim narxining yuqoriligi.
Ushbu Markaziy Osiyo poytaxti dunyodagi eng ko‘p oq marmar bilan qoplangan binolar shahri sifatida Ginnesning rekordlar kitobiga kiritilgan. Qizig‘i shundaki, shahar nomi fors tilidan tarjima qilinganda "Ishq shahri" yoki "Muhabbat shahri" degan ma’noni anglatadi.
Savol: Bu qaysi poytaxt?
Javob: Ashxobod (Turkmaniston poytaxti).
2019-yil 20-fevraldagi Prezident Farmoni bilan O‘zbekistonda butunlay yangicha o‘quv tizimiga ega maktablar tarmog‘i tashkil etildi. Bu maktablarning birinchisi Toshkent shahrida, keyinchalik esa barcha viloyat markazlarida ochildi. Ularda darslar asosan ingliz tilida, xalqaro "STEAM" dasturi asosida o‘tiladi.
Savol: Ushbu nufuzli maktablar tarmog‘i qanday nomlanadi?
Javob: Prezident maktablari.
Dunyodagi eng kichik davlat — Vatikanda bankomatlarga yaqinlashsangiz, menyuda zamonaviy tillar bilan bir qatorda ushbu "o'lik til"ni ham ko'rishingiz mumkin. Bu til Yevropadagi ko'plab tillarning (fransuz, ispan, italyan) ajdodi hisoblanadi va tibbiyotda hamon qo'llaniladi.
Savol: Ushbu qadimiy til qanday nomlanadi?
Javob: Lotin tili.
XVIII asrda ingliz zodagoni Jon Montagu qimor o‘yinlariga juda qattiq berilgan edi. U o‘yin stoli atrofidan soatlab, hatto sutkalab turmasdi. U ovqatlanish uchun ham o‘yinni to‘xtatishni xohlamagan. Shu sababli u oshpaziga go‘shtni ikki bo‘lak non orasiga qo‘yib keltirishni buyuradi — bu usul qo‘llarni yog‘ qilmasdan qimor o‘ynashda davom etish imkonini berardi.
Savol: Bugungi kunda butun dunyo sevib iste’mol qiladigan ushbu taom Jon Montaguning qaysi unvoni (familiyasi) bilan ataladi?
Javob: Sendvich. (U graf Sendvich unvoniga ega bo‘lgan).
.....15yoshli o‘quvchilarning o‘qish matematika va tabbiy fanlar bo'yicha savodxonligini tekshiradi
PISA
1924-yildan 1990-yilgacha bu Osiyo poytaxti o'zining inqilobiy yetakchisi sharafiga "Ulan-Bator" (Qizil qahramon) deb atalgan. Undan oldin esa u "Urga" deb nomlangan.
Savol: Bu poytaxt qaysi davlatga tegishli?
Mo'g'uliston
Yangi O‘zbekiston ta’lim islohotlari natijasida 2018-yilda mamlakat tarixida ilk bor mahalliy tadbirkorlar tomonidan tashkil etilgan to‘liq xususiy (nodavlat) oliy ta’lim muassasasi o‘z faoliyatini boshladi. Ungacha O‘zbekistonda faqat davlat yoki xorijiy universitetlar filiali mavjud edi.
Savol: Toshkent shahrida joylashgan ushbu birinchi xususiy universitet qanday nomlanadi?
Javob: Akfa universiteti
Odatda bir davlatda bitta yoki ikkita rasmiy til bo'ladi. Masalan, O'zbekistonda — o'zbek tili, Kanadada — ingliz va fransuz tillari. Ammo dunyoda shunday bir davlat borki, uning hududida 800 dan ortiq tilda so'zlashiladi. Bu dunyodagi jami tillarning deyarli 12 foizi deganidir. Bu yerda har bir qishloqning o'z tili bor desak mubolag'a bo'lmaydi.
Savol: Dunyodagi eng ko'p tilga ega bo'lgan ushbu orol davlatni toping.
Javob: Papua-Yangi Gvineya.
Dunyoda hamma narsa taqsimlanganda insonlar norozi bo‘lishgan (boylik, omad, go‘zallik). Faqat bir narsa taqsimlanganda hech kim noli magan, chunki hamma o‘zida u narsani yetarli deb hisoblaydi.
Savol: Bu nima?
Javob: Aql.
Qog'ozbozlikning ko'pligini va ta'lim muassasalarining akademik mustaqillikka ega emasligi nima?
Byurokratiya
Ushbu poytaxtdagi eng mashhur ramz va eng baland bino qurilganida, shahar aholisi va ziyolilari (jumladan Gi de Mopassan) uni "sharmandalik ustuni" va "keraksiz temir-tersak" deb atab, buzib tashlashni talab qilishgan. Bugungi kunda esa bu "temir-tersak"siz ushbu poytaxtni tasavvur qilib bo‘lmaydi.
Javob: Parij (Eyfel minorasi nazarda tutilgan
2022-yil dekabr oyidagi ma’muriy islohotlarga qadar O‘zbekistonda ta’lim sohasi uchta alohida vazirlik (Xalq ta’limi, Oliy va o‘rta maxsus ta’lim, Maktabgacha ta’lim) tomonidan boshqarilar edi. Islohotdan so‘ng ular ixchamlashtirildi.
Savol: Hozirgi kunda maktab va bog‘cha ta’limi uchun mas’ul bo‘lgan yagona vazirlik qanday nomlanadi?
Javob: Maktabgacha va maktab ta’limi vazirligi.
Sizningcha, dunyodagi eng ko'p davlatda "rasmiy til" maqomiga ega bo'lgan til qaysi? Ko'pchilik ingliz tili deb o'ylaydi, lekin bu borada yana bir til kuchli raqobatchi hisoblanadi, chunki u butun bir qit'adagi deyarli barcha davlatlarning rasmiy tilidir.
Javob: Ispan tili.
U har birimizning uyimizda bor. U biz haqimizda hamma narsani biladi: qachon xafa bo'lamiz, qachon xursand bo'lamiz. U hech qachon birinchi bo'lib gapirmaydi, lekin siz unga qarasangiz, u doim sizga javob qaytaradi.
Eng qizig'i shundaki, agar siz unga o'ng qo'lingizni ko'rsatsangiz, u sizga chap qo'lini ko'rsatadi. U hech qachon yolg'on gapirmaydi, lekin haqiqatni doim teskari ko'rinishda taqdim etadi.
Javob: Ko'zgu